Wyrównanie stypendium

23.05.2017 6 minuty na przeczytanie artykułu
Pomoc materialna dla studentów

Fot. pixabay.com/CC0 Public Domain

Podstawowym pojęciem, jakie powinien znać każdy, kto zajmuje się systemem pomocy materialnej dla studentów, jest rzecz jasna fundusz pomocy materialnej. To podstawowe i najważniejsze źródło finansowania stypendiów dla najlepszych studentów, stypendium socjalnego czy też zapomóg. Niestety jego kształt oraz niedające się nigdy do końca przewidzieć okoliczności, niejednokrotnie są powodem nieodpowiedniego wydatkowania budujących go środków. Bardzo często studenci zadają pytanie, czy Uczelnia ma obowiązek wypłacenia studentom wyrównania stypendium w przypadku braku środków w funduszu pomocy materialnej za określone miesiące oraz jakie konsekwencje rodzi brak wydania odpowiedniej decyzji. Dzisiaj postaram się wyjaśnić powyższe wątpliwości.

 

Stan prawny

Zagadnienie funduszu pomocy materialnej oraz zasad jego podziału regulowane jest obecnie przez dwa podstawowe akty prawne, tj. ustawę z dnia 27 lipca 2005 roku – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2012 r., poz. 572 z późn. zm.), dalej „Ustawa” oraz  rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 19 lutego 2015 r. w sprawie sposobu podziału dotacji z budżetu państwa dla uczelni publicznych i niepublicznych oraz jednostek naukowych na pomoc materialną dla studentów i doktorantów (Dz.U. 2015 poz. 260).

Na mocy art. 173 ust. 1 pkt 3 Ustawy student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa. Pomoc tą stosownie do art. 174 przyznaje się właśnie ze środków funduszu pomocy materialnej dla studentów i doktorantów. Co niezwykle istotne, rektor dokonuje podziału dotacji, z których zbudowany jest fundusz pomocy materialnej w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego i uczelnianym organem samorządu doktorantów.

Stypendium rektora dla najlepszych studentów

Ustawową materialno-prawną podstawę przyznania stypendium dla najlepszych studentów stanowi treść ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym w:

  • 181 ust. 1 – stypendium rektora dla najlepszych studentów może otrzymywać student, który uzyskał za rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada osiągnięcia naukowe, artystyczne lub wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym.
  • 186 ust. 1 – Szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania
    i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w 
    art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 8, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, sposób wyłaniania studentów mogących otrzymać stypendium rektora dla najlepszych studentów, wzory wniosków o przyznanie świadczeń, wzór oświadczenia o niepobieraniu świadczeń na innym kierunku studiów oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor  w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego.
  • 174 ust.4 – Środki z dotacji, o których mowa w art. 94 ust. 1 pkt 7 i ust. 4, przeznaczone na stypendia rektora dla najlepszych studentów przyznawane w liczbie nie większej niż 10% liczby studentów każdego kierunku studiów prowadzonego w uczelni stanowią nie więcej niż 60% środków przeznaczonych łącznie na stypendia rektora dla najlepszych studentów, stypendia socjalne oraz zapomogi. Jeżeli liczba studentów na kierunku studiów jest mniejsza niż dziesięć, stypendium rektora dla najlepszych studentów może być przyznane jednemu studentowi.

Wskazane powyżej przepisy przesądzają o tym, że środki przeznaczone na stypendia dla najlepszych studentów są limitowane z woli ustawodawcy. Istotą obowiązujących regulacji jest określenie, jaki procent środków otrzymywanych z budżetu państwa uczelnia publiczna otrzymuje jako dotacje na bezzwrotną pomoc materialną. Tym samym ustawa określa maksymalną liczbę studentów, którzy mogą otrzymać stypendium rektora na nie więcej niż 10% liczby studentów każdego kierunku studiów. Decyzja w przedmiocie przyznania stypendium rektora, co niezwykle ważne, jest decyzją uznaniową. Tym samym organ może odmówić przyznania stypendium studentowi, jeżeli podjęcie tej konkretnej decyzji przekracza możliwości organu wynikające z przyznanych mu uprawnień i środków. Sam fakt spełnienia kryteriów określonych w art. 181 ust. 1 nie oznacza więc automatycznego przyznania osobie zainteresowanej stypendium. To jest bowiem uzależnione od posiadanych przez uczelnie funduszy na ten cel. Uchylenie zaskarżonej decyzji z tego powodu nie miałoby istotnego wpływu dla rozstrzygnięcia ewentualnej sprawy, gdyż wobec braku środków, które zostały już na wnioskowany rok akademicki wykorzystane, skarżącemu nie można przyznać wnioskowanego stypendium.

