Ustawa 2.0 cz. III Prawa i obowiązki studenta, samorząd i organizacje studenckie, pracownicy uczelni

31.10.2017 5 minuty na przeczytanie artykułu

nauka.gov.pl

Kontynuujemy nasze obserwacje dotyczące projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Dzisiaj przyglądamy się fragmentom dedykowanym prawom i obowiązkom studenta, samorządowi studenckiemu i organizacjom studenckim, a także pracownikom uczelni.

 

Prawa i obowiązki studentów

Ustawa 2.0 katalog praw studenta pozostawia praktycznie niezmienionym, enumeratywnie wymieniając przywileje studenta, konstruując katalog uprawniający do: przenoszenia i uznawania punktów ECTS uzyskanych w tej samej lub w innej uczelni, w tym zagranicznej; odbywania studiów według indywidualnego toku studiów; urlopów od zajęć oraz usprawiedliwiania nieobecności na zajęciach; zmiany kierunku studiów; przeniesienia na studia stacjonarne albo niestacjonarne; przystąpienia do egzaminu komisyjnego przy udziale wskazanego przez niego obserwatora; uzyskania warunkowego zezwolenia na kontynuowanie studiów w następnym roku lub semestrze.

Coraz częściej podnoszone są głosy w przedmiocie możliwości wprowadzenia odpłatności za studia. Niemnie projekt ustawy nie przewiduje w tym zakresie rewolucji i zachowuje zasadę bezpłatności studiów stacjonarnych w uczelniach publicznych. Oczywiście płatne pozostają studia niestacjonarne oraz niektóre usługi ze strony uczelni, których odpłatność przewiduje ustawa (tak jak do tej pory). Jeżeli zaś mowa o odpłatności to musimy jeszcze raz podkreślić, że — Reforma wprowadza nowe rozwiązania w zakresie dodatkowej ochrony praw studenta. W miejsce dotychczasowego modelu zawierania umów student-uczelnia, reforma wprowadza skuteczniejsze rozwiązania: Uczelnia będzie musiała ustalać wysokość wszelkich opłat na cały okres studiów. Jeśli w międzyczasie nałoży na studenta dodatkowe opłaty, będzie mogła być ukarana przez ministra nauki i szkolnictwa wyższego karą pieniężną w wysokości do 50 tysięcy złotych. Uczelnia będzie miała 30 dni na wydanie dyplomu swojemu absolwentowi. Jeżeli tego nie zrobi, może otrzymać karę w wysokości do 5 tysięcy złotych1).

Kontynuując, podkreślenia wymaga fakt, że najważniejszym aktem normatywnym regulującym prawa i obowiązki studenta,  pozostaje regulamin studiów określający zasady realizacji przysługujących studentom uprawnień. Co niezwykle istotne, projekt ustawy nie przewiduje zmian trybu uchwalania regulaminu studiów.  Z perspektywy studentów jest to bardzo dobre podejście, ponieważ zachowuje bezwzględną konieczność uzgodnienia regulaminu studiów z uczelnianym organem uchwałodawczym samorządu studenckiego2).

Projekt Ustawy 2.0 zachowuje jednocześnie niezmienność katalogu uprawnień związanych z systemem bezzwrotnej pomocy materialnej. W dalszym ciągu student, będzie mógł ubiegać się o: stypendium socjalne; stypendium dla osób niepełnosprawnych; zapomogę; stypendium rektora; stypendium ministra zakwaterowanie w domu studenckim uczelni lub wyżywienie w stołówce studenckiej uczelni; zakwaterowanie małżonka lub dziecka w domu studenckim uczelni. Dodatkowo nowa ustawa przewiduje stypendium za wyniki w nauce finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną; pomoc materialną przyznawaną studentowi przez jednostkę samorządu terytorialnego, a także niezmiennie kredyt studencki, z uwzględnieniem zmian wprowadzanych na przestrzeni ostatnich kilkunastu miesięcy. Co więcej, rozwiązania regulowane dotychczas w ustawie o kredytach i pożyczkach studenckich zostały włączone bezpośrednio do treści ustawy wraz z kilkoma nowościami, np. kredyt będzie przysługiwał studentom aż do ukończenia 30 roku życia.

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego wskazuje na szereg rozwiązań projakościowych w ramach doskonalenia kształcenia przyszłych studentów. Projektodawcy  ustawy wprowadzili mianowicie, m.in:

  • możliwość przeprowadzania egzaminów wstępnych na każdy kierunek studiów (wynik rekrutacji będzie stanowić w co najmniej 50% wynik z matury, a w maksymalnie 50% wynik egzaminu wstępnego).
  • konieczność obejmowania na studiach o profilu praktycznym (I stopnia oraz jednolitych magisterskich) co najmniej 6 miesięcy praktyk studenckich;
  • wydłużenie czasu trwania studiów niestacjonarnych (przy studiach I i II stopnia o jeden semestr, a przy studiach jednolitych magisterskich o jeden rok);
  • umożliwienie rekrutacji na studia w ramach obszarów i wybór docelowego kierunku studiów po I roku studiów (uprawnienia do prowadzenia studiów będą przypisane do uczelni, jako całości),
Najważniejsze zmiany:
  • Pozostawienie katalogu praw studenta praktycznie bez zmian;
  • zniesienie umowy student – uczelnia;
  • dłuższe studia niestacjonarne;
  • dopuszczenie możliwości przeprowadzania egzaminów wstępnych;
  • umożliwienie rekrutacji na rok zerowy
Samorząd studencki i organizacje studenckie

