W stronę Japonii – 150 lat Meiji (część 6)

07.06.2017 5 minuty na przeczytanie artykułu

pixabay.com

Sinto podlegało państwowej ochronie. Stało się też podstawą moralności i oświaty narodowej. W 1869 r. utworzono stanowisko „misjonarzy” w resorcie religii (Jingikan), a w 1870 r. wydano edykt, zawierający polecenie „misjonarzom”, by szerzyli sinto i głosili apoteozę cesarza jako potomka bogów. Zobowiązani zostali do wyjaśniania, że ideologia narodowa wywodzi się z wierzeń sinto. Mówiąc inaczej, celem powołanych „misjonarzy” było edukowanie narodu na fundamentach sintoizmu.

 

Sinto religią państwową

Następnie w 1871 r. podniesiono rangę Urzędu Bogów (Jingikan),  nazywając je ministerstwem. W 1873 ustanowiono Taikyōin, czyli „wielki instyt nauk sinto” jako centralny organ upowszechnienia  sinto. Wraz z opieką roztaczaną nad sinto rząd podzielił świątynie na urzędowe, czyli oficjalne (kansha), wśród których najwyżej w hierarchii usytuowano Ise Jingū (kompleks świątynny w mieście Ise, w prefekturze Mie) oraz na zwykłe (shosha), podlegające urzędnikom prowincjonalnym. Należy wspomnieć o tym, że polityka sintoizacji państwa i nadmiernie reakcyjna ideologia budziły sprzeciw wielu mocarstw, więc dla modernizacji kraju nie było to korzystne. Z kolei buddyści zażądali rozdziału polityki od religii, dlatego też Ministerstwo Bogów włączono do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (1877).

Rząd Meiji w pierwszych zarządzeniach traktował chrześcijaństwo jako zakazaną wiarę heretycką. Z tego powodu ukryci chrześcijanie z Urakami w Nagasaki czy na Wyspach Gotō spotykali się z represjami. Przeciwstawiły się temu państwa zachodnie. A mianowicie, gdy poselstwo Iwakury, które udało się do USA w celu uzgodnienia zmian w podpisanym w 1858 r. traktacie, dowiedziało się, że warunkiem wstępnym negocjacji jest zniesienie w Japonii zakazu chrześcijaństwa. W rezultacie w 1873 rząd cofnął zakaz bez rozgłosu. Odtąd misjonarze różnych wyznań chrześcijańskich zaczęli przyjeżdżać do Japonii i aktywnie szerzyć wiarę. Przyczynili się oni również do rozwoju edukacji i lecznictwa w Japonii1).  W tym zakresie ważną rolę odegrali protestanci, zwłaszcza że założone przez nich szkoły z czasem stały się cenionymi uczelniami wyższymi,  jak np. Dōshisha w Kioto (po powrocie z USA szkołę językową w 1875 r. założył Niijima Jō0, czy Miyagi Gakuin Joshi Daigaku w Sendai lub obecny Universytet Ferris w Jokohamie.

Wprowadzenie nauk zachodnich

Nauki zachodnie w epoce Edo przyjmowano głównie za pomocą języka holenderskiego, a pod koniec tej epoki zaczęła docierać do Japonii również nauka angielska, jak i francuska. Poza tym wraz z odnową Meiji Japończycy zaczęli wyjeżdżać na studia zagraniczne. Wspomnieć należy, że już w misji Iwakury rozpoczętej w 1871 r. było 59 uczniów, co świadczy o przywiązywaniu wagi do studiów zagranicznych. Studenci po powrocie z Europy lub z USA pełnili ważne funkcje w kraju. Przywozili do Japonii wiadomości o zachodnich społeczeństwach, jak i bogatą literaturę.

W tym okresie zaproszono do Japonii wielu uczonych wykładowców (oyatoi gaikokujin). W 1875 było ich 5002). Spełnili oni dużą rolę w szerzeniu oświaty i w budowaniu podstaw nowoczesnej nauki w Japonii.

W przyjmowanej przez Japonię filozofii z Zachodu wyróżnić można dwie tendencje. Po pierwsze, był to angielski i amerykański liberalizm i utylitaryzm, oraz myśl ewolucjonizmu, m.in. A Smitha, Milla i Spencera. Utylitarne i liberalne poglądy wyraził m.in. Fukuzawa Yukichi, autor  Gakumon no susume (Popieranie nauki, 1872) i Bunmeiron no   no gairyaku (Zarys teorii cywilizacji, 1875).

W tym samym czasie poznano także francuskie zasady społeczne, które najlepiej wyrażają hasła „liberté i  egalité” (jiyūshugi, byōdō), naturalne prawa człowieka (tenpu jinken) oraz takich myślicieli, jak Monteskiusz, Wolter i Russo. Teorię umowy społecznej (min’yaku) tłumaczył pisarz i publicysta Nakae Chōmin (1847-1901). Interesowano się utylitaryzmem (kōrishugi) i teorią ewolucji (shinkaron). Wspomniane nurty myśli zachodniej miały duży wpływ na rozwój „ruchu na rzecz wolności i praw ludu/ praw obywatelskich” (jiyū minken undō).

