Studencie! Poznaj swoje prawa… i obowiązki

13.03.2017 5 minuty na przeczytanie artykułu
Poznaj swoje prawa... i obowiązki

Autor: Nieszka (Praca własna) [CC BY-SA 3.0 pl (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/pl/deed.en)], Wikimedia Commons

W świecie szkolnictwa wyższym dzieje się obecnie naprawdę dużo. Prace nad nową ustawą nabierają coraz większego tempa, a pomysły i postulaty na rozwiązania problemów środowiska akademickiego przedstawiają wszystkie zainteresowane strony. Na ostateczny kształt nowych przepisów przyjdzie nam jeszcze trochę poczekać, niemniej niektóre obszary powinny być zagospodarowane przez rządzących z wielką rozwagą i przy aktywnym udziale najbardziej wymagającej grupy – studentów. Jednym z takich obszarów jest z pewnością zagadnienie praw i obowiązków studenta, które do tej pory nie doczekały się potraktowania z należytą powagą i rozsądkiem, jakiego bezsprzecznie wymaga.

 

Spróbujmy przedstawić najważniejsze dziedziny praw i obowiązków studenta funkcjonujących na podstawie obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo  o szkolnictwie wyższym  (Dz.U. 2005 nr 164 poz. 1365 z późń. zm.) zwana dalej, ustawą.

Nabycie praw studenta

Zgodnie z art. 170 ust.1 ustawy osoba przyjęta na studia nabywa prawa studenta z chwilą immatrykulacji i złożenia ślubowania, którego treść określa statut uczelni. Z formalnego punktu widzenia, skuteczne nabycie praw studenta następuje w momencie jednoczesnego wystąpienia dwóch wskazanych okoliczności, a więc faktycznego udział w immatrykulacji (uroczyste wstąpienie w poczet studentów) oraz złożenia ślubowania, które jest swoistego rodzaju zobowiązaniem obligującym do przestrzegania określonych zachowań właściwych dla uczelni wyższej.

Dlatego też, pomimo wskazania, że osoba przyjęta na studia nabywa jedynie prawa studenta, należy uznać że ten moment jest nierozerwalnie związany z przyjęciem odpowiedzialności za przestrzeganie szeregu określonych obowiązków. Co niezwykle istotne art. 170 stanowi również, że każdy student rozpoczynający studia ma prawo do przeszkolenia w zakresie praw i obowiązków studenta, oraz że szkolenia te prowadzi samorząd studencki uczelni we współpracy z Parlamentem Studentów Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym jednym z pierwszych w pełni zrealizowanych praw studenta powinien być faktyczny udział w szkoleniu przedstawiającym zakres praw i obowiązków studenta właściwych dla danej uczelni.

Pomoc Materialna

Jednym z najważniejszych praw przysługujących studentowi jest możliwość ubiegania się o właściwe wsparcie materialne. Zgodnie z art. 173 ustawy student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie stypendium socjalnego, stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych, stypendium rektora dla najlepszych studentów, zapomogi oraz stypendium ministra za wybitne osiągnięcia. Każda z tych form stanowi rodzaj świadczenia bezzwrotnego i ze względu na niezwykle skomplikowane i zindywidualizowane warunki ich otrzymania powinna być tematem odrębnego opracowania.

Najważniejsze są rzecz jasna stypendium socjalne oraz stypendium rektora. To pierwsze, o charakterze wyraźnie solidarnościowym, zależne jest od sytuacji materialnej studenta lub doktoranta oraz jego rodziny w przeliczeniu na miesięczny dochód netto na osobę w rodzinie.  Drugie z kolei  posiada cel motywacyjny i może je otrzymać student, który uzyskał za rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada osiągnięcia naukowe, artystyczne lub wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym, lub krajowym.

