Uniwersytet – jedyna droga do wyższego wykształcenia?

21.02.2019 2 minuty na przeczytanie artykułu

Fot. pixabay.com/CC0 Public Domain

W powszechnej świadomości instytucja uniwersytetu stanowi często synonim uczelni. W polskim systemie nauki i szkolnictwa wyższego wyróżniamy jednak różne typy uczelni, a uniwersytet jest tylko jednym z nich.

 

Kategoria ma znaczenie

Przy opisie typów uczelni kluczowe jest pojęcie kategorii naukowej. Owe kategorie są przyznawane wymienionym w ustawie o szkolnictwie wyższym i nauce podmiotom – w tym uczelniom. Oceny są przydzielane na podstawie pięciostopniowej skali: A+, A, B, B+ i C. Kategoria A jest kategorią najwyższą, natomiast kategoria C oznacza najniższą ocenę. Kategorie przydziela się uczelni na podstawie jej poziomu naukowego lub artystycznego, efektów finansowych badań naukowych i prac rozwojowych oraz wpływu działalności naukowej na funkcjonowanie społeczeństwa i gospodarki.

Uczelnia zawodowa czy akademicka?

W pierwszej kolejności warto wprowadzić podstawowy podział, na który wskazuje ustawa o nauce i szkolnictwie wyższym. Według niego, uczelnie mogą być uczelniami zawodowymi lub akademickimi.

Przynależność do rodzaju uczelni wyznacza spełnienie określonych kryteriów. Jeżeli uczelnia z jednej strony prowadzi kształcenie uwzględniające potrzeby otoczenia społeczno-gospodarczego, a z drugiej strony nie posiada kategorii naukowej A+, A lub B+ w co najmniej jednej dyscyplinie naukowej lub artystycznej, to jest ona uczelnią zawodową. Takie uczelnie prowadzą co do zasady studia pierwszego stopnia, jednak mogą także prowadzić studia drugiego stopnia, jednolite studia magisterskie i kształcić w trybie specjalistycznym.

Polskie prawo wyróżnia także uczelnie akademickie. Podstawowym i jedynym warunkiem przynależności do grupy uczelni akademickich jest jednoczesne prowadzenie przez uczelnię działalności naukowej i posiadanie kategorii naukowej A+, A lub B+ w co najmniej jednej dyscyplinie naukowej albo artystycznej. Oprócz możliwości prowadzenia studiów pierwszego stopnia, drugiego stopnia i jednolitych studiów magisterskich, uczelni akademickiej przysługuje także prawo kształcenia doktorantów.

Co różni akademię od uniwersytetu?

Podstawowym typem uczelni akademickiej jest Akademia. Nazwa ta przysługuje każdej uczelni akademickiej. Niektóre uczelnie, które spełniają dodatkowe kryteria, mogą tytułować się mianem „politechniki” lub „uniwersytetu”.

Oba tytuły mają określone historyczne konotacje. Punktem wyjścia w badaniach podejmowanych na politechnikach są nauki ścisłe i praktycznie stosowane. Uniwersytety cechuje koncentracja na celach naukowych i dydaktycznych, które w przeciwieństwie do badań na uczelniach technicznych, nie są zawężone do nauk ścisłych. W ramach różnorodnych dyscyplin, uniwersytet powinien wskazywać jak i dlaczego występują określone zjawiska, a zarazem dostarczać odpowiednich uzasadnień takiego stanu rzeczy.

Polski ustawodawca uwzględnił historyczne odniesienia powyższych tytułów i na ich podstawie stworzył kryteria przynależności do danych grup uczelni.  Każda uczelnia akademicka, która posiada kategorię naukową A+, A, lub B+ w co najmniej 2 dyscyplinach w zakresie nauk technicznych i inżynieryjnych może być zatem nazywana politechniką. Nazwa „uniwersytet” jest natomiast zastrzeżona dla uczelni akademickich posiadających kategorię naukową A+, A albo B+ w co najmniej 6 dyscyplinach naukowych lub artystycznych, zawierających się w co najmniej trzech dziedzinach nauki lub sztuki.

Źródło: Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, dostęp: 15.12.2018 r.

Piotr Znojek

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2018-2019