Umowy uelastyczniające zatrudnienie – czy to możliwe?

29.12.2017 4 minuty na przeczytanie artykułu
Projekt edukacji ekonomicznej

pixabay.com

Elastyczność rynku pracy to łatwość dostosowywania się uczestników rynku pracy do zmieniających się warunków w celu zachowania stabilizacji. Na elastyczność rynku pracy mają wpływ strategie płacowe przedsiębiorstw, działania związków zawodowych czy podejście do standardowego czasu pracy.

W potocznym rozumieniu, sformułowanie to obejmuje wszystkie formy zatrudnienia odbiegające od konwencjonalnej, tradycyjnej pełnoetatowej umowy o pracę, zazwyczaj wykonywanej w siedzibie pracodawcy. W Polsce ustawodawca opisał szereg różnorakich  rozwiązań mogących przyczynić się do uelastycznienia zatrudnienia.

Praca na czas określony to jedna z najpowszechniejszych form terminowego zatrudnienia. Jak sama nazwa wskazuje powinna być ona zawierana tylko na określony czas. Rozpoczyna się i kończy wraz z konkretną, precyzyjnie ustaloną datą. Do niedawna w Polsce można było zawierać umowę na czas określony z tym samym pracownikiem dowolną ilość razy. Co więcej, dawała ona szereg udogodnień dla pracodawców – np. możliwość wykorzystania dwutygodniowego okresu wypowiedzenia. Zgodnie z nowelizacją Kodeksu pracy, 22 lutego 2016 roku weszły w życie regulacje mające na celu poprawę sytuacji pracownika. Obecnie umowa na czas określony nie może trwać dłużej niż 33 miesiące, a liczba zawieranych umów z danym pracownikiem nie może przekroczyć trzech. Gdy tak się stanie, pracownik automatycznie zostaje zatrudniony na czas nieokreślony. Zrównano także okres wypowiedzenia w umowie o pracę, niezależnie od długości jej trwania. Zgodnie z art. 36 Kodeksu pracy wynosi on:

  • 2 tygodnie, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 6 miesięcy;
  • 1 miesiąc, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 6 miesięcy;
  • 3 miesiące, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 3 lata.

Umowa o staż (umowa o praktyki absolwenckie) to rozwiązanie, które funkcjonuje w Polsce od 2009 roku. Jest to umowa cywilnoprawna zawierana w celu zdobycia doświadczenia zawodowego przez osoby młode, które edukację zakończyły co najmniej na gimnazjum i nie ukończyły 30 lat. Za pracę świadczoną w ramach takiej umowy może, ale nie musi, przysługiwać wynagrodzenie – w wysokości nie przekraczającej dwukrotności płacy minimalnej w skali miesiąca. Ideą umowy o staż jest zwiększenie kompetencji młodych ludzi i wprowadzenie ich na rynek pracy. Stażysta może zawrzeć nieograniczoną liczbę umów o staż z różnymi pracodawcami, nawet jednocześnie. Maksymalny czas trwania umowy o staż to 3 miesiące.

Umowa zlecenie, podobnie jak umowa o dzieło, jest regulowana przez Kodeks cywilny. Zgodnie z art. 734 – przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Stronami umowy mogą być także osoby prawne. Zleceniobiorca ma obowiązek wykonanie określonych czynności, a także udzielanie informacji na ten temat. Zleceniodawca oprócz wynagrodzenia, powinien pokryć wydatki poniesione przy wykonywaniu zlecenia. Od 1 stycznia 2016 roku umowy zlecenie są oskładkowane. Oznacza to, że podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu. Ponadto, od 1 stycznia 2017 roku do umów zlecenia stosuje się przepisy o minimalnej stawce godzinowej, która wynosi 13 zł brutto za godzinę w 2017 roku. Warto również pamiętać, że w ramach tego rozwiązania pracodawcy nie odprowadzają składek od studentów, którzy nie osiągnęli 26. roku życia.