Umowa student-uczelnia

Warunki pobierania opłat związanych z odbywaniem studiów oraz opłat za usługi edukacyjne określa umowa zawierana między uczelnią a studentem lub osobą przyjętą na studia. Jest to zdecydowanie jeden z najistotniejszych dokumentów regulujących kwestię praw i obowiązków studenta. Wynika to z faktu, że w umowie tej muszą się znaleźć precyzyjnie opisane informacje dotyczące warunków odpłatności za studia, w tym wszelkie opłaty, którymi uczelnia będzie chciała obciążyć studenta. Ponadto musi zawierać wyraźnie wskazaną wysokość tych opłat. Ustawa reguluje także, że umowa jest zawierana nie wcześniej niż po wydaniu decyzji o przyjęciu na studia i nie później niż w terminie trzydziestu dni od rozpoczęcia zajęć, jest zawierana na cały przewidywany okres studiów, a także wskazuje wprost, że student nie jest obowiązany do uiszczania opłat innych niż w niej określone.

Ubezpieczenie zdrowotne

Studenci znajdują się w bardzo specyficznej sytuacji, jeżeli chodzi o zakres ich ubezpieczenia zdrowotnego. Zgodnie z przepisami ubezpieczenie zdrowotne obejmuje oprócz ubezpieczonego, także członków jego rodziny. Tym samym student korzysta z ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny osoby ubezpieczonej, czyli de facto rodziców lub innych opiekunów prawnych.

Niemniej to rozwiązanie jest dopuszczalne jedynie do ukończenia przez studenta 26 roku życia, kiedy to wygasa możliwość jego zgłoszenia przez wskazane osoby. Pomimo tego, jeżeli z jakiegoś powodu opiekunowie nie opłacają składek za studenta, ma on prawo ubiegać się o ubezpieczenie opłacane przez uczelnię. Jest to jednak możliwe jedynie na wniosek studenta ze względu na to, że studenci nie są automatycznie ubezpieczeni na uczelni. Dlatego też to uczelnia zgłasza do ubezpieczenia zdrowotnego studenta, jeśli ten niezależnie od swojego wieku nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu.

Podania i wnioski

W zakresie praw studenta mieszczą się również szeroko rozumiane podania i wnioski dotyczące takich instytucji jak urlop zdrowotny, urlop dziekański, odwołanie od skreślenia z listy studentów, egzamin komisyjny czy chociażby wpis warunkowy. Zakres spraw, o które może wnioskować student, wynika szczegółowo z treści regulaminu studiów, który każda uczelnia ma obowiązek uchwalić.

Zakres treści, które muszą znaleźć się w takim regulaminie, jest określony w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 września 2014 r. w sprawie warunków, jakim muszą odpowiadać postanowienia regulaminu studiów w uczelniach. Mowa w nim m.in. o prawach i obowiązkach studentów związanych z organizacją i tokiem studiów, warunkach odbywania studiów według indywidualnego programu studiów czy też warunkach przyznawania studentom urlopów od zajęć. Nie stoi nic na przeszkodzie, aby każda uczelnia indywidualnie określała dodatkowe rozwiązania, które może umieścić w regulaminie studiów. Często spotykanym rozwiązaniem jest przykładowo przydzielenie każdemu studentowi określonej puli punktów ECTS, które może wykorzystać na innych kierunkach, co pozwala mu uelastycznić swoją ścieżkę kariery.

Obowiązki studenta

Oczywiście obok licznych praw studenci posiadają pewien, wypracowany przez wyczaj akademicki, zakres obowiązków. Ustawa nie wymienia ich zbyt wiele wprost, niemniej praktycznie na każdej uczelnie istnieje kanon obowiązków, które każdy student musi wypełnić. Są one, podobnie jak prawa, wskazane wprost w regulaminie studiów.

Student jest najczęściej obowiązany do uczestniczenia w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów, składania egzaminów, odbywania praktyk i spełniania innych wymogów przewidzianych w planie studiów, przestrzegania przepisów obowiązujących na uczelni oraz postępowania zgodnie z treścią ślubowania. Należy pamiętać, że niewywiązanie się przez studenta ze wskazanych obowiązków jest związane z bardzo poważanymi konsekwencjami. Taki student może zostać skreślony z listy studentów, a nawet może zostać w stosunku do niego wszczęte postępowanie dyscyplinarne, które niejednokrotnie kończy się relegowaniem z uczelni.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2016-2017