Obyczajowość czasu europeizacji

W głównych miastach japońskich szybko  rozszerzył się zwyczaj noszenia ubrań europejskich, jak i jedzenia potraw europejskich. Ubrania europejskie najpierw nosili urzędnicy, wojskowi i uczniowie. Już od końca siogunatu, tzn. w latach 50-60. XIX w., zarówno wojskowi, jak i urzędnicy zaczęli  ubierać się po europejsku, a w 1872 r. oficjalne ubranie urzędników było wzorowane na europejskim. W dużych miastach fryzurę również dostosowano do europejskich zwyczajów. Zaczęto spożywać chleb i mięso.

Europejska architektura, stosowana głównie w budownictwie urzędów, szkół i banków, stopniowo zmieniała wygląd Tokio i innych miast. Budowano głównie z cegły. Jako oświetlenie instalowano lampy gazowe i  łukowe.

W 1869 r. wymyślono rykszę jako środek komunikacji typowy dla okresu Meiji. Potem wprowadzono powozy, a na reprezentacyjnej ulicy Ginzy w Tokio pojawiły się tramwaje konne.

Przyjęcie kalendarza słonecznego

W 1872  roku zamiast kalendarza księżycowego (taiinreki) wprowadzono słoneczny (taiyōreki). W rezultacie 3 dnia 12 miesiąca  5 roku  Meiji przemianowano na 1 stycznia  6 roku Meiji.

Wprowadzono też siedmiodniowy system dni, podobnie jak w Europie. Na wsi dość późno przyjął się kalendarz słoneczny, ponieważ uprawę roli ściśle wiązano z księżycowym cyklem jeszcze przez wiele dziesięcioleci.

Wydawanie gazet i czasopism

Po obaleniu siogunatu zaczęto wydawać różnego rodzaju gazety i pisma. W 1870 ukazała się „Yokohama Mainichi Shimbun”, pierwszy dziennik japoński. Później szybko przybywało gazet zajmujących się głównie polityką, a w okresie „ruchu na rzecz wolności i praw ludu”  wydawano gazetę „Chōya Shimbun” ( 1874) zbliżoną do kręgu działaczy Partii Wolności  „Yūbin Hōchi Shimbun” (1872) zbliżoną do Partii Reform (Kaishintō), a „Tōkyō Nichinichi Shimbun” (1872) – do cesarsko-rządowych ugrupowań. Ta ostatnia gazeta połączyła się z „Osaka Mainichi Shimbun” i stała się jedną z największych koncernów prasowych Mainichi Shimbun. Powstały też dwie inne gazety, tzn. „Yomiuri Shimbun” (1874) i „Asahi Shimbun”,  które również należą dziś do gigantów medialnych Japonii.

W tym czasie rozwinęła się technika drukarska dzięki zastosowaniu ruchomych czcionek, które wykonał Motoki Shōzō z Nagasaki w 1870 r.3)

Europejskie zwyczaje szerzyły się najpierw w Tokio, a także w Jokohamie i Kobe, gdzie najwcześniej otwarto porty. Przyjmowane były głównie w środowisku urzędników. Natomiast na wsi życie toczyło się jak dawniej, bez zmian. Ale dzięki prasie i kolorowym obrazkom również na wieś docierały nowości ze świata.

Święta państwowe

Wielu Japończyków wówczas uważało, że cywilizowanie się, czyli bunmei kaika, polega na negacji starych rzeczy. Rezygnowano więc z tradycyjnych narodowych świąt. Z drugiej strony wprowadzano do kalendarza takie święta, które miały charakter sintoistyczny i związany z dworem cesarskim. W 1873 r. zniesiono tradycyjne święta Tanabata (Festiwal Gwiazdy Wegi, 7 lipca) czy Tango (Święto Chłopców), a wprowadzono Kigensetsu, czyli święto „założenia państwa”, a ściślej – wstąpienia na tron legendarnego Jinmu tennō (660 lat p.n.e) ,  które nie miały ani naukowego uzasadnienia ani związków uczuciowych z narodem. Ustanowiono też Tenchō-setsu, czyli święto narodowe z okazji urodzin  cesarza Mutsuhito.

Podsumowując,  przypomnijmy, że okres zwany też erą Meiji, czyli Oświeconych Rządów, trwał od 25 stycznia 1868 roku do 30 lipca  1912 roku. W  zasadzie odpowiada okresowi panowania cesarza  Mutsuhito. Przypada na czas rewolucyjnych przemian cywilizacyjnych i kulturowych, zwanych też Restauracją Meiji, w której cesarz sprawował władzę suwerenną.

W okresie Meiji kraj został zmodernizowany na wzór zachodni.  Zbudowano wtedy przemysł i silną armię, która wygrała wojny z Chinami i Rosją, czym zaskoczyła świat. Było to możliwe tylko dlatego, że naśladując mocarstwa zachodnie,  ich zaawansowaną technologię,  pamiętano o znaczeniu edukacji całego narodu tak, by był zdolny przejmować obcą technikę i ją udoskonalać, dostosowując do własnych potrzeb.

***

Kolejne artykuły z cyklu JAPONIA – między cywilizacją i kulturą – już wkrótce!

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2016-2017

   [ + ]

1.Bitō Masahide, Kadowaki Teiji, Shin Nihonshi (Nowa historia Japonii ), s.284, M.B. Jansen, op. cit. s. 463.
2.Bitō, Kadowaki, s.285.
3.Bitō, Kadowaki, s.287.