Studia a niepełnosprawność

06.04.2017 4 minuty na przeczytanie artykułu
Studia a niepełnosprawność

pixabay.com

Od lat zauważalny jest wyraźny wzrost udziału osób z niepełnosprawnościami w życiu akademickim. Pomimo tego budującego trendu, studenci z niepełnosprawnościami bardzo często muszą zmagać się nie tylko z fatalnym przystosowaniem infrastrukturalnym, ale także brakiem odpowiednich uregulowań organizacyjno – prawnych.

 

Jest to o tyle niepokojące, ponieważ Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 września 2014 r. w sprawie warunków, jakim muszą odpowiadać postanowienia regulaminu studiów w uczelniach (Dz.U. 2014 poz. 1302) stanowi wprost w § 2, że regulamin studiów określa sposób dostosowania organizacji i właściwej realizacji procesu dydaktycznego do szczególnych potrzeb studentów będących osobami niepełnosprawnymi, w tym dostosowania warunków odbywania studiów do rodzaju niepełnosprawności. Zastanówmy się, jakie postanowienia mogą się znaleźć w regulaminie studiów, aby umożliwić studentom z niepełnosprawnościami jak najpełniejsze uczestnictwo w środowisku uczelni. Nie możemy jednocześnie zapominać, że wszystkie rozwiązania alternatywne stosowane wobec studentów niepełnosprawnych w celu wyrównania ich szans nie mogą naruszać zasady niezmniejszania wymagań merytorycznych stawianych studentom do zaliczenia poszczególnych przedmiotów. Jest to niezwykle istotne zwłaszcza z perspektywy tych osób, ze względu na konieczność poszanowania zasad jakości kształcenia, które powinny stanowić najwyższą wartość przyświecającą każdemu studentowi.

 Alternatywne sposoby uczestnictwa w zajęciach

Za jedno z najważniejszych zagadnień w przedmiocie wsparcia studentów z niepełnosprawnościami z pewnością należy uznać specyficzne formy bezpośredniego uczestnictwa w zajęciach. Jeśli niepełnosprawność lub choroba studenta nie pozwala na udział w zajęciach w trybie standardowym, dziekan  powinien mieć możliwość podjęcia decyzji o zmianie zasad uczestnictwa w zajęciach. Mogą one przykładowo polegać na zwiększeniu standardowo dopuszczalnej liczby nieobecności, zmianie form sprawdzania wiedzy w trakcie trwania zajęć (z pisemnej na ustną lub odwrotnie) czy elastyczność w dopuszczalnej zmianie terminów podchodzenia do poszczególnych zaliczeń.

Jeśli wynika to z rodzaju niepełnosprawności studenta, uczelnia powinna również zezwalać na korzystanie podczas zajęć dydaktycznych, egzaminów czy zaliczeń z pomocy osób trzecich. Najczęściej będą to oczywiście tłumacze języka migowego, lektorzy, stenotypiści i asystenci osób niepełnosprawnych.

Również w przypadku, gdy z powodu swojej niepełnosprawności student nie może samodzielnie sporządzać notatek, sam nauczyciel prowadzący zajęcia, powinien móc udzielić pozwolenia na zastosowanie dodatkowych urządzeń technicznych umożliwiających pełny udział w zajęciach. W takim przypadku niezbędne będzie określenie rodzajów urządzeń wraz z okresem ich użytkowania.

Rodzi to oczywiste wątpliwości natury prawnej i obawy ze strony nauczycieli dotyczące prawa ochrony własności intelektualnej względem ich wykładów. Niejednokrotnie można było się spotkać z twardym sprzeciwem przedstawicieli środowiska akademickiego, którzy nie zezwalali na używanie tego typu urządzeń. Niemniej, w przypadku stosowania urządzeń rejestrujących dźwięk lub dźwięk i obraz student z niepełnosprawnością, zobowiązany  do uprzedniego podpisania deklaracji o ochronie praw autorskich i wykorzystaniu zarejestrowanych materiałów wyłącznie na użytek prywatny, powinien móc mieć możliwość swobodnego wsparcia technicznego w trakcie zajęć.

