Ustawa 2.0 cz. IV Studia podyplomowe i inne formy kształcenia, stopnie i tytuł w systemie szkolnictwa wyższego i nauki, kształcenie doktorantów

13.11.2017 5 minuty na przeczytanie artykułu

nauka.gov.pl

Dwa tygodnie za nami, więc  ponownie pochylamy się nad projektem ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Dzisiaj przyglądamy się fragmentom regulującym studia podyplomowe i inne formy kształcenia, stopnie i tytuł w systemie szkolnictwa wyższego i nauki, kształcenie doktorantów.

 

Studia podyplomowe i inne formy kształcenia

Przepisy dotyczące studiów podyplomowych nie przeszły w zasadzie poważniejszych zmian. Jedynie zmiany legislacyjne nieco uprościły sam tekst ustawy w tym zakresie. Dalej będą trwały co najmniej 2 semestry i umożliwią uzyskanie co najmniej 30 punktów ECTS. Projekt ustawy zakłada, że program studiów podyplomowych uwzględnia ogólne charakterystyki efektów uczenia się dla kwalifikacji cząstkowych na poziomach 6 i 7 PRK (Polska Rama Kwalifikacji). W dużym skrócie w PRK, wyróżnia się osiem poziomów kwalifikacji. Każdy z poziomów PRK został scharakteryzowany za pomocą ogólnych stwierdzeń dotyczących efektów uczenia się, wymaganych dla kwalifikacji danego poziomu. Dla określania poziomu PRK nie ma znaczenia, czy wymagane dla kwalifikacji efekty uczenia się są osiągane w ramach zorganizowanej edukacji czy w inny sposób. Charakterystyki poziomów PRK odnoszą się do pełnego spektrum wymaganych dla kwalifikacji efektów uczenia się, to znaczy do wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych. Charakterystyki kolejnych poziomów PRK odzwierciedlają coraz wyższe wymagania w tych zakresach1). I tak poziomy 6-8 odnoszą się bezpośrednio do kwalifikacji nadawanych w systemie szkolnictwa wyższego:

  • dyplom ukończenia studiów pierwszego stopnia – potwierdza nadanie kwalifikacji na poziomie 6 Polskiej Ramy Kwalifikacji;
  • dyplom ukończenia studiów drugiego stopnia oraz dyplom ukończenia jednolitych studiów magisterskich – potwierdza nadanie kwalifikacji na poziomie 7 Polskiej Ramy Kwalifikacji;
  • dyplom doktorski – potwierdza nadanie kwalifikacji na poziomie 8 Polskiej Ramy Kwalifikacji;
  • świadectwo ukończenia studiów podyplomowych – potwierdza nadanie kwalifikacji cząstkowych na poziomie 6 lub 7 Polskiej Ramy Kwalifikacji.

Wskazane kwalifikacje cząstkowe stanowią kwalifikacje w zawodzie określane w ustawie o systemie oświaty; kwalifikacje potwierdzone dyplomami mistrza i świadectwami czeladniczymi, a także kwalifikacje nadawane po ukończeniu kursów dokształcających i szkoleń. Tym samym studiom podyplomowym bliżej do specyficznego kształcenia zawodowego wyposażającego w specjalistyczną wiedzę i umiejętności. Dodatkowo obok studiów podyplomowych ustawa 2.0 przewiduje wprost możliwość zagospodarowania kwalifikacji na poziomie 5 Polskiej Ramy Kwalifikacji w postaci bliżej nieokreślonych innych form kształcenia. Uczelnia będzie miała pełną dowolność w dookreślaniu dodatkowych dróg uzyskania raczej nieobecnych i niewykorzystywanych dotychczas kwalifikacji poziomu 5. Należy zaznaczyć, że zgodnie z licznymi głosami środowiska  kształcenie w ramach piątego poziomu może stanowić swoisty pomost pomiędzy szkołą średnią a studiami wyższymi, dający jego uczestnikom możliwość zdobycia praktycznych umiejętności niezbędnych do skutecznego funkcjonowania na rynku pracy.

Stopnie i tytuł w systemie szkolnictwa wyższego i nauki

Dużo nowością jest włączenie do Ustawy 2.0 ustawy o stopniach i tytule. Ma to na celu wyraźnie ograniczenie przepisów wykonawczych do ustawy, które przyczyniają się braku stabilności prawa oraz pogłębiania problemu biurokracji. Wobec powyższego zdecydowano się na przeniesienie dużej część zagadnień regulowanych w ustawach i aktach wykonawczych do statutu uczelni. Oznacza to poszerzenie autonomii szkół wyższych, a także zwiększenie poziomu odpowiedzialności całego środowiska akademickiego za wypracowanie rozstrzygnięć odpowiednich dla wspólnoty danej uczelni. Nowe przepisy uzależniają prawo do nadawania stopni naukowych od posiadania przez uczelnię odpowiednio wysokiej kategorii naukowej (A+, A albo B+). Co więcej, przeniesiono uprawnienia do nadawania stopni w uczelni z poziomu rady wydziału na poziom organu uczelnianego — senatu.

