Stypendia dla studentów I roku

22.06.2017 4 minuty na przeczytanie artykułu

pixabay.com

Powoli, acz nieuchronnie, dla wielu młodych ludzi, zbliża się okres rozpoczęcia studiów. Poza mnóstwem nowych wyzwań, możliwości, przyszłych sukcesów i koniecznych porażek szkoły wyższe mają do zaoferowania bardzo wiele narzędzi ułatwiających realizację swoich jeszcze niezrealizowanych marzeń.

 

Na każdej uczelni, od niepamiętnych czasów pierwszych uniwersytetów, funkcjonuje system pomocy materialnej, który przybiera co jasne, coraz to nowsze kształty. Obecnie nie jest inaczej i na każdego studenta, o czym mówiliśmy już niejednokrotnie, czeka bardzo wiele świadczeń takich jak stypendium socjalne, stypendium specjalnie dla osób niepełnosprawnych, stypendium rektora dla najlepszych studentów, stypendium ministra za wybitne osiągnięcia czy okolicznościowa zapomoga. Od niedawna istnieje pewna nowość, a mianowicie – o stypendium rektora, może ubiegać się już student przyjęty na I rok studiów, co do niedawna było niedopuszczalne. O tym, kilkuletnim już, ale dalej nie do końca poznanym uprawnieniu, opowiem dzisiaj.

Stan prawny

Zagadnienie stypendium rektora dla najlepszych studentów unormowane jest obecnie przez podstawowy akt prawny regulujący zagadnienia dotyczące szkolnictwa wyższego w tym pozycji samorządu studenckiego, tj. ustawę z dnia 27 lipca 2005 roku – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2012 r., poz. 572 z późn. zm.), zwaną dalej Ustawą.

Stypendium na I roku – 2014 rok

Art. 181 ust. 1 Ustawy stanowi, że — Stypendium rektora dla najlepszych studentów może otrzymywać student, który uzyskał za rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada osiągnięcia naukowe, artystyczne lub wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym. Ta forma wsparcia materialnego najzdolniejszych studentów znana jest już znana od dobrych paru lat, jednak do niedawna przysługiwała tylko studentom, co najmniej II roku. Wynika to z literalnej wykładni powyższego przepisu, na podstawie której można wyciągnąć dwie obligatoryjne przesłanki, bezsprzecznie zależne od zaliczenia co najmniej I roku studiów. Jest to oczywiście wysoka średnia ocen lub odpowiednie osiągnięcia naukowe, artystyczne lub sportowe.

Po pewnym czasie rządzący doszli do skądinąd bardzo słusznego wniosku, że warto nagradzać tych najlepszych już za wcześniejsze sukcesy, osiągane na etapie szkoły średniej. 1 października 2014 roku weszła w życie Ustawa o zmianie ustawy — prawo o szkolnictwie wyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2014 r. poz. 1198), która dodała do przytoczonego art.181 ust. 1a w brzmieniu — O stypendium rektora dla najlepszych studentów może ubiegać się student przyjęty na pierwszy rok studiów w roku złożenia egzaminu maturalnego, który jest laureatem olimpiady międzynarodowej albo laureatem lub finalistą olimpiady przedmiotowej o zasięgu ogólnopolskim, o których mowa w przepisach o systemie oświaty, jeżeli profil olimpiady jest zgodny z obszarem wiedzy, do którego jest przyporządkowany kierunek studiów. Przepis ten stanowi niejako wyjątek, od reguły zawartej w ust. 1. Od tej chwili, dla najlepszych uczniów szkół średnich ustawa przewiduje nowe przesłanki, których spełnienie zapewniało im prawo do ubiegania się o stypendium rektora, na równych prawach ze swoimi starszymi już kolegami ze studiów. Były to —  konieczność formalnego przyjęcia na studia i otrzymania statusu studenta w roku zdania matury oraz posiadanie statusu laureata lub finalisty olimpiady, ale tylko takiej, której tematyka była zgodna z kierunkiem, na który dostał się ów student. Przykładowo: matematyka i informatyka znajdują się w obszarze nauk ścisłych w dziedzinie nauk matematycznych, tak więc laureat olimpiady matematycznej studiujący informatykę mógł ubiegać się o powyższe stypendium. Analogicznie prawo znajduje się w obszarze nauk społecznych a filozofia w obszarze nauk humanistycznych, zatem laureat olimpiady filozoficznej studiujący prawo, nie mógł wnioskować o przyznanie mu środków w ramach stypendium rektora.