Niepełnosprawność lub choroby studenta powinna być również wystarczającą przesłanką do zmiany sali ćwiczeniowej lub wykładowej. Niejednokrotnie warunki określonych pomieszczeń nie odpowiadają minimalnemu komfortowi w stosunku do studentów, którzy chociażby poruszają się na wózkach.

 Alternatywne formy zapisu materiałów

Codziennością każdego studenta jest robienie notatek. Niestety studenci z określonymi niepełnosprawnościami nie są w stanie utrwalać przekazywanej na zajęciach wiedzy w sposób standardowy. Dlatego też,  w przypadku, gdy z powodu niepełnosprawności lub choroby student nie może korzystać z materiałów dydaktycznych w zwykłym druku, student powinien móc skorzystać z możliwości zastosowania alternatywnej formy zapisu. Za alternatywne formy zapisu najczęściej uważa się druk o zmienionej wielkości czcionki, nagranie audio, nagranie video, zapis elektroniczny czy pismo brajla. Jednocześnie prowadzący zajęcia powinien zapewnić odpowiednie materiały dydaktyczne wykorzystywane w trakcie zajęć, a właściwa jednostka administracyjna uczelni odpowiedzialna za obsługę studentów niepełnosprawnych służyć pomocą techniczną w celu przetworzenia ich na formę alternatywną.

Alternatywne zasady zdawania egzaminów i uzyskiwania zaliczeń

Obok samego uczestnictwa w zajęciach i aktywności na nich, największą trudnością dla studentów
z niepełnosprawnościami są zdecydowanie egzaminy i zaliczenia, gdzie obok codziennych trudności pojawia się olbrzymi stres. Wobec tego, w pełni uzasadnionym wydaje się umożliwienie dokonania zmiany zasad zdawania egzaminów lub uzyskiwania zaliczeń w celu wyrównania szans studentów z niepełnosprawnościami. Mogą one polegać na: przedłużeniu czasu trwania egzaminu lub zaliczenia, stosowaniu dodatkowych urządzeń technicznych (komputery, oprogramowanie udźwiękawiające, urządzenia brajlowskie, klawiatury alternatywne itp.), zastosowaniu alternatywnej formy zapisu podczas egzaminu lub zaliczenia, zamianie egzaminu pisemnego na ustny lub ustnego na pisemny, zmianie miejsca, w którym przeprowadzony będzie egzamin lub zaliczenie. W pełni zrozumiałe w takich okolicznościach jest, chociażby wyznaczenie osoby w celu nadzorowania egzaminu w przedłużonym czasie lub zlecenie przepisania  pracy na druk zwykły, lub w przypadku egzaminów testowych na standardowy kwestionariusz.

Alternatywna organizacja sesji egzaminacyjnych

Każda uczelnia wyższa funkcjonuje w oparciu o ustaloną organizację roku akademickiego podzieloną między innymi na okresy sesji zaliczeniowo-egzaminacyjnych. Są one, rzecz jasna, ograniczone szczegółowymi ramami czasowymi i odpowiednią strukturą formalną co niejednokrotnie jest olbrzymim utrudnieniem zwłaszcza dla studentów z niepełnosprawnościami. Jeżeli więc  niepełnosprawność lub choroba studenta uniemożliwia zaliczenie zajęć w wyznaczonym terminie, dziekan powinien mieć możliwość wyznaczenia terminu zaliczenia poza okres trwania sesji egzaminacyjnej, chociażby z zastrzeżeniem, że ostatecznym terminem zaliczenia wszystkich przedmiotów jest dzień poprzedzający rozpoczęcie kolejnej sesji. Również kwestia usprawiedliwień powinna być traktowana w stosunku do studentów z niepełnosprawnościami z oczywiście większą elastycznością. Między innymi w przypadku, gdy stan zdrowia nie pozwala studentowi na zgłoszenie się w ustalonym terminie egzaminu, nieobecność mogłaby być traktowana jest jako usprawiedliwiona, po potwierdzeniu tego faktu przez lekarza prowadzącego studenta. 

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2016-2017