Zawieszenie studenta w prawach i jego konsekwencje [CZĘŚĆ 1]

12.04.2017 6 minuty na przeczytanie artykułu

By Mister No, CC BY 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=54571169

Prawa studenta i nieodzownie powiązane z nimi obowiązki, mają swoje określone miejsce we wszystkich najważniejszych aktach prawnych regulujących zagadnienie szkolnictwa wyższego. Jednym z najważniejszych obowiązków, jest oczywiście powinność do przestrzegania obowiązujących na uczelni przepisów oraz wskazanych norm zachowania przynależnych środowisku akademickiemu. A z tą koniecznością nierozerwalnie wiąże się kwestia odpowiedzialności dyscyplinarnej studentów i wskazanego w ustawie katalogu dopuszczalnych kar.

 

Art. 211 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym stanowi więc, że za naruszenie przepisów obowiązujących w uczelni oraz za czyny uchybiające godności studenta student ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną przed komisją dyscyplinarną albo przed sądem koleżeńskim samorządu studenckiego, zwanym dalej „sądem koleżeńskim”. Z kolei artykuł 212 wymienia dopuszczalne kary, którymi są: upomnienie; nagana; nagana z ostrzeżeniem; zawieszenie w określonych prawach studenta na okres do jednego roku oraz wydalenie z uczelni. Jedną z najbardziej dotkliwych jest zdecydowanie zawieszenie w określonych prawach studenta i  na właśnie tej dolegliwości i jej podstawach się skupimy.

Zagadnienie zawieszenia studenta w prawach studenta unormowane jest obecnie przez podstawowy akt prawny regulujący zagadnienia dotyczące szkolnictwa wyższego, w tym pozycji studenta, tj. ustawę z dnia 27 lipca 2005 roku – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2012 r., poz. 572 z późn. zm.), zwaną dalej „Ustawą”.  Możemy de facto określić kilka trybów zawieszenia studenta w jego prawach o zasadniczych różnicach proceduralnych i przewidzianych konsekwencjach.

Podstawa prawna  i charakter decyzji o zawieszeniu

 Na samym wstępie należy pochylić się nad zagadnieniem charakteru zawieszenia studenta w prawach studenta, o którym mowa w art. 214 ust. 5 Ustawy

w razie uzasadnionego podejrzenia popełnienia przez studenta przestępstwa rektor jednocześnie z poleceniem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego może zawiesić studenta w prawach studenta do czasu wydania orzeczenia przez komisję dyscyplinarną

oraz art. 219 ust. 4

Rektor lub komisja dyscyplinarna, po wysłuchaniu rzecznika dyscyplinarnego do spraw studentów, może zawiesić studenta w prawach studenta w przypadku uporczywego nieusprawiedliwionego niestawiania się na wezwanie rzecznika dyscyplinarnego do spraw studentów w postępowaniu wyjaśniającym lub na posiedzenie komisji dyscyplinarnej mimo prawidłowego zawiadomienia.

W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 listopada 2015 roku czytamy, że „[…] W ocenie Sądu nie jest zasadne stanowisko Rektora zgodnie, z którym zawieszenia studenta w prawach studenta na podstawie art. 219 ust. 4 p.s.w. nie może nastąpić w formie decyzji, choć zawieszenie (także przez Rektora) na podstawie art. 214 ust. 5 następuje w takiej właśnie formie. Oba powołane przepisy zamieszczone zostały w Rozdziale 6 p.s.w.

W każdym z omawianych przypadków Rektor wydaje orzeczenie w pierwszej instancji, nie wykonując żadnych czynności w ramach postępowania wyjaśniającego. Ponadto, są to orzeczenia wydawane w indywidualnych sprawach studenta i wywołują analogiczny skutek. […] Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 listopada 2013 r. (I OSK 1774/13) potwierdził, że prawidłowe jest wydanie orzeczenia o zawieszeniu studenta w prawach studenta na podstawie art. 214 ust. 5 u.s.w. w formie decyzji administracyjnej. Nie podważył także uprawnienia strony do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w przypadku wydania takiej decyzji. W ocenie Sądu I instancji powyższe uprawnienie przysługuje także studentowi zawieszonemu w prawach studenta na podstawie decyzji wydanej w trybie art. 219 ust. 4 p.s.w. Uprawnienia tego nie pozbawia go art. 223 p.s.w. Ustawa p.s.w. w sposób jednoznaczny reguluje, w art. 207 ust. 2, kwestię możliwości zastosowania art. 127 § 3 k.p.a. w przypadku wydania przez rektora decyzji w pierwszej instancji. Dlatego w tym zakresie nie należy stosować przepisów k.p.k […]. Przepis art. 214 ust. 5 p.s.w. przewiduje natomiast uprawnienie rektora do zawieszenia studenta w prawach studenta do czasu wydania orzeczenia przez komisję dyscyplinarną w razie uzasadnionego podejrzenia popełnienia przez studenta przestępstwa. Uprawnienie to może zostać wykonane przez Rektora równocześnie z wydaniem polecenia przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Zatem przedstawione powyżej instytucje nie mogą być traktowane jako tożsame. Inne są przesłanki ich zastosowania, a także funkcje, jakie mają spełniać. O ile instytucja z art. 214 ust. 5 p.s.w. przybiera formę decyzji administracyjnej, to instytucja z art. 219 ust. 4 p.s.w. jest swoistym środkiem zapobiegawczym, który nie ma formy decyzji administracyjnej[…].

Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że zawieszenie w prawach studenta następuje w drodze decyzji administracyjnej, ponieważ — jak trafnie zauważył Sąd I instancji — dotyczy ono sfery praw i obowiązków studenta oraz wywiera bezpośredni skutek także na zewnątrz uczelni, albowiem zawieszonemu w okresie zawieszenia nie będzie przysługiwał status studenta uczelni wyższej.

Mając na uwadze powyższe, należy pamiętać, że w przypadku zawieszenia studenta w prawach studenta, o którym mowa w art. 214 ust.5 Ustawy mamy do czynienia wprost z procedurą administracyjną, która w najpełniejszy sposób może zapewnić studentowi odpowiednie gwarancje procesowe obrony własnego interesu prawnego.

Moment zawieszenia w prawach studenta i odwołanie od decyzji

Zgodnie z art. 109 § 1 Kodeksu Postępowania Administracyjnego „Decyzję doręcza się stronom na piśmie lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej”. Następnie art. 110 stanowi, że „Organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej”. Zatem zasadą jest, że organ musi doręczyć decyzję na piśmie i z tą chwilą decyzja wchodzi do obrotu prawnego. Jeśli więc student zawieszany w prawach studenta, będący stroną postępowania, otrzyma decyzję w określonym terminie, to ten właśnie termin należy rozumieć jako termin doręczenia. Od tego momentu rozpoczyna bieg terminu do wniesienia odwołania, złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy czy też wniesienia skargi do właściwego sądu administracyjnego. Należy wyraźnie zaznaczyć, że samo zawieszenie w prawach studenta „następuje”, a więc staje się ostateczne po wyczerpaniu zwyczajnych środków zaskarżenia (odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy). Co więcej, decyzja posiadająca walor ostateczności — w omawianym przypadku mamy do czynienia z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy przez rektora — jest wykonalna i może być egzekwowana względem stron, których dotyczy. Pamiętać również należy, że do sądu administracyjnego można zaskarżyć decyzję, od której nie przysługuje zwykły środek zaskarżenia. Jednakże samo wniesienie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego nie wstrzymuje wykonalności takiej decyzji zgodnie z art. 61 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu — wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności.  Podkreślenia wymaga również treść art. 62 § 2 i 3 powyższej ustawy, który stanowi,  że  — „§ 2. W razie wniesienia skargi: 1) na decyzję lub postanowienie – organ, który wydał decyzję lub postanowienie, może wstrzymać, z urzędu lub na wniosek skarżącego, ich wykonanie w całości lub w części, chyba że zachodzą przesłanki, od których w postępowaniu administracyjnym uzależnione jest nadanie decyzji lub postanowieniu rygoru natychmiastowej wykonalności albo, gdy ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania; 2) na inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa – właściwy organ może, z urzędu lub na wniosek skarżącego, wstrzymać wykonanie aktu lub czynności w całości lub w części […]. § 3. Po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Odmowa wstrzymania wykonania aktu lub czynności przez organ nie pozbawia skarżącego złożenia wniosku do sądu. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy”. Niemniej decyzje w przedmiocie wstrzymanie wykonania danej czynności zapadają bardzo rzadko.

Również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w postanowieniu z dnia 5 sierpnia 2015 roku (III SA/Kr 937/15) dotyczącym wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji dotyczącej zawieszenia studenta w sprawach studenta wskazał, że „W orzecznictwie wskazuje się, że instytucja wstrzymania wykonania decyzji stanowi wyjątek od zasady, w myśl której wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. Odnosi się ona do sytuacji szczególnego i wyjątkowego zagrożenia, która wymaga zastosowania specjalnego rodzaju tymczasowej ochrony strony postępowania (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2013r., sygn. akt II OSK 1090/13, Lex Omega nr 1511173). Ponadto zaznacza się słusznie, że przesłanką wstrzymania zaskarżonego aktu jest zajście niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Nie chodzi przy tym o jakiekolwiek skutki i jakąkolwiek szkodę, ale o szkodę i skutki kwalifikowane, tzn. przekraczające normalne następstwa związane z wykonywaniem aktu (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 września 2013r., sygn. akt I FZ 311/13, Lex Omega nr 1363509 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w postanowieniu z dnia 22 marca 2010r., sygn. akt I SA/Wr 182/10, Lex Omega nr 662511). Dokonując oceny przedstawionych przez skarżącą okoliczności w kontekście przesłanek przepisu art. 61 § 3 ustawy p.p.s.a., Sąd uznał, że wniosek P. E. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca powołała się na niemożność pobierania nauki przez skarżącą zgodnie z tokiem studiów i zaliczanie kolejnych egzaminów. Należy uznać, że tego rodzaju skutki nie są nieodwracalne – w wypadku uchylenia zaskarżonej decyzji nie będzie przeszkód, aby skarżąca kontynuowała naukę. Czasowa niemożliwość kontynuowania studiów oraz przystępowania do egzaminów stanowi jednocześnie normalny skutek każdej decyzji o zawieszeniu w prawach studenta. P. E. nie wykazała natomiast, aby wykonanie tej decyzji miało pociągać za sobą jakieś szczególne i inne niż normalne następstwa”.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2016-2017