W stronę Japonii. Takemitsu Tōru i Towarzystwo Młodej Japonii. Część 50

23.01.2019 3 minuty na przeczytanie artykułu

pixabay.com

Gdy spotykałem się z osobami z kręgu Abe Kōbō, autora Kobiety z wydm, często wspominano Takemitsu. Nawet po śmierci pisarza (1993), zwłaszcza podczas sympozjum poświęconego  pamięci Abe, zorganizowanego przez Uniwersytet Columbia w Nowym Jorku w 1996 roku, Takemitsu był obecny, ale już tylko duchem , a dyplom dla niego odbierała Maki, córka Takemitsu.  Jej udział w tym sympozjum ku czci Abe Kōbō potwierdzał przekonanie organizatorów nowojorskiego spotkania  o znaczeniu związków obu artystów.

 

Po prostu, Takemitsu Tōru (1930-1996)  w latach sześćdziesiątych i następnych współpracował z pisarzem Abe Kōbō i z reżyserem Teshigaharą Hiroshim (1927-2001), synem Sōfū, mistrza ikebany szkoły sōgetsu. Wtedy skomponował ścieżkę muzyczną między innymi do filmów Kobieta z wydm (1964) i Tanin no kao (Obca twarz,1966). Wspomnieć należy, że Takemitsu  stworzył muzykę do ok. 100 filmów, m.in. do Imperium namiętności Ōshimy Nagisy i Ran Kurosawy Akiry. Należał wówczas do modnych awangardowych kompozytorów. W twórczości  łączył tradycję wschodnią z muzyką zachodnią. Dlatego w latach 60. uważano go za modernistę i sympatyka Nowej Fali.

Spośród jego licznych utworów w latach 60. dużym zainteresowaniem krytyków cieszyło się Zaćmienie (Eclipse, 1966) ze względu na wykorzystanie tradycyjnych instrumentów, tzn. lutni biwa i fletu shakuhachi, które – dla kompozytora – rozbudzały gorzkie wspomnienia czasów wojny. Japońskie dawne instrumenty wykorzystywał już wcześniej, pisząc muzykę m.in. do filmów  HarakiriKwaidan Kobayashiego Masakiego.

Mayuzumi i Towarzystwo Młodej Japonii

W latach sześćdziesiątych bliskie mi było również nazwisko Mayuzumi, kompozytora, który należał do ruchu społecznego, nazywanego Towarzystwem Młodej Japonii (Wakai Nihon no kai), zrzeszającym niezwykle aktywnych ludzi kultury. Należeli do nich literaci Ishikawa Shintarō (ur.1932), Ōe Kenzaburō (ur.1935), Tanikawa Shuntarō (ur.1931), Yamada Masahiro (1931-2005), Terayama Shūji (1936-1983), Etō Jun (1932-1999), Kaikō Takeshi (1930-1989), Fukuda Yoshiyuki (ur.1931), reżyser Hani Susumu (ur.1928), muzyk i mediawista Ei Rokusuke (1933-2016) i kompozytor Takemitsu Tōru. Niektórzy z nich byli związani  z Federacją Obywatelską ‘Pokój dla Wietnamu’, jak np. Kaikō Takeshi.

Mayuzumi komponował muzykę symfoniczną, operową, baletową, kameralną, filmową. We wczesnym okresie ceniono go  za „Symfonię NIrvany” (Nehan kōkyōkyoku, 1959), głęboko osadzoną w muzycznej tradycji buddyjskiej. Wykorzystał m.in. buddyjskie recytacje chóru męskiego mnichów (shōmyō). Napisał też „Symfonię mandary” (Mandara kōkyōkyoku, 1960).

W czasie olimpiady w 1964 r. często rozbrzmiewała jego elektroniczna kompozycja  pt.”Dzwon olimpijski”. Stworzył też dzieła oparte na fabułach lub wątkach literatury japońskiej, jak np. operę Kinkakuji (1976), opartą na powieści Mishimy Yukio, wydanej w Polsce pt. Złota Pagoda,  operę Kojiki (Księga dawnych wydarzeń, 1996), balety Bugaku (Dworski taniec i muzyka, 1962), Kabuki (Teatr mieszczański, 1986).

Wspomniany Akutagawa o imieniu Yasushi  (1925-1989) jest synem słynnego pisarza, skomponował m.in. muzykę do Wrót piekieł Kinugasy Teinosuke. Pisał tez muzykę baletową i teatralną, w której dostrzegano wpływy Szostakowicza.  

Muzykę do wielu filmów literackich stworzył również  Kinoshita Chūji (1916-2018), brat reżysera Keisuke,  m.in. Hakai (Zlamany zakaz, 1948), Izu no odoriko (Tancerka z Izu,1960  ), Nijūshikō (Dwanaście par oczu, 1954), Nogiku no gotoki kimi nariki (Byłaś jak dzika chryzantema,1955), Yorokobi mo kanashimi mo iku toshitsuki (Lata radościi smutku, 1957), Ningen no joken (Los człowieka, 1959-1961), Robō no ishi (Kamień przy drozde,1964), Shiokari tōge (Przełęcz Shiokari, 1973). Skomponował też muzykę do dziesiątków dramatów telewizyjnych, również do anime.

Dyrygenci:  Ozawa Seiji i Imamura Chikara

Spośród licznej rzeszy wybitnych japońskich dyrygentów wspomnę  przynajmniej dwóch, a mianowicie Ozawę Seijiego (ur.1935) i jego ucznia Imamurę Chikarę.

Ozawa Seiji urodził się w mieście Hōten (Mukden, chin. Shenyng) w Mandżurii jako syn dentysty, ale wykształcenie muzyczna odbywał  w Japonii. Szybko zyskał  uznanie jako wybitny dyrygent oraz sławę światową, m.in. jako dyrygent w Operze Wiedeńskiej (lata 2002-2010). Przyjaźnił się z Takemitsu, więc często wykonywał jego utwory.

Natomiast Imamura  Chikara ceniony jest jako wielki promotor muzyki polskiej. Jest finalistą konkursu im. Grzegorza Fitelberga w Katowicach (1983). Później często występował w Polsce, m.in. w Operze Narodowej. Dyrygował operami Madame Butterfly Pucciniego  i Samson i Dalila Saint-Saënsa, więc od 2007 roku był częstym gościem Opery Narodowej. Należy wspomnieć, że w Japonii reżyserował i dyrygował koncertem pt. „Fascynująca muzyka polska” (Miwaku no Pōrando ongaku,2016).  W Internecie widziałem również zapowiedź  wystawienia Yūrei yashiki, czyli Strasznego dworu Stanisława Moniuszki w 2019 roku. Niewątpliwie, Imamura Chikara jest artystą wielce zasłużonym dla kultury polskiej.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2018-2019