Organ przyznając wskazane stypendium, dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi, a bezsprzeczne jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku stypendium nie mogłoby zostać faktycznie zrealizowane. Jeśli zatem przyznane środki na stypendia dla najlepszych studentów są zbyt małe, aby takie stypendia otrzymał każdy student spełniający kryteria przyznania pomocy, organ uczelni jest zmuszony dokonać wyboru spośród tychże studentów, ponieważ może przyznać stypendia jedynie na takim poziomie, na jaki pozwala mu stan funduszu pomocy materialnej. Zatem wobec większej ilości osób spełniających kryteria przyznania stypendium niż ilość zabezpieczonych środków, nie wszystkie osoby otrzymają stypendium, lecz jedynie te mające najwyżej ocenione osiągnięcia. Jednakże w uzasadnieniu decyzji odmawiającej przyznania stypendium muszą zostać wskazane jednoznaczne kryteria oceny osiągnięć naukowych lub sportowych osoby ubiegającej się o przyznanie stypendium. Autonomia uczelni nie może oznaczać całkowitego zwolnienia się organu z kompletnego i wyczerpującego wskazania motywów, zwłaszcza negatywnego dla studenta rozstrzygnięcia. Właściwy organ uczelni powinien wskazać w uzasadnieniu zasady takiego rozdziału środków i wykazać, dlaczego pomimo spełnienia kryteriów nie może być przyznane konkretne stypendium. Brak środków oznacza niemożność przyznania stypendium, przyznanie w takiej sytuacji stypendium prowadziłoby do podjęcia decyzji niewykonalnej już w dacie jej podjęcia.

Odnosząc się do kluczowych wątpliwości, należy wskazać, że w przypadku stypendium rektora dla najlepszych studentów uczelnia nie ma obowiązku wydania decyzji pozytywnej w stosunku do poszczególnych wniosków, jeżeli środki funduszu pomocy materialnej na ten cel zostały już wyczerpane. Tym samym bezzasadne jest w przypadku tej formy pomocy materialnej  pytanie dotyczące obowiązku wypłacenia studentom wyrównania stypendium w przypadku braku środków w funduszu pomocy materialnej. Jednocześnie należy wskazać, iż brak  przedmiotowej decyzji organu przyznającego stypendia w określonym ustawowo czasie może grozić złożeniem zażalenia na niezałatwienie sprawy lub na przewlekłe postępowanie co jednocześnie musi zakończyć się ostatecznym wydaniem właściwej decyzji administracyjnej, od której zawsze służy odwołane, a tym samym ubieganie się o wyrównanie za te miesiące, na które zabrakło środków w przypadku pozytywnego rozpatrzenia wniosku.

Stypendium socjalne

Ustawową materialno-prawną podstawę przyznania stypendium socjalnego stanowi treść ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym w:

  • 179 ust. 1 – Stypendium socjalne ma prawo otrzymywać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej.
  • 179 ust. 2 – Rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne.
  • 186 ust. 1 – Szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 8, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, sposób wyłaniania studentów mogących otrzymać stypendium rektora dla najlepszych studentów, wzory wniosków o przyznanie świadczeń, wzór oświadczenia o niepobieraniu świadczeń na innym kierunku studiów oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego.

Na wstępie wskazać należy, że ograniczone fundusze uczelni nie mogą pozbawiać uprawnień grupy studentów, którym ustawa przyznaje prawo do określonych świadczeń uzależnione wyłącznie od spełnienia wskazanych przesłanek. Organy przyznające bezzwrotną pomoc materialną w formie stypendium socjalnego nie mogą zatem pozbawiać studentów przysługujących im uprawnień, tylko dlatego, że uczelnia nie posiada środków finansowych na wypłatę powyższych świadczeń w sytuacji rozdysponowania ich prawie w całości już na samym początku roku akademickiego. Wskazać również należy, że uczelnia powinna tak dysponować środkami funduszy pomocy materialnej dla studentów, by zapewnić możliwość wypłaty świadczeń należnych złożonych po terminach instrukcyjnych wskazanych w regulaminie, jak również w przypadku pozytywnie rozpatrzonych wniosków w postępowaniu odwoławczym i sądowym.

Odnosząc się do kluczowych wątpliwości, należy wskazać, że w przypadku stypendium socjalnego uczelnia zobowiązana jest przyznać stypendia studentom, którzy spełnili przesłanki do uzyskania pomocy. Jeżeli środki funduszu pomocy materialnej na ten cel zostały już wyczerpane, uczelnia zmuszona jest do pokrycia kosztów wskazanej pomocy materialnej z innych źródeł. Wskazać w tym miejscu można na odpowiednią rezerwę rektora, która mogłaby być przeznaczona na wyżej wskazany cel. Z drugiej strony właściwe organy w przypadku przekroczenia wszelkich terminów i w obliczu braku jakichkolwiek środków, które mogłyby pokryć koszt stypendiów, powinny wydać decyzję pozytywną wraz z późniejszym wyrównaniem zaległych świadczeń, stosując postanowienia ustawy o świadczeniach rodzinnych, która w art.24 ust.2 mówi, że — prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Tym samym w przypadku wpłynięcia prawidłowo wypełnionego wniosku w październiku, studentowi przysługuje wyrównanie stypendium za miesiące, które upłynęły od momentu złożenia wniosku. Jednocześnie brak  przedmiotowej decyzji organu przyznającego stypendia w określonym ustawowo czasie może grozić złożeniem zażalenia na niezałatwienie sprawy lub na przewlekłe postępowanie co jednocześnie musi zakończyć się ostatecznym wydaniem właściwej decyzji administracyjnej, od której zawsze służy odwołane, a tym samym ubieganie się o wyrównanie za te miesiące, na które zabrakło środków w przypadku pozytywnego rozpatrzenia wniosku.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2016-2017