Umowa student-uczelnia

07.08.2017 6 minuty na przeczytanie artykułu

pixabay.com

Stosunek łączący każdego studenta z uczelnią to niezwykle, wbrew pozorom, skomplikowane zagadnienie, na pograniczu prawa cywilnego i administracyjnego. Kandydaci na studia muszą przejść odpowiednią procedurę weryfikacyjną, która finalizowana jest wydaniem decyzji administracyjnej stwierdzającej przyjęcie danego kandydata na studia. Obok tych unormowań istnieje dodatkowo szereg przepisów o rodowodzie cywilnym, a precyzyjnej rzecz ujmując, konsumenckim, stanowiących jednoznacznie o pozycji studenta jako konsumenta względem uczelni. W tej materii, najważniejszym dokumentem określającym praktycznie wszystkie uprawnienia studenta-konsumenta, korzystającego ze swoistej usługi świadczonej przez uczelnię, jest umowa zawierana między uczelnią a studentem lub osobą przyjętą na studia określająca warunki pobierania opłat związanych z odbywaniem studiów oraz opłat za usługi edukacyjne. Dzisiaj szczegółowo przyjrzymy się części przepisów regulujących te właśnie umowę zawartych przede wszystkim w ustawie-Prawo o szkolnictwie wyższym, zwaną dalej ustawą.

 

Podstawa prawna

Zagadnienie umowy zawieranej między uczelnią a studentem lub osobą przyjętą na studia określającej warunki pobierania opłat związanych z odbywaniem studiów oraz opłat za usługi edukacyjne regulowane jest obecnie przez:

  • ustawę z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. 2005 Nr 164 poz. 1365 ze zm.): art. 160a., art. 99, art. 99a., art. 98 ust. 1 pkt 5.
  • ustawę z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.): Art. 3831-396, art. 734-751.
  • ustawę z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm.)
Umowa student – uczelnia

Wraz z wejściem w życie dnia 1 października 2014 roku Ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r., poz. 1198) wprowadzono art.160a definiujący umowę student-uczelnia w brzmieniu:

  1. Warunki pobierania opłat związanych z odbywaniem studiów, o których mowa w art. 98 ust. 1 pkt 5, oraz opłat za usługi edukacyjne, o których mowa w art. 99 ust. 1 pkt 1-6, atakże wysokość tych opłat określa umowa między uczelnią a studentem lub osobą przyjętą na studia, zawarta w formie pisemnej pod rygorem nieważności.
  2. Umowa jest zawierana nie wcześniej niż po wydaniu decyzji o przyjęciu na studia i nie później niż w terminie trzydziestu dni od rozpoczęcia zajęć.
  3. Umowa jest zawierana na cały przewidywany okres studiów; student nie jest obowiązany do uiszczania opłat innych niż określone w umowie.
  4. Opłaty określone w umowie uczelnia może pobierać nie wcześniej niż po jej zawarciu.
  5. Wzór umowy określa senat uczelni publicznej, a w przypadku uczelni niepublicznej – organ wskazany w statucie.
  6. Uczelnia jest obowiązana zamieścić wzór umowy na swojej stronie internetowej.
  7. Roszczenia wynikające z umowy przedawniają się z upływem trzech lat.

Dzisiaj opiszemy pierwsze cztery ustępy by w następnych tygodniach skupić się bardziej na wzorach umów, zagadnieniach klauzuli niedozwolonych i cywilnoprawnym charakterze umowy student-uczelnia.

Ad.1

Warunki pobierania opłat związanych z odbywaniem studiów, o których mowa w art. 98 ust. 1 pkt 5, oraz opłat za usługi edukacyjne, o których mowa w art. 99 ust. 1 pkt 1-6, a także wysokość tych opłat określa umowa między uczelnią a studentem lub osobą przyjętą na studia, zawarta w formie pisemnej pod rygorem nieważności.

Umowa między uczelnią a studentem lub osobą przyjętą na studia, swoim zakresem reguluje wszelkie warunki pobierania jakichkolwiek opłat, które uczelnia może wymagać od studenta, łącznie z precyzyjnym wskazaniem ich wysokości. Ust. 1 art. 160a. mówi o jednorazowych opłatach za wydanie dyplomu, świadectwa oraz innego dokumentu związanego z tokiem studiów, a także o wymienionych opłatach za usługi edukacyjne, t. j. kształceniu studentów na studiach niestacjonarnych oraz uczestników niestacjonarnych studiów doktoranckich; powtarzaniu określonych zajęć na studiach stacjonarnych oraz stacjonarnych studiach doktoranckich z powodu niezadowalających wyników w nauce; prowadzeniu studiów w języku obcym; prowadzenie zajęć nieobjętych planem studiów, w tym zajęć uzupełniających efekty kształcenia niezbędne do podjęcia studiów drugiego stopnia na określonym kierunku; prowadzenie studiów podyplomowych, kursów dokształcających oraz szkoleń oraz przeprowadzanie potwierdzania efektów uczenia się. Tak zbudowany przepis oraz określenie w art.99a. katalogu opłat zakazanych (uczelnia nie może pobierać płat za rejestrację na kolejny semestr lub rok studiów, egzaminy, w tym egzamin poprawkowy, egzamin komisyjny, egzamin dyplomowy, wydanie dziennika praktyk zawodowych, złożenie i ocenę pracy dyplomowej oraz wydanie suplementu do dyplomu) w zasadzie chroni studenta przed zobowiązaniem go do ponoszenia opłat, które uczelnie najczęściej nakładały w przeszłości na studentów. Co niezwykle istotne, umowa student-uczelnia obligatoryjnie musi przybrać formę umowy pisemnej pod rygorem nieważności. Oznacza to, że umowa zawarta w formie innej niż pisemna jest bezwzględnie nieważna i nie pociąga za sobą skutków prawnych od samego początku. Tak więc, umowa ustna (w polskim systemie prawnym jak najbardziej dopuszczalna) nie będzie wiążąca ani dla studenta, ani dla uczelni. Należy również pamiętać, że obowiązek podpisania tej umowy odnosi się do każdego studenta, w tym studenta studiów stacjonarnych. Jest to o tyle istotne, że w niedalekiej przeszłości jedynie studenci studiów niestacjonarnych byli co do zasady, stronami takiej umowy.

Ad.2

Umowa jest zawierana nie wcześniej niż po wydaniu decyzji o przyjęciu na studia i nie później niż w terminie trzydziestu dni od rozpoczęcia zajęć.

Ustawa dość precyzyjnie reguluje termin w jakim umowa musi zostać zawarta, określając jasno zarówno właściwy termin początkowy jak i końcowy. Umowa może być podpisania już po wydaniu decyzji o przyjęciu na studia, co w praktyce oznacza, że uczelnie mogą przedłożyć treść umowy nawet w trakcie procesu rekrutacyjnego, zaraz po złożeniu dokumentów na studia, kiedy to co do zasady, studenci otrzymują decyzje o przyjęciu na studia. Termin końcowy upływa z kolei trzydziestego dnia od rozpoczęcia zajęć dydaktycznych w danym roku akademickim. Takie sformułowanie przepisu stanowi o wyraźnej elastyczności określania terminu zwarcia umowy przez każdą z uczelni i zależy od ustaleń szczegółowej organizacji roku akademickiego. Rozwiązanie to oznacza, że terminy na podpisanie umowy mogą się różnić w poszczególnych uczelniach i podlegać częstym zmianom. Podkreślenia wymaga również wskazanie, że uchybienie terminowi końcowemu nie pociąga za sobą niemożliwości zawarcia umowy w późniejszym terminie. Niemniej, w sytuacji przekroczenia wskazanego trzydziestodniowego terminu od rozpoczęcia zajęć możemy mieć do czynienia z daleko idącymi konsekwencjami. Art. 190 ust. 2 ustawy określa katalog sytuacji, w których kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej (najczęściej dziekan) może fakultatywnie skreślić studenta z listy studentów. Uszczegóławiając, ustawa umożliwia podjęcie takiej decyzji w przypadku, m.in. niepodpisania przez studenta przedłożonej przez uczelnię umowy o warunkach odpłatności za studia lub usługi edukacyjne. Zastosowane sformułowania pozostawiają jednak ciężar podjęcia odpowiednich czynności po stronie uczelni. To właśnie uczelnia ma obowiązek przedłożyć studentowi przygotowaną umowę, a jeżeli tego nie zrobi w odpowiednim czasie, niezależnie z jakich powodów, student nie może ponieść z tego tytułu żadnych negatywnych skutków. Tym samym odpowiedzialność po stronie studenta rodzi jedynie zawinione zaniechanie przez niego podpisania przedłożonej umowy. Jeżeli tego nie zrobi we wskazanym czasie, jak najbardziej może zostać usunięty z uczelni.

Ad.3

Umowa jest zawierana na cały przewidywany okres studiów; student nie jest obowiązany do uiszczania opłat innych niż określone w umowie.

Zgodnie z ustawą, umowa między studentem a uczelnią musi być zawarta na cały okres studiów przewidziany dla danego kierunku i poziomu studiów. W przypadku studiów I stopnia zawarta więc będzie najczęściej na trzy lata, na studiach II stopnia co do zasady na dwa, na jednolitych magisterskich z kolei już na pięć. Czas trwania studiów niejednokrotnie jednak ulega licznym zmianom i częstym, niedającym się przewidzieć przedłużeniom. W takich przypadkach, podpisaną umowę należy aneksować, uwzględniając zmieniony stan faktyczny. Co niezwykle ważne, nierzadko sama umowa reguluje tę kwestię, często wskazując, że w sytuacji przedłużenia okresu realizacji studiów w przypadkach wskazanych w regulaminie studiów (przykładowo konieczność powtarzania semestru), okres obowiązywania umowy ulega automatycznie odpowiedniemu przedłużeniu, bez konieczności sporządzenia odrębnego aneksu. Podkreślenia wymaga również fakt, że student nie może być zobowiązany do dokonania żadnych opłat, które nie są wskazane wprost w jej treści. To oznacza, że umowa musi wymieniać wszystkie podstawy stanowiące tytuł do ewentualnego domagania się uiszczenia konkretnych kwot. Absolutnie niewłaściwym jest umieszczenie w treści umowy jedynie odesłań do innych aktów normatywnych obowiązujących na uczelni a doprecyzowujących wysokość poszczególnych opłat. Takie przepisy odsyłające stanowią oczywista klauzulę niedozwoloną, jedną z częściej widocznych w rejestrze klauzuli niedozwolonych Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Jest to bardzo ważne z tego względu, że klauzula uznana za niedozwoloną nie wiążą one studenta z mocy prawa.

Ad.4

Opłaty określone w umowie uczelnia może pobierać nie wcześniej niż po jej zawarciu.

Wydawałoby się, że jedynie student powinien dążyć do jak najbardziej sprawnego i szybkiego zawarcia umowy z uczelnią, zwłaszcza że w przypadku niedopełnienie tego obowiązku może zostać skreślony z listy studentów. Niemniej ustawodawca wskazał jednocześnie, że dopóki przedmiotowa umowa nie zostanie podpisania, uczelnia nie ma prawa do pobierania jakichkolwiek opłat wynikających z umowy. W ten sposób uczelnię dotyka wyraźny uszczerbek finansowy i niemożliwość domagania się spłaty jakichkolwiek zobowiązań o charakterze majątkowym. Wiąże się to rzecz jasna, z koniecznością podjęcia właściwego wysiłku również po stronie uczelni, co nie jest takie oczywiste jakby się wydawało. W dalszym ciągu liczne uczelnie nie dopełniają powyższego obowiązku, przeciągając proces podpisywania umów ze studentami na wiele miesięcy po rozpoczęciu zajęć, jednocześnie wymagając od nich nierzadko dokonywania określonych opłat. Jest to niezgodne z przepisami ustawy i powinno być piętnowane zwłaszcza przez aktywną postawę studentów.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2016-2017