Ustawa 2.0 cz. V Ewaluacja nauk, odpowiedzialność dyscyplinarna, finansowanie i nadzór nad systemem szkolnictwa wyższego i nauki i inne

29.11.2017 5 minuty na przeczytanie artykułu

nauka.gov.pl

Dzisiejszym artykułem żegnamy się, chyba jednak nie na długo, z projektem ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Zaglądamy do ostatnich rozdziałów i sprawdzamy, co nowego przewidzieli ustawodawcy. Cały czas monitorujemy na bieżąco, jak wyglądają prace nad ostatecznym kształtem nowego prawa dla akademików i jak toczą się kolejne etapy legislacyjnej machiny. Czujemy, że jeszcze nie raz przyjdzie nam analizować coraz to nowsze pomysły. Nim to się stanie przedstawiamy Wam nowości dotyczące takich zagadnień, jak proces ewaluacji, odpowiedzialności dyscyplinarnej czy finansowania systemu szkolnictwa wyższego.

 

Ewaluacja jakości kształcenia

Jakość kształcenia w uczelni w dalszym ciągu będzie podlegał ewaluacji przeprowadzanej przez Polską Komisję Akredytacyjną w formie oceny programowej lub oceny kompleksowej. Ocena programowa ma polega na cyklicznej ocenie jakości kształcenia na kierunku studiów, z kolei ocena kompleksowa na ocenie działań na rzecz zapewniania jakości kształcenia w uczelni.

Ewaluacja szkół doktorskich

Ustawa 2.0 przewiduje wprowadzenie ewaluacji szkół doktorskich, przeprowadzanej przez Komisję Ewaluacji Nauki, z udziałem co najmniej jednego eksperta zatrudnionego w zagranicznej uczelni lub instytucji naukowej posiadającej znaczący dorobek naukowy oraz jednego doktoranta. KEN będzie nowym ciałem eksperckim do zadań, którego będzie należeć przede wszystkim ewaluacja działalności naukowej podmiotów prowadzących działalność naukową oraz ewaluacja szkół doktorskich. W przypadku negatywnej oceny, uczelnia lub instytut naukowy straci możliwość prowadzenia szkoły doktorskiej z końcem roku akademickiego, w którym przeprowadzana będzie ocena.

Ewaluacja jakości działalności naukowej

W wyniku reformy nastąpi ograniczenie liczby kryteriów uwzględnianych przy jedynie do trzech, t. j. :

1) prowadzenia badań naukowych lub prac rozwojowych;

2) efektów działalności poziom naukowy naukowej;

3) wpływu działalności naukowej na funkcjonowanie społeczeństwa i gospodarki.

Niezwykle ważne jest zwiększenie liczby kategorii naukowych, poprzez dodanie nowej kategorii: B+. Ten krok pozwoli na zracjonalizowanie obejmowania jednostek naukowych obecnie funkcjonującą kategorią B. Jest ona zdecydowanie zbyt szeroka i nierzadko krzywdząca dla tych podmiotów, które są niewiele gorsze od jednostek z wyższymi kategoriami. Ustawa 2.0 wprowadza także zasadę dziedziczenia prestiżu (artykuł jest tyle warty, ile czasopismo, w którym jest opublikowany, a książka jest warta tyle, ile wydawnictwo ją wydające). Nowością jest także, stworzenie ministerialnego wykazu czasopism indeksowanych w międzynarodowych bazach bibliograficznych oraz wprowadzenie elektronicznego identyfikatora naukowca zgodnego z międzynarodowymi standardami.

