Stypendium rektora a utrata uprawnień do jego pobierania

11.12.2017 5 minuty na przeczytanie artykułu

pixabay.com

Cały czas spływają do nas liczne zapytania dotyczące zasad regulujących, m.in. prawa i obowiązki studenta w środowisku akademickim. Jedno z ostatnich jest niezwykle ciekawe, a dotyczy kwestii przepisów regulujących zasady przyznawania stypendium rektora dla najlepszych studentów.

Otóż jeden ze studentów ma wątpliwości:

  • czy przepis regulaminu stypendium rektora dla najlepszych studentów stanowiący, że w przypadku utraty uprawnień do pobierania stypendium przez studenta na danym kierunku, stypendium przyznaje się osobie następnej na liście kwalifikacyjnej z wyjątkiem sytuacji, w której liczba osób, które osiągnęły wynik uprawniający do otrzymania stypendium przekroczy określony próg, jest zgodny z obowiązującymi przepisami prawa?
  • Czy nie ma innej możliwości przyznania stypendium Rektora osobie następnej na liście kwalifikacyjnej niż ponowne uruchomienie procedury oceny już raz negatywnie ocenionego wniosku?
Stan prawny

Zagadnienie szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów oraz kwestie procedury wydawania decyzji administracyjnej w tym zakresie regulowane są obecnie przez dwa podstawowe akty prawne, tj. ustawę z dnia 27 lipca 2005 roku – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 z późn. zm.), dalej Ustawa oraz  ustawę z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 1960 nr 30 poz. 168) dalej Kodeks.

Treść

Zgodnie z art. 186 ust. 1. Ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym — Szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173ust. 1 pkt 1-3 i 8, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, sposób wyłaniania studentów mogących otrzymać stypendium rektora dla najlepszych studentów, wzory wniosków o przyznanie świadczeń, wzór oświadczenia o niepobieraniu świadczeń na innym kierunku studiów oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego. W związku z powyższym należy stwierdzić, że każda uczelnia samodzielnie decyduje o sposobie i terminie wypłacania świadczeń pomocy materialnej w oparciu o przekazaną uczelniom autonomię w zakresie nieuregulowanym Ustawą. Co więcej, zgodnie z  komentarzem do ustawy — Prawo o szkolnictwie wyższym pod red. prof. dr hab. Waleriana Sanetry  i prof. dr hab. Marka Wierzbowskiego — Ustawodawca w art. 186 upoważnił rektora działającego w tym zakresie w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego do określenia szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów. Autonomia uczelni w zakresie regulowania szczegółowych kryteriów i trybu przyznawania świadczeń ma jednakże swoje granice wyznaczone przepisami ustawy. Rektor nie może zamieszczać w regulaminie dodatkowych, nieprzewidzianych w ustawie kryteriów przyznawania świadczeń pomocy materialnej ani odmiennych od ustawowych zasad ustalania dochodu studenta do celów stypendialnych (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 3grudnia 2008 r., IIISA/Kr 623/08, ONSA i WSA 2011, nr 1, poz.15)1).

Także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w orzeczeniu z dnia 06.09.2008 r. (sygn. III SA/Łd 145/8)  wskazał, że  z powyższego przepisu wynika, że zakres spraw powierzonych przez ustawodawcę do stanowienia w drodze regulaminu został sprecyzowany i ograniczony do wysokości świadczenia, sposobu przyznawania i wypłacania, w tym ustalania szczegółowych kryteriów, trybu udzielania świadczeń, wzoru wniosku o przyznanie stypendium, sposobu dokumentowania sytuacji materialnej. W powierzonej delegacji przeważają sprawy o charakterze proceduralnym, występują też elementy o charakterze materialnoprawnym, jak ustalenie szczegółowych kryteriów przyznawania pomocy i wysokości świadczeń. Zarówno art. 186 Ustawy, jak i przytoczony wyżej wyrok potwierdzają, że ustalenie sposobu wyłaniania studentów mogących otrzymać stypendium rektora dla najlepszych studentów należy do uczelni.

Ponadto w oparciu treść art. 207 ust. 4 Ustawy stanowiącego, że  „Do (…) decyzji podjętych przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego”. należy stwierdzić, proponowane postanowienie regulaminu stypendium Rektora dla najlepszych studentów nie stanowi naruszenia wskazanego artykułu oraz właściwych postanowień Kodeksu Postępowania Administracyjnego, a wymaga jedynie właściwego dopowiedzenia.

