Wybitni uczeni stulecia niepodległej Polski

24.11.2018 2 minuty na przeczytanie artykułu

Rocznica stulecia odzyskania niepodległości to doskonała okazja do przypomnienia wielkiego dorobku wypracowanego przez pokolenia minionego wieku. Nie sposób oczywiście wymienić wszystkich wielkich uczonych, którzy w tym czasie na stałe zapisali się w polskiej historii, niemniej warto wskazać chociaż kilka wybranych postaci.

Do rangi ikony polskiej nauki ostatniego stulecia urosła postać Marii Curie-Skłodowskiej. Nie można się temu dziwić. To odkrywczyni radu i polonu, pierwsza kobieta na francuskiej Sorbonie, pierwsza kobieta uhonorowana Nagrodą Nobla w dziedzinie fizyki, laureatka tejże nagrody również w dziedzinie chemii. Nie można jednak zapominać, że w ostatnim stuleciu polska fizyka zasłynęła również innymi wybitymi postaciami. Mowa tu m.in. Marianie Danyszu i Jerzym Pniewskim – odkrywcach pierwszego hiperjądra i izomerii hiperjądrowej. Zdaniem niektórych uczonych – np. prof. Andrzeja Kajetana z UW, były to osiągnięcia na miarę Nagrody Nobla. Na uwagę zasługują także dokonania Władysława Natansona czy jego ucznia Leopolda Infelda. W. Natanson został pierwszym prezesem Polskiego Towarzystwa Fizycznego, a jego prace publikowane zarówno w Polsce, jak i za granicą dotyczyły przede wszystkim termodynamiki procesów nieodwracalnych i optyki. Leopold Infeld specjalizował się natomiast w ogólnej teorii względności i mechanice kwantowej.

Słynna na cały świat stała się także polska matematyka reprezentowana przez całą plejadę wybitnych uczonych na czele ze Stefanem Banachem – współtwórcą często współcześnie wykorzystywanej analizy funkcjonalnej, założycielem tzw. lwowskiej szkoły matematycznej i czasopisma „Studia Mathematica”. W Warszawie działali i publikowali natomiast tacy matematycy jak Wacław Sierpiński, Stefan Mazurkiewicz czy Kazimierz Kuratowski. Pierwszy z wymienionych to autor prac dotyczących teorii liczb, teorii mnogości, topologii i funkcji rzeczywistych. Podobnie jak Stefan Mazurkiewicz zasłynął także założeniem pisma „Fundamenta Mathematicae” oraz udziałem w rozszyfrowywaniu sowieckich depesz podczas wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku. Z kolei Kazimierz Kuratowski to autor aksjomatyki domknięć w zakresie topologii czy też tzw. miotełki Kuratowskiego.

Warto również wspomnieć o polskich logikach o uznanym na całym świecie dorobku. Reprezentantem tego środowiska jest np. Alfred Tarski – propagator teorii modeli, twórca semantycznej definicji prawdy. Innymi wybitnymi postaciami w tej dziedzinie byli na przykład: Stanisław Leśniewski zajmujący się ontologią, ogólną teorią zbiorów, a także poziomami języka, a także Jan Łukasiewicz – autor tzw. logiki trójwartościowej, która stała się podstawą prac wielu innych badaczy.

Uwagę przykuwa też duży wkład polskich biologów. Lekarz Ludwik Hirszfeld to twórca seroantropologii, botanik Władysław Szafer jako pierwszy użył map izopolowych do zbadania rozprzestrzeniania się roślin, a Michał Siedlecki miał swój przemożny wkład w leczenie malarii.

Również humaniści

Należy pamiętać, że domeną polskiej nauki nie były tylko przedmioty ścisłe. Znakomite prace filozofów z Władysławem Tatarkiewiczem na czele, językoznawców (np. Władysława Kopalińskiego) czy historyków takich jak Szymon Askenazy, Władysław Konopczyński lub ojciec bibliografii polskiej Karol Estreicher również zasługują na najwyższe uznanie także współczesnych pokoleń. Do dziś szeroko znany wśród socjologów jest natomiast dorobek Bronisława Malinowskiego czy Floriana Znanieckiego.

Oczywiście niniejszy artykuł nie wyczerpuje ani nie ma na celu hierarchizację polskich naukowców. Porównanie ich osiągnięć będzie zresztą zawsze obciążone pewną dozą subiektywności autora. Niemniej, warto zapoznać się z ich barwnymi życiorysami, które miały przecież tak przemożny wpływ na historię niepodległej Rzeczypospolitej.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2018-2019