Stypendium na I roku – 2017 rok

Dnia 1 października 2016 roku weszła w życie kolejna Ustawa o zmianie ustawy — prawo o szkolnictwie wyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2016 r. poz. 1311), która zmodyfikowała wcześniejsze rozwiązania, wyraźnie je upraszczając. Od tego momentu znowelizowany ust.1a w brzmieniu — O stypendium rektora dla najlepszych studentów może ubiegać się student przyjęty na pierwszy rok studiów w roku złożenia egzaminu maturalnego, który jest laureatem olimpiady międzynarodowej albo laureatem lub finalistą olimpiady przedmiotowej o zasięgu ogólnopolskim, o których mowa w przepisach o systemie oświaty, usunął konieczność istnienia tożsamości obszaru wiedzy kierunku z zakresem tematycznym olimpiady. Obecnie student I roku musi być jedynie laureatem lub finalistą wskazanych olimpiad niezależnie od tego czy profil olimpiady jest zgodny z obszarem wiedzy, do którego został przyporządkowany jego kierunek studiów.

Dodatkowe kryterium stypendium na I roku

Stypendium dla studentów I roku to w dalszym ciągu jednak stosunkowo nowe rozwiązanie budzi wciąż wiele kontrowersji i wątpliwości, rodząc jednocześnie szereg interesujących pytań. Jedne z nich to – czy oprócz bycia laureatem olimpiady międzynarodowej albo laureatem lub finalistą olimpiady przedmiotowej o zasięgu ogólnopolskim, dodatkowym kryterium przy ubieganiu się o stypendium rektora przez studenta przyjętego na pierwszy rok studiów może być średnia ocen ze szkoły średniej?

Zgodnie z przytoczoną już wcześniej treścią art. 181 ust. 1a Ustawy, wyraźnie podkreślić, że jedynym przewidzianym przez ustawodawcę kryterium mającym zastosowanie do studentów przyjętych na pierwszy rok studiów ubiegających się o stypendium rektora dla najlepszych studentów jest posiadanie statusu laureata olimpiady międzynarodowej albo laureata lub finalisty olimpiady przedmiotowej o zasięgu ogólnopolskim.

Średnia ocen ze szkoły średniej jako dodatkowe kryterium nie znajduje uzasadnienia również na podstawie ostrożnej analogii w stosunku do art. 181 ust. 1 (przyp. Stypendium rektora dla najlepszych studentów może otrzymywać student, który uzyskał za rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada osiągnięcia naukowe, artystyczne lub wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowy). Wskazany przepis określa wprost katalog okoliczności, których zaistnienie warunkuje możliwość uzyskania stypendium rektora. Są to odpowiednio wysoka średnia ocen oraz osiągnięcia naukowe, artystyczne lub wysokie wyniki sportowe. Ust.1a z kolei nie uwzględnia wprost wysokiej średniej ocen ze szkoły średniej jako dodatkowego kryterium.

Przedstawiona interpretacja art. 181 znajduje potwierdzenie również na gruncie wykładni celowościowej. Co niezwykle istotne, przyznawane stypendium ma wynagradzać wysiłki studenta, zwieńczone sukcesami w nauce już na wcześniejszym jej etapie, ale tylko w postaci odpowiednio zwieńczonego udziału w określonych olimpiadach. Jest to na tyle obiektywne kryterium, które w sposób najbardziej sprawiedliwy odnosi się do wszystkich zainteresowanych studentów. Ponadto, tak rozumiana regulacja prawna omawianego kryterium przyznania stypendium jest logiczna i sprawiedliwa, ponieważ pozwala na zobiektywizowanie osiągnięć w nauce, stanowiących podstawę faktyczną przyznania stypendium, m.in. dzięki temu, że są brane pod uwagę sukcesy osiągnięte na podstawie takich samych zasad.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2016-2017