W pełni zasadnym jest w tym miejscu przytoczenie treści art. 16. § 1. Kodeksu, który stanowi, że „Decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych”.  Tym samym należy wskazać, że  treść przytoczonego przepisu wymaga jednak doprecyzowania stanowiącego, że przyznanie stypendium Rektora osobie następnej na liście kwalifikacyjnej, po spełnieniu właściwych przesłanek, wymagałoby zmiany ostatecznej decyzji lub wydania nowej.

Tym samym, samo wznowienie właściwej procedury w stosunku do uprzednio ocenionego wniosku nie jest konieczne, ze względu na to, że stypendium Rektora przyznawane jest na mocy decyzji administracyjnej. Art. 154 §1 Kodeksu daje możliwość zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej, na mocy której strona nie nabyła prawa – (…) jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Decyzja, o której mowa, ma charakter uznaniowy w związku z czym jej zmiana bądź uchylenie jest pozostawione do oceny właściwego organu. Postępowanie w sprawie zmiany decyzji jest postępowaniem samodzielnym, a jego istotą jest wyłącznie ustalenie czy zachodzą przesłanki do zmiany lub uchylenia decyzji. W związku z powyższym, w  przedstawionej sytuacji, nie ma konieczności wznawiania procedury oceny wniosku — organ może bazować na przeprowadzonych uprzednio czynnościach, zmieniając jedynie wydaną wcześniej decyzję. Tym samym komisja stypendialna nie ocenia ponownie wniosku studenta, lecz zmienia decyzję negatywną tego studenta na decyzję pozytywną na podstawie art. 154 §1 Kodeksu.

Podsumowanie

W związku z przyznaniem uczelniom przez Ustawę całkowitej dowolności w kształtowaniu sposobu regulowania kwestii dotyczących pomocy materialnej należy stwierdzić, że przepis zawarty w przytoczonym fragmencie regulaminu jest zgody z Ustawą. Ponadto wskazane postanowienie regulaminu dotyczy kwestii nieuregulowanych przez ustawodawcę co tylko wzmacnia wyżej przedstawioną tezę.

Co do ewentualnych wątpliwości wynikających z art. 184. ust. 2. Ustawy w myśl którego „Student może otrzymywać stypendia, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1–3, w danym roku akademickim przez okres do dziesięciu miesięcy, a gdy rok studiów trwa jeden semestr – przez okres do pięciu miesięcy.” oraz ust. 2. „Stypendia, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1–3, są przyznawane na semestr lub na rok akademicki, a stypendium, o którym mowa w art. 173 ust. 1 pkt 4 – na rok akademicki.” Należy z całą mocą zaznaczyć, że błędnym jest stanowisko mówiące, że przyznanie stypendium w trybie przewidzianym w przytoczonym przepisie jest niezgodne z art. 184 ust. 2 Ustawy. Nie można przyjąć, że ustawodawca  przewidywał możliwość wprowadzenia materialnoprawnego terminu zawitego, którego upływ udaremnia przyznanie właściwej pomocy materialnej lub też obowiązku przyznania stypendium tylko na okres jednego semestru lub roku akademickiego. Jako rażące naruszenie praw studenta należy ocenić odmowę przyznania stypendium rektora na okres krótszy niż rok akademicki lub semestr w sytuacji posiadania przez uczelnię właściwych środków (również z powodu utraty prawa do otrzymywania pomocy materialnej, w przypadkach wskazanych w regulaminie). Taki sposób rozumienia wskazanych przepisów w oczywisty sposób niweczyłby cel pomocy materialnej jako takiej i tym samym należy podobną interpretację uznać za błędną. Odnosząc się do kluczowych wątpliwości należy wskazać, że w przypadku stypendium rektora uczelnia powinna przyznać stypendium studentowi znajdującemu się najwyżej na liście kwalifikacyjnej, po spełnieniu przesłanek do uzyskania pomocy w wysokości, na jaką zezwalają posiadane środki Funduszu Pomocy Materialnej.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2016-2017

   [ + ]

1.Prawo o szkolnictwie wyższym : Komentarz / redakcja naukowa Walerian Sanetra, Marek Wierzbowski. Warszawa : Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, 2013, str. 428