W dalszym ciągu ustawa przewiduje wyraźnie zaznaczoną podmiotowość samorządu studenckiego oraz szeroki zakres jego praw i obowiązków. Między innymi rektor w porozumieniu z samorządem studenckim będzie wciąż ustalał wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne oraz regulamin pomocy materialnej dla studentów.

W zasadzie niezmienione pozostają również przepisy dotyczące umocowania i uprawnień samorządu studenckiego (w tym Parlamentu Studentów Rzeczypospolitej Polskiej), który w dalszym ciągu pozostanie wyłącznym reprezentantem ogółu studentów danej uczelni; a także prawa studentów do zrzeszania się w uczelnianych organizacjach studenckich.

W mocy pozostaną także przepisy zapewniające prawo do korzystania z 50% ulgi w opłatach za przejazdy publicznymi środkami komunikacji miejskiej; prawo do podjęcia akcji protestacyjnej oraz strajku studenckiego, oraz prawo do przeszkolenia w zakresie praw i obowiązków studenta (szkolenia dalej będzie prowadził samorząd studencki uczelni we współpracy z Parlamentem Studentów Rzeczypospolitej Polskiej). Dodatkowo w skład rady uczelnie z mocy prawa będzie wchodził przewodniczący samorządu studenckiego.

Najważniejsze zmiany:
  • Pozostawienie katalogu praw samorządu studenckiego praktycznie bez zmian;
  • Zapewnienie udziału przedstawiciela samorządu studenckiego w radzie uczelni;
Pracownicy uczelni

Rozwiązania dotyczące pracowników uczelni idą w kierunku zdecydowanego uelastycznienia możliwości zatrudniania nauczycieli akademickich, na podstawie kryteriów czysto merytorycznych. Ustawa przewiduje trzy grupy pracowników zatrudnianych na uczelni — grupy pracowników dydaktycznych, badawczych oraz badawczo-dydaktycznych. Od przypisania do każdej z tych grup będą zależały szczegółowe obowiązki poszczególnych pracowników, skupione albo wokół pracy ze studentami, albo wokół pracy stricte badawczej. Takie rozwiązanie kończy z niedobrym rozwiązaniem, jakim był zobowiązanie nauczycieli do wykonywania obowiązków zarówno dydaktycznych, jak i ściśle naukowych. Ustawa przewiduje także nieco zmieniony katalog stanowisk, na jakich zatrudnia się nauczyciela akademickiego. Będą to stanowiska profesora, profesora uczelni, adiunkta oraz asystenta.

Nowe rozwiązania będą gwarantowały minimalną pensję dla poszczególnych stanowisk na uczelniach. Ta materia do tej pory była regulowana na drodze rozporządzenia, co stanowi jeden z przykładów innego podejścia legislacyjnego do rozwiązań systemowych. Ministerstwo wyraźnie stara się ograniczyć liczbę rozporządzeń.

Należy zaznaczyć, że Ustawa 2.0 będzie regulować tylko wysokość wynagrodzeń na najważniejszych stanowiskach – asystenta, adiunkta, profesora nadzwyczajnego, profesora, a także ogólnej kategorii pracowników niebędących nauczycielem akademickim, co upraszcza zdecydowanie zbyt szczegółowe regulacje dotychczas funkcjonujące. Wysokość minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego w uczelni publicznej będzie wynosiła dla: profesora – wynosi 300%, profesora uczelni – wynosi 250%, adiunkta – wynosi 180%, asystenta – wynosi 120%, pracownika niebędącego nauczycielem akademickim –100% – minimalnego wynagrodzenia. Wysokość minimalnej pensji będzie uzależniona od wysokości minimalnego wynagrodzenia, jednocześnie przepisy nie przewidują określania pensji maksymalnych. Ustawowo będzie też zachowany dodatek za staż pracy w wysokości 1 proc. wynagrodzenia zasadniczego za każdy rok zatrudnienia, poczynając od czwartego roku pracy. Wyniesie maksymalnie 20 proc.

Najważniejsze zmiany:
  • Uelastycznienie ścieżek kariery na uczelni;
  • Zapewnienie minimalnej pensji dla pracowników naukowych;
  • przeniesienie wielu zagadnień regulowanych w ustawach i aktach wykonawczych do statutu uczelni;

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2016-2017

   [ + ]

1.http://konstytucjadlanauki.gov.pl/podsumowanie-zmian
2.http://irks.pl/ustawa20cz1/