Najważniejsze zmiany

  • Przeniesienie uprawnień do nadawania stopni naukowych na poziom uczelni;
  • automatyczne przyznawanie uprawnień do nadawania stopni naukowych z mocy ustawy jedynie na podstawie posiadanej przez podmiot kategorii naukowej;
Kształcenie doktorantów

Jedną z największych zmian wprowadzanych przez nową ustawę, jest zupełne przemodelowanie procedury kształcenia doktorantów ukierunkowane przede wszystkim na jakość kształcenia. Ustawa przewiduje trzy ścieżki uzyskiwania doktoratu, a są to kolejno: nauka w szkołach doktoranckich, ścieżka eksternistyczna oraz możliwość korzystania z grantów w konkursie Narodowego Centrum Nauki dla wybitnych doktorantów i promotorów. Zmienione też zostaną nieco wymagania do nadania stopnia doktora obok konieczności przedstawienia i obrony rozprawy doktorskiej, t. j. posiadanie tytułu magistra lub równorzędnego, a w wyjątkowych przypadkach, wzorem warunków dotyczących programu „Diamentowy grant”, ukończenie studiów pierwszego stopnia lub trzeciego roku jednolitych studiów magisterskich. Szkoła doktorska ma stanowić zorganizowaną formą kształcenia doktorantów w co najmniej 2 dyscyplinach, która może być prowadzona przez najlepsze instytuty i jednostki naukowe posiadające kategorię naukową A+, A albo B+. Ustawa znosi jednocześnie możliwość prowadzenia niestacjonarnych studiów doktoranckich, które nie spełniały już swojej roli kształcenia kadry naukowej na niezbędnym poziomie.

Najważniejsze zmiany:

  • przeniesienie uprawnień do nadawania stopni naukowych na poziom uczelni;
  • przeniesienie opisu szczegółowych czynności w postępowaniu doktorskim z poziomu rozporządzenia na poziom uchwały uprawnionego organu;
  • wprowadzenie jawności rozpraw doktorskich;
  • wprowadzenie nowych zasad uzyskiwania stopnia doktora (szkoła doktorska, tryb eksternistyczny);
Stopień doktora habilitowanego

Najważniejszą zmianą za zakresu procedury habilitacyjnej jest zniesienie jej obligatoryjności. Niemniej niezwykle istotne z perspektywy doskonałości naukowej jest ciągła dbałość o jakość habilitacji. Aby to osiągnąć, ustawa przewiduje, że uprawnienia do nadawania stopnia doktora habilitowanego będą miały tylko najlepsze uczelnie i instytuty naukowe PAN, mianowicie te, które w danej dyscyplinie uzyskały kategorię naukową A. Co więcej, nowe rozwiązania przewidują dodatkową ścieżkę habilitacyjną. Otóż osoby, które uzyskały, prestiżowy grant Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC) lub zrealizowały projekt badawczy w ramach konkursu grantowego uznanej renomie międzynarodowej, będą zwolnione z wymogu wykazania odpowiednich osiągnięć i aktywności naukowych.

Najważniejsze zmiany:

  • Zniesiona obligatoryjność uzyskania habilitacji;
  • ułatwiony proces uzyskiwania habilitacji dla osób realizujących projektu o uznanej międzynarodowej renomie;
  • wprowadzenie tzw. ślepych recenzentów niewchodzących w skład komisji habilitacyjnej;
Tytuł profesora

By móc być zatrudnionym na stanowisku profesora, co do zasady, będzie wymagana habilitacja. Natomiast na stanowisku profesora uczelni będzie mogła zostać osoba posiadająca co najmniej stopień doktora oraz znaczące osiągnięcia dydaktyczne – w przypadku pracowników dydaktycznych, naukowe – w przypadku pracowników badawczych, naukowe lub dydaktyczne – w przypadku pracowników badawczo-dydaktycznych. Co niezwykle ważne, zostają usunięte wymagania dotyczące sprawowania opieki naukowej nad doktorantami i recenzowania w postępowaniu doktorskim i habilitacyjnym.

Rada Doskonałości Naukowej

Zupełnie nowym rozwiązaniem jest wprowadzenie Rady Doskonałości Naukowej na rzecz zapewnienia rozwoju kadry naukowej zgodnie z najwyższymi standardami jakości badań, która zastąpi funkcjonującą obecnie Centralną Komisję do Spraw Stopni i Tytułów. Każda z dyscyplin będzie reprezentowana przez trzy osoby posiadające tytuł profesora lub stopień doktora habilitowanego wybrane przez osoby posiadające stopień doktora habilitowanego, a warunkiem członkostwa w radzie jest znaczący i aktualny dorobek naukowy. Do zadań Rady należy, m.in. podejmowanie szeregu czynności w postępowaniu w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego (ocena formalna wniosku, wyznaczanie członków komisji habilitacyjnych oraz recenzentów), rozpatrywanie odwołań od decyzji o odmowie nadania stopnia doktora lub doktora habilitowanego, czy też wydawanie opinii w innych sprawach przedstawionych przez ministra. Wprowadzony zostanie także nowy system wyboru recenzentów wskazywanych przez RDN.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2016-2017

   [ + ]

1.https://www.kwalifikacje.gov.pl/download/Polska_Rama_Kwalifikacji/PRK_z_linkami_internet_0411.pdf