Własność intelektualna – co podlega ochronie

04.12.2018 1 minuta na przeczytanie artykułu
Akademia Bezpieczeństwa Ekonomiczno-Prawnego

Artykuł naukowy, książka, a może tekst piosenki – aby stworzyć dobry utwór potrzeba sporo czasu i włożonej pracy. W jaki sposób prawo własności intelektualnej chroni powstałe w ten sposób dzieła?

Ochronie własności intelektualnej ze względu na swoją unikatowość podlegają dość szeroko rozumiane wytwory pracy twórczej człowieka. Utwór taki musi być nowatorski i wcześniej niespotykany. Wszystko co zostało ujęte w postaci materialnej nazywamy własnością intelektualną. To np. rysunek, szkic, przedmiot, projekt, książka, plan, słowa piosenki, skomponowana muzyka, program komputerowy itd. Własność wskazuje na prawo bezwzględne (prawo rzeczowe). Słowo „intelektualna” wskazuje zaś na jego pochodzenie.

Konwencja o ustanowieniu Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO) definiuje pojęcie własności intelektualnej jako zbiór praw odnoszących się w szczególności do:
• dzieł literackich, artystycznych i naukowych,
• interpretacji artystów interpretatorów oraz wykonań artystów – wykonawców,
• wynalazków we wszystkich dziedzinach działalności ludzkiej,
• odkryć naukowych,
• wzorów przemysłowych,
• znaków towarowych i usługowych, nazw handlowych i oznaczeń handlowych,
• ochrony przed nieuczciwą konkurencją,
• innych rodzajów praw dotyczących działalności intelektualnej  w dziedzinie przemysłowej, naukowej, literackiej, artystycznej.

Podstawa działania

Wszystkie te obszary podlegają ochronie w ramach następujących aktów prawnych:

  • w zakresie prawa własności artystycznej, naukowej i literackiej – Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 1994 r., Nr 24, poz. 83 z późn. zm.)
  • w zakresie prawa własności przemysłowej – Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (tekst jednolity – Dz. U. z 2003 r., Nr 119, poz. 117 z późn. zm.)
  • ustawa o ochronie baz danych z 27.07.2001 r. (Dz.U. 2001 nr 128 poz. 1402)
  • ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji z 16.04.1996 r. (Dz.U. 1993 nr 47 poz. 211)

 

W szerszym ujęciu własności intelektualnej w Polsce są chronione także:

* bazy danych  (na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych),

* odmiany roślin (na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 2003 r. o ochronie prawnej odmian roślin),

* zwalczanie nieuczciwej konkurencji, w szczególności ochrona  know-how (na podstawie ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu

nieuczciwej konkurencji).

Co podlega ochronie?

Bardzo ważną cechą praw własności intelektualnej jest to, że właściciel tych praw może zakazać innym (osobom, podmiotom) jakiegokolwiek wykorzystywania stworzonych przez siebie utworów.

W przypadku praw autorskich chroniony jest bardzo szeroki zakres dzieł. Mogą być one wyrażone i utrwalone na różnych nośnikach i na różne sposoby m.in. fotograficzne, plastyczne, muzyczne czy architektoniczne. Co ważne, utwór jest objęty ochroną od momentu powstania i nie wymaga jakiejkolwiek rejestracji czy zgłaszania do odpowiedniej instytucji. Musi to być jednak utwór, który już powstał albo znajduje się na konkretnym etapie prac – ochroną nie są bowiem objęte idee czy koncepcje.

 

Kamil Wiśniowski

Współfinansowane ze środków Fundacji PZU

Program dofinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2018