W stronę Japonii- Religia (część 10)

24.07.2017 4 minuty na przeczytanie artykułu

pixabay.com

Religia w Japonii zawsze była fundamentem ideologii, zwłaszcza w czasach modernizacji okresu Meiji. Wtedy właśnie rodzime wierzenia nazywane sinto (shintō), czyli „drogą bogów”, zostało przez polityków wykorzystane do legitymizacji nowej władzy i do wzmocnienia autorytetu cesarza.

 

Shintō (sinto).

Chociaż już  wspominałem w odcinku piątym (zob. „Polityka religijna w okresie Meiji”), warto przypomnieć, że  od pierwszych lat ery Meiji sinto świątynne (jinjashintō) zyskało poparcie i ochronę państwową, ponieważ służyło propaństwowemu wychowaniu, szerzeniu wiedzy o kronikach japońskich i o rodzinie cesarskiej. Cieszyło się więc specjalną pozycją pośród innych religii. Nastąpiła etatyzacja sintoizmu1). Natomiast lud cierpiący nędzę w okresie przemian gospodarczych, szukał pociechy w sektach sinto, które prostym językiem głosiły naukę o doczesnych korzyściach ich wyznawców. Były to sekty istniejące od końca epoki Edo, takie jak Kurozumi-kyō (‘kościoł Kurozumiego’)2), Konkō-kyō (‘kościół metalicznego blasku’), Tenri-kyō (‘kościól niebiańskiej zasady’/ ‘nauka o niebiańskiej mądrości’)3) czy nowa Ōmoto-kyō (‘kościół wielkiej podstawy’,1892). Mimo pozwolenia na działalność sinto sekciarskiego, to jednak owe sekty nie miały takiej swobody i warunków działania jak sinto państwowe. Poddano je surowej kontroli administracyjnej4). Rola sinto uległa zmianie wraz z rozdziałem religii i państwa po wojnie (1945). Zdarza się jednak, że niektórzy członkowie rządu składają kontrowersyjne wizyty w świątyni sintoistycznej Yasukuni Jinja, założonej przez cesarza Meiji w 1869 roku, czczącej pamięć poległych w służbie cesarza.

Buddyzm

Natomiast buddyzm w okresie Meiji stracił swą pozycję, jaką cieszył się od średniowiecza. Władze szybko zdecydowały o rozdzieleniu świątyń buddyjskich i sint5), żyjących od wieków w symbiozie. Wtedy rozpoczął się okres tępienia buddyzmu. Kojarzono go ze starym reżymem i staroświeckimi obyczajami. Wyzbywanie się posągów, jak też przedmiotów sztuki zdobiących świątynie tej religii przyniosły duże straty w kościele buddyjskim, który przez wieki był centrum myśli narodowej. Jednak od lat 90. XIX w. buddyzm zaczął się odradzać jako jeden z nurtów wspierających narodowe tendencje. Ożywioną działalność zaczęły prowadzić zwłaszcza Prawdziwa Nauka Czystej Ziemi i sekty Nichirena, które zmodernizowały swą organizację, dostosowując ją do oczekiwań władz. Jednocześnie rosło zainteresowanie studiami filozofii indyjskiej i sutr buddyjskich. Pojawiło się wielu wybitnych badaczy, m.in. Hara Tanzan (1819-1892), Nanjō Bun’yū (1849-1927) czy Inoue Enryō (1858-1919. Byli też myśliciele, którzy przeprowadzili reformy w organizacji klasztorów buddyjskich, m.in. Shimaji Mokurai (1838-1911) i Kiyosawa Manshi (1863-1903)6).

Warto też wspomnieć, że  świątynie buddyjskie zajmują się organizacją pogrzebów, podczas gdy kapłani sinto  służą ludności w  wydarzeniach radosnych, takich jak sluby czy poświęcenie placy pod budowę domu.

Chrześcijaństwo

Na początku okresu Meiji obowiązywał nadal zakaz szerzenia chrześcijaństwa, mimo rozpoczętej modernizacji kraju. Dopiero po niepowodzeniach misji dyplomatycznej Iwakury (1