Odpowiedzialność dyscyplinarna nauczycieli akademickich

Przepisy regulujące postępowanie dyscyplinarne nauczycieli akademickich uległy pewnym zasadniczym zmianom, z czego najważniejszą jest poszerzenie katalogu kar dyscyplinarnych. Ustawa 2.0 przewiduje  ich aż osiem, co pozwoli na bardziej sprawiedliwe traktowanie coraz liczniejszych deliktów popełnianych przez kadrę akademicką. Obok znanych kar w postaci nagany, upomnienia oraz czasowego pozbawienia prawa do wykonywania zawodu nauczyciela akademickiego, przewidziano także: naganę z obniżeniem wynagrodzenia; czasowe pozbawienie prawa do wykonywania zadań promotora, recenzenta i członka komisji oceniającej oraz funkcji kierowniczych, a przede wszystkim wydalenie z pracy w uczelni i pozbawienie prawa do wykonywania zawodu nauczyciela akademickiego na stałe. Dużą nowością jest możliwość skierowania przez rektora sprawy do mediacji, w przypadku gdy wskutek czynu zaistniał spór między osobą, której dotyczy zawiadomienie lub informacja a pokrzywdzonym. Zdecydowanie  uelastyczni to możliwość postępowania zwłaszcza w sytuacjach, kiedy w pełni realne jest rozwiązanie sporu na drodze polubownej.

Odpowiedzialność dyscyplinarna studentów i doktorantów

Procedura dyscyplinarna w stosunku do studentów i doktorantów nie uległy praktycznie żadnym zmianom i przewiduje wszystkie dotychczasowe rozwiązania jako skutecznie i niebudzące większych wątpliwości.

Cudzoziemcy w systemie szkolnictwa wyższego i nauki

Ustawa 2.0 w odrębnym działa reguluje także szczegółowo zasady udziału cudzoziemców w polskim systemie szkolnictwa wyższego. Przepisy odnoszą się bezpośrednio do zakresu uprawnień cudzoziemców; opłat za kształcenie; pomocy materialnej; zatrudniania cudzoziemców w uczelni; uznawania dyplomów i stopni naukowych, a także nostryfikacji i potwierdzania ukończenia studiów.

Instytucje przedstawicielskie środowiska szkolnictwa wyższego i nauki oraz organ pomocniczy ministra

Ten krótki dział zbiera w jednym miejscu przepisy ogólne dotyczące poszczególnych instytucji przedstawicielskich środowiska szkolnictwa wyższego i nauki, którymi są: Rada Główna Nauki i Szkolnictwa Wyższego; Konferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich; Konferencja Rektorów Publicznych Uczelni  Zawodowych; Konferencja Rektorów Zawodowych Szkół Polskich; Parlament Studentów Rzeczypospolitej Polskiej oraz Krajowa Reprezentacja Doktorantów.

Systemy informatyczne szkolnictwa wyższego i nauki

Przepisy dotyczące systemów informatycznych szkolnictwa wyższego i nauki skupiają w jednym miejscu rozwiązana normujące System Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on oraz składające się na niego baz danych t.j.:

  • wykaz nauczycieli akademickich i osób biorących udział w prowadzeniu działalności naukowej;
  • wykaz studentów;
  • wykaz osób ubiegających się o nadanie stopnia doktora;
  • wykaz instytucji systemu szkolnictwa wyższego i nauki;
  • repozytorium pisemnych prac dyplomowych;
  • bazę dokumentów w postępowaniach awansowych;
  • bazę osób upoważnionych do podpisywania dokumentów;
  • bazę dokumentów planistyczno-sprawozdawczych.

Ponadto Ustawa 2.0 wskazuje, że minister prowadzi Jednolity System Antyplagiatowy oraz monitoring karier zawodowych studentów i absolwentów.

Stypendia i nagrody ministra, nagrody Prezesa Rady Ministrów

Projekt ustawy szereguje także, istniejące obok systemu pomocy materialnej, inne  stypendia i nagrody ministra oraz nagrody Prezesa Rady Ministrów. Utrzymane pozostaje stypendium ministra dla studentów, stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców, a także nagrody ministra. Nowością jest wprowadzenie do treści ustawy nagrody Prezesa Rady Ministrów za wyróżniające się rozprawy doktorskie, wysoko ocenione osiągnięcia będące podstawą nadania stopnia doktora habilitowanego lub za osiągnięcia w zakresie działalności naukowej, lub wdrożeniowej.

Finansowanie systemu szkolnictwa wyższego i nauki oraz gospodarka finansowa uczelni

Zmiana system finansowania środowiska akademickiego z pewnością stanowi jedną z najbardziej odczuwalnych nowości wynikających z Ustawy 2.0. Wyraźnie ograniczenie strumieni finansowania bez zmiany wielkości ich źródeł, jest jakościowym skokiem w materii upraszczania procedur finansowania. Najważniejszą zmianą projektu ustawy jest określenie, że uczelnia publiczna będzie otrzymywać, obok kilku innych strumieni finansowania, jedną najważniejszą dotację o charakterze dotacji podmiotowej, na utrzymanie potencjału badawczego i dydaktycznego. Projekt przewiduje ponadto, że niewykorzystane w bieżącym roku środki z dotacji badawczo-dydaktycznej będą przechodziły na fundusz zasadniczy, czyli będą do dyspozycji  w nieokreślonym czasie.  Zmiany nie ominą także Funduszu Pomocy Materialnej. Środki wykorzystywane w zakresie remontów domów studenckich i stołówek zostaną przesunięte do podstawowego strumienia skierowanego na utrzymanie potencjału dydaktycznego. Środki nowego Funduszu Stypendialnego będą przeznaczane wyłącznie na stypendia socjalne, stypendia dla osób niepełnosprawnych, stypendia rektora oraz zapomogę.  Przyznanie strumienia będzie oczywiście uzależnione od posiadania odpowiedniej kategorii naukowej.

Nadzór nad systemem szkolnictwa wyższego i nauki

Projekt ustawy przewiduje także zgromadzenie w samodzielnym dziale przepisów regulujących dostępne ministrowi środki nadzorcze nad instytucjami nauki i szkolnictwa wyższego. Na podstawie Ustawy 2.0 Minister może:

  • żądać informacji i wyjaśnień od podmiotów podlegających nadzorowi;
  • stwierdzić niezgodność z przepisami prawa aktów wydanych w uczelni, uczelni federacyjnej, szkole doktorskiej czy w instytucie naukowym;
  • wezwać wskazane podmioty do zaprzestania działalności niezgodnej z prawem
    i usunięcia naruszenia, określając sposób i termin usunięcia naruszenia;
  • wszcząć postępowanie w sprawie wykreślenia uczelni niepublicznej z ewidencji
    i nakazania jej likwidacji po spełnieniu określonych przesłanek;
  • nałożyć na uczelnię lub uczelnię federacyjną odpowiednią karę pieniężną w przypadku prowadzenia studiów bez pozwolenia; naruszenia obowiązków informacyjnych; niewprowadzenia do systemu POL-on określonych danych, pobierania od studentów niedozwolonych opłat, naruszenia innych obowiązków i terminów określonych w ustawie;
  • wystąpić do senatu uczelni z wnioskiem o odwołanie rektora w przypadku stwierdzenia naruszenia przez rektora przepisów prawa;
Przepisy szczególne

Projekt ustawy reguluje ponadto w odrębnym dziale przepisy regulujące rozwiązania względem uczelni branżowych, w których  w przeważającej części zadania dotyczą:

1) obrony narodowej (uczelnia wojskowa);

2) bezpieczeństwa obywateli i ochrony ludności (uczelnia służb państwowych);

3) działalności kulturalnej (uczelnia artystyczna);

4) medycyny (uczelnią medyczna, jeżeli prowadzi podmiot leczniczy prowadzący szpital);

5) żeglugi morskiej (uczelnia morska).

Dział ten uwzględnia przede wszystkim różnice dotyczące nadzoru nad uczelniami branżowymi, zadań poszczególnych ministrów nadzorujących, zasad wskazywania rektorów, limitów przyjęć na studia, wyłączenia przepisów o prawach i obowiązkach studentów,  zasad przyznawania stypendiów za wyniki w nauce czy też finansowania uczeln

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2016-2017