Umowa o dzieło to jedna z najbardziej popularnych form uelastycznienia pracy. Jest umową cywilnoprawną i nie reguluje jej Kodeks pracy, lecz Kodeks cywilny (art. 627-646). W ramach tej umowy wykonawca zobowiązuje się do wykonania określonego dzieła, po ukończeniu którego (lub wcześniej) zamawiający zobowiązuje się zapłacić wynagrodzenie w ustalonej wysokości. Przy czym wcale nie musi być ono w formie pieniężnej. Kodeks cywilny wymaga od zamawiającego współpracy z wykonawcą, jeśli wymaga tego specyfika zadania. Pracownikowi wykonującemu dzieło nie przysługują takie prawa, jak przy umowie o pracę – brak m.in. urlopu wypoczynkowego. Z racji tego, że umowa o dzieło wyłączona jest ze składek ZUS – pracujący nie zarabia na swoją emeryturę. Z drugiej jednak strony umożliwia ona pracownikowi osiągniecie wyższego wynagrodzenia, dzięki zastosowaniu podwyższonych do 50% kosztów uzyskania przychodu, a pracodawcom poniesienie niższych kosztów pracy.

Praca tymczasowa to praca o charakterze doraźnym, sezonowym lub okresowym. Polega na zatrudnieniu za pośrednictwem agencji pracy tymczasowej. Zatem na linii pracodawca – pracownik pojawia się jeszcze jeden podmiot – agencja. W zakresie pracy tymczasowej jest wykonywanie zadań, których wykonanie przez pracowników zatrudnionych bezpośrednio przez pracodawcę nie byłoby możliwe lub nie należy do ich obowiązków. Z racji tego, że to agencja pracy tymczasowej zatrudnia pracownika, posiada on umowę o pracę na czas określony. W polskim prawie brakuje odrębnej umowy o pracę tymczasową. Czas, na jaki maksymalnie można zawrzeć umowę przy pracy tymczasowej, to 12 miesięcy w okresie 36 miesięcy. Ponadto, pracownikowi wykonującemu pracę tymczasową nie można zlecać pracy o szczególnym niebezpieczeństwie oraz na stanowisku, z którego w ciągu ostatnich trzech miesięcy zwolniono pracownika z powodów pozapracowniczych. Praca tymczasowa niesie za sobą wiele udogodnień zarówno dla pracownika, jak i pracodawcy. Dzięki temu rozwiązaniu wielu młodych ludzi może „sprawdzić się” na konkretnym stanowisku pracy, a także podnieść swoje kompetencje zawodowe. Z drugiej strony, pracodawcy mogą dużo łatwiej poradzić sobie z nagłymi problemami kadrowymi, a także czynić przedsiębiorstwo bardziej efektywnym.

Praca w ramach kontraktu polega na zawarciu umowy cywilnoprawnej, nie jest więc typową umową o pracę. Brak też wzmianek o tym rozwiązaniu w Kodeksie pracy, dlatego jego działanie regulują przepisy Kodeksu cywilnego. Kontrakt podpisuje się zazwyczaj na wykonanie określonego projektu, stąd ta forma zatrudnienia dominuje wśród kadry menadżerskiej, a także branży IT. Specyficznym rozwiązaniem w ramach kontraktu jest nienormowany czas pracy. Pracownikowi nie przysługuje prawo do urlopu wypoczynkowego. Mimo tych niedogodności praca w ramach kontraktu wiąże się bardzo często ze stosunkowo dużym wynagrodzeniem, dlatego wiele osób decyduje się na tę formę zatrudnienia.

Samozatrudnienie polega na prowadzeniu jednoosobowej i ewidencjonowanej działalności gospodarczej. Samozatrudniony pełni rolę zleceniobiorcy lub wykonawcy dzieła, jednak pracuje samodzielnie i niejako na własny rachunek. Taka forma pracy umożliwia większą kreatywność, a także swobodę w działaniu. Co ważne, samozatrudniony nie jest mocno uzależniony od pracodawcy i nie jest mu w dużym stopniu podporządkowany. Może też nawiązywać współpracę z wieloma podmiotami. Utrudnieniem może być natomiast konieczność płacenia składek (ZUS i zdrowotnych) i podatków samodzielnie, a także większa odpowiedzialność przed Urzędem Skarbowym. Dla pracodawcy samozatrudnienie to przede wszystkim szansa na redukcję kosztów, a także mniejsze koszty prowadzenia księgowości.