W stronę Japonii. Sztuka Japonii współczesnej. Refleksje z okazji 150-lecia Meiji明治維新 Część 40

04.10.2018 3 minuty na przeczytanie artykułu

pixabay.com

Niezwykle bogata i fascynująca jest sztuka japońska. Znana jest na świecie dzięki wystawom i licznym publikacjom, również polskim1). Jej skarby narodowe dostępne sa nie tylko w tokijskim muzeum Kokuritsu Hakubutsukan (od 1872 r.) w Ueno i w dziesiątkach muzeów sztuki – państwowych, publicznych i prywatnych, lecz także w licznych buddyjskich świątyniach dawnych stolic, tzn. w mieście Nara i Kioto. Warto też pamiętać o wyjątkowym skarbcu Shōsōin, zawierającym  cenne zbiory, przekazane przez cesarza Shōmu (8 w.) i jego małżonkę Kōmyō świątyni Tōdaiji w Narze, a od 1884 r. znajdującym się pod opieką Dworu Cesarskiego.

 

W środowisku Uniwersytetu Waseda i teatru Shinseisakuza

Ze względu na to bogactwo  twórców sztuki i muzealnych zbiorów ograniczę się do wybranych zagadnień epoki modernizacji Japonii, związanych z osobistymi doświadczeniami okresu studiów na Uniwersytecie Waseda i z kontaktami z zespołem teatru Shinseisakuza, z którym zwiedzałem zabytki sztuki klasycznej w Narze i Hōryūji (VII,VIII w.). To dzięki nim rodziło się zainteresowanie sztuką japońską. Pogłębiły je spotkania z profesorem Andō Kōseiem (1900-1970) i jego uczniami podczas seminariów uniwersyteckich w Tokio w latach 1964-1966, jak również dzięki Shinseisakuza, kierowanym przez Mayamę Miho (1922-2006), córkę pisarza i dramaturga Mayamy Seiki (1878-1948). Co prawda w czasie zajęć – niekiedy prowadzonych w kawiarni obok kampusu – czytaliśmy tekst na temat rzeźb buddów w Sangatsudō (Hokkedō) w Narze, ale też często rozmawialiśmy o przemianach w sztuce końca XIX wieku.

Niewątpliwie, Andō był wybitnym badaczem klasycznej sztuki, uczniem Aizu Yaichiego (1881-1956), założycielem Towarzystwo Badań Sztuki Nary (przemianowane na Towarzystwo Badań Sztuki Wschodniej).  Założył również czasopismo „Tōyō Bijutsu”  (Sztuka Wschodu, 1929). Po wojnie został profesorem na Uniwersytecie Waseda. Doktoryzował się (1954) na podstawie rozprawy na temat mnicha buddyjskiego Ganjina (8 w.), który z Chin przybył do Nary, by nauczać zasad obowiązujących mnichów wiary buddyjskiej. Andō prowadził badania również nad mumiami protoplastów północnego rodu Fujiwarów, znajdującymi się w świątyni Chūsonji (Konjikidō) w Hiraizumi. Sławę przyniosła mu popularna książka o obyczajach, m.in. o kawiarniach tokijskiej dzielnicy Ginza  (1931).

A w latach 1960. Andō opublikował studia na temat sztuki Nary i monografię poświęconą Tōshōdaiji, świątyni założonej przez Ganjina,  jak również kaligrafii swego mistrza Aizu Yaichiego. W tym też okresie miałem okazję poznać zabytki starej stolicy Nary dzięki zespołowi teatralnemu Mayamy, któremu towarzyszyłem w podroży do starej stolicy  i wspólnie z aktorami podziwiałem słynne świątynie i ich skarby, głównie rzeźby z VII-VIII w. A jedna z nich stała się moim idolem. Jest to urokliwa Ashura – demon o trzech twarzach, dla jednych – chłopięcych, dla innych – dziewczęcych.

A jednak pozostałem w środowisku literatów i literaturoznawców. W latach 1960.  koncentrowałem się na XIX i XX-wiecznej literaturze, dlatego buddyjska sztuka była tylko bogatym tłem dla studiowanej wówczas modernizacji Japonii okresu Meiji, tzn. końca XIX i początków XX wieku. Dopiero wiele lat później zacząłem porządkować poznane fakty składające się na obraz sztuki tego okresu.

Warto przypomnieć, że w pierwszych latach modernizacji okresu Meiji szybko zmieniały się obyczaje w miastach, zwłaszcza w Tokio, Jokohamie, Osace, Kobe …  Szerzył się zwyczaj noszenia ubrań europejskich przez wojskowych i uczniów, a od lat 1870. urzędnicy na służbie zamienili kimona na marynarki i spodnie.  Fryzury również dostosowano do europejskich. W restauracjach coraz częściej spożywano chleb i mięso. Dokonano również zmiany kalendarza księżycowego na słoneczny, zaczęto czytać gazety  „Mainichi” (1872), „Yomiuri” (1874),  „Asahi” (1879).

Rozpoczęły się też zmiany w architekturze: gmachy urzędów, szkół i banków budowano z cegły, instalowano lampy gazowe i łukowe. Na ulicach pojawiły się riksze i powozy, jak również tramwaje konne w tokijskiej dzielnicy Ginza. Szybko zmieniał się więc wygląd stolicy, jak i kilku innych miast Japonii. Nie stało się to nagle wraz z zmianą nazwy ery Keiō (1865-1868) na Meiji za panowania cesarza Mutsuhito.

Hōryūji (Świątynia Rozkwitu Prawa), pagoda z VII w. – Skarb Narodowy, fot. M. Melanowicz

 

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2018-2019

   [ + ]

1.Zob. Beata Kubiak  Ho-Chi, Estetyka i sztuka japońska. Wybrane zagadnienia, Universitas, 2009,  Katarzyna Maleszko, Krajobrazy Japonii, Wydawnictwo Neriton, 2006, Miyeko Murase, Sześć wiekow  malarstwa japońskiego. Od Sesshū do artystow współczesnych, Arkady,1996, Zofia Alberowa, O sztuce Japonii, Wiedza Powszechna, 1983, Wiesław Kotański, Sztuka Japonii, Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe, 1974.