Ustawa 2.0 cz. II Przepisy ogólne, ustrój uczelni, zasady prowadzenia studiów

27.10.2017 5 minuty na przeczytanie artykułu

nauka.gov.pl

Słowo się rzekło, więc zaczynamy wczytywać się w skupieniu razem z Wami w treść nowej ustawy — Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Na bieżąco obserwujemy wszystkie dyskusje, które dotyczą omawianej materii i aktywnie sygnalizujemy, w którym kierunku zmierzają kolejne rozwiązania. Pamiętając o tym, zaczynamy od przedstawienia Wam przepisów ogólnych ustawy oraz fragmentów dotyczących ustroju uczelni, oraz zasad prowadzenia studiów.

 

Przepisy ogólne

Projekt ustawy 2.0 kładzie nacisk na nieco inne zasady legislacyjne oraz semantyczne, które będą obecne przez całą jej treść, przejawiające się dążeniem do upraszczania zbyt rozbudowanych przepisów. W konsekwencji mamy do czynienia z krótszymi i mnie kazuistycznymi artykułami. Co niezwykle istotne, do Ustawy 2.0. włączona została materia czterech samodzielnych do tej pory ustaw — czyli ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach i tytule, ustawy o zasadach finansowania nauki oraz ustawy o kredytach i pożyczkach studenckich. Dzięki temu Ustawa 2.0 ma zmniejszy radykalnie liczbę przepisów wykonawczych, które przyczyniały się do braku stabilności prawa oraz pogłębiania problemu biurokracji na uczelniach.

Warto także zaznaczyć, że przepisy ogólne wprost wskazują na większe skupienie misji systemu szkolnictwa wyższego na tworzeniu gospodarki opartej na innowacjach, społecznej odpowiedzialności nauki oraz większej niezależności uczelni. Ustawa 2.0 odeszła od wprowadzania zwyczajowego słowniczka pojęć, na rzecz definiowania najbardziej istotnych znaczeń w ramach poszczególnych jednostek redakcyjnych. Dział I precyzuje także pojęcia działalności naukowej, w tym badań naukowych, prac rozwojowych i twórczości artystycznej; określa dziedziny i dyscypliny, w których prowadzone są badania naukowe, prace rozwojowe i kształcenie; a także zawiera katalog podmiotów tworzących system szkolnictwa wyższego i nauki.

Najważniejsze zmiany:
  • uproszczenie języka ustawy;
  • brak słowniczka pojęć;
  • połączenie czterech samodzielnych ustaw w jedną ustawę 2.0;
  • zmniejszenie blisko o połowę wolumenu przepisów ustawowych;
  • radykalne ograniczenie przepisów wykonawczych i rozporządzeń o ponad połowę.
Uczelnie

Bardzo duże zmiany Ministerstwo proponuje wobec szeroko pojmowanego ustroju uczelni, będąc jednak wiernym przyjętemu założeniu upraszczania zastanych procesów i zwiększania autonomii polskich uczelni. Niemniej, przygotowany projekt obliguje akademików do nawiązania wyraźniejszej i ściślejszej współpracy z podmiotami spoza środowiska akademickiego, chociażby poprzez przewidziany skład rady uczelni.

Nowe przepisy podobnie jak do tej pory dzielą uczelnia na publiczne, niepubliczne, a także zawodowe i akademickie. Przy czym istotna jest nowość uzależniająca przyznanie uczelni statusu akademickiej od posiadania odpowiednio wysokiej kategorii naukowej (A+, A albo B+), a nie od posiada uprawnienia do nadawania stopni naukowych. Podobnie sprawa wygląda w przedmiocie nazw poszczególnych uczelni. Określenia akademia, politechnika i uniwersytet będą dostępne jedynie dla jednostek o najwyższych kategoriach naukowych.

Największą nowością jest powołanie nowej struktury organów funkcjonujących w uczelni oraz wyraźnie przekazanie ciężaru konstruowania kształtu uczelni na środowisko akademickie. Obligatoryjnymi organami uczelni publicznej będą tym samym jedynie rada uczelni, rektor i senat, a w uczelni niepublicznej rektor i senat. Ponadto ustawa przewiduje możliwość istnienia innych organów powołanych na mocy statutu.

Przykładem zmiany podejścia do filozofii zarządzania uczelnią jest nowy organ — rada uczelni, która uzyskała bardzo silne umocowanie kosztem kompetencji senatu. Od teraz to właśnie rada uczelni będzie miała za zadanie uchwalanie statutu oraz strategii uczelni, a także wskazywanie kandydatów na rektora. Co niezwykle istotne osoby spoza wspólnoty uczelni muszą stanowić ponad 50% składu rady, w której skład wchodzi 6 lub 8 członków powoływanych przez senat.

Również kompetencje rektora uzyskały wyraźnie szerszy zakres. To właśnie rektor przygotowuje projekt statutu oraz projekt strategii uczelni, a także ustala szczegółową strukturę organizacyjną uczelni. Ustawa 2.0 nie określa bowiem, żadnych dodatkowych organów ani funkcji, poza wskazanymi powyżej. Wobec tego do rektora należy podjęcie decyzji o kształcie organizacji uczelni i tym samym o istnieniu lub też nie, dotychczas funkcjonujących stanowisk takich jak, kierownicy podstawowych jednostek organizacyjnych czy prorektorzy. Ustawa pozostawia w tym przedmiocie pełną swobodę środowisku akademickiemu. Kolejną nowością jest wskazanie, że rektora w uczelni publicznej – wybiera senat albo kolegium elektorów, a niepublicznej – powołuje założyciel albo wybiera senat.

Co do największych zmian względem senatu, ustawa enumeratywnie wskazuje katalog jego zadań, w tym przede wszystkim: uchwalanie regulaminu studiów; opiniowanie projektu statutu oraz projektu strategii uczelni; powoływanie i odwoływanie członków rady uczelni; przeprowadzanie oceny funkcjonowania uczelni, w tym realizacji strategii uczelni czy też formułowanie rekomendacji dla rady uczelni i rektora w zakresie wykonywanych przez nich zadań. Dodatkowo przewodniczącym senatu nie będzie rektor osobiście a osoba przez niego wskazana pełniąca funkcję kierowniczą.

Podobnie wygląda przepis dotyczący unormowania statutu uczelni zawierający katalog zasad funkcjonowania uczelni, które określa statut, w tym przede wszystkim: sposób powoływania organów uczelni; skład rady uczelni oraz senatu; funkcje kierownicze w uczelni czy też zasady prowadzenia działalności gospodarczej przez uczelnię.

Najważniejsze zmiany:
  • Poszerzenie autonomii uczelni poprzez zmiany dotyczące organizacji i funkcjonowania szkół wyższych;
  • Przeniesienie uprawnień do prowadzenia studiów i nadawania stopni naukowych na poziom uczelni;
  • Nowa struktura organów uczelni oraz autonomia w jej konstruowaniu;
  • przeniesienie wielu zagadnień regulowanych w ustawach i aktach wykonawczych do statutu uczelni;
Prowadzenie studiów

Bardzo wyraźnym krokiem w kierunku ułatwienia współpracy między uczelniami, także z udziałem międzynarodowych instytutów naukowych, jest dopuszczenie możliwości utworzenia uczelni federacyjnych, w celu wspólnej realizacji zadań. Co więcej, po raz pierwszy ustawa wskazuje wprost możliwość prowadzenia studiów dualnych na profilu praktycznym z udziałem przedsiębiorców, których organizację określa umowa zawarta w formie pisemnej. Kolejną nowością jest przepis stanowiący, że uczelnie publiczne tworzy się i likwiduje w drodze rozporządzenia, a nie ustawy jak było do tej pory. Bardzo wyraźną zmianę przewiduje ustawa względem studiów niestacjonarnych. Mianowicie będą one musiały trwać o co najmniej 2 semestry dłużej niż studia stacjonarne. Takie wydłużenie ma w założeniu umożliwić studentom niestacjonarnym bezpośredni kontakt z nauczycielem akademickim na takim samym poziomie jak studentom dziennym. Ustawa precyzuje również czas trwania i podział roku akademickiego stanowiąc, że rok akademicki trwa od dnia 1 października do dnia 30 września i dzieli się na 2 semestry.

Nowością w przedmiocie procesu dyplomowania studentów jest nałożenie na uczelnię obowiązku udostępnienia recenzji pracy dyplomowej nie później niż 3 dni przed egzaminem dyplomowym. Co więcej, uczelnia będzie zobligowana do wydania absolwentowi dyplomu ukończenia studiów w terminie 30 dni od dnia ukończenia studiów. Jeżeli uchybi temu terminowi, minister nałoży na uczelnię karę pieniężną w wysokości do 5000 złotych.

Niezwykle istotną zmianą stanowią przepisy dotyczące dozwolonych opłat, które uczelnia może pobierać od studentów. Mianowicie projekt ustawy odchodzi od umowy między uczelnią a studentem na rzecz nowych rozwiązań. Na mocy przepisów Ustawy 2.0 katalog usług, za które uczelnia może pobierać opłaty pozostaje praktycznie niezmieniony i w dalszym ciągu dotyczy tego samego szeregu uprawnień. Również dotychczas funkcjonujący katalog opłat zakazanych pozostaje niezmieniony i nadal stanowi o niemożliwości pobierania przez uczelnie opłat za wskazane usługi. Co niezwykle istotne, uczelnia będzie miała obowiązek ustalenia i przedstawienia opłat pobieranych od studentów już przed rozpoczęciem rekrutacji. Zgodnie z nowymi unormowaniami, uczelnia przez cały przewidywany okres studiów, aż do ich ukończenia, nie będzie mogła także zwiększyć wysokości tych opłat ani wprowadzać nowych. W przypadku złamania powyższego zakazu i faktycznego pobierania od studentów opłat niezgodnie ze znowelizowaną treścią ustawy minister będzie miał obowiązek nałożenia na taką uczelnię administracyjnej kary pieniężnej w wysokości 50 000 złotych.

Bardzo wyraźną zmianą jest także zniesienie minimów kadrowych potrzebnych do prowadzenia kierunku studiów. Zamiast nich ustawa przewiduje warunek prowadzenia co najmniej 75 proc. (na uczelniach o profilu ogólnoakademickim) lub 50 proc. (o profilu praktycznym) zajęć przez nauczycieli akademickich zatrudnionych na danej uczelni jako w podstawowym miejscu pracy, w formie umowy o pracę.

Najważniejsze zmiany:
  • Możliwość utworzenia uczelni federacyjnych;
  • Możliwość prowadzenia studiów dualnych;
  • Wydłużenie studiów niestacjonarnych;
  • Obowiązek terminowego wydawania dyplomu;
  • Odejście od umowy student-uczelnia;
  • Zniesienie minimów kadrowych;

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2016-2017

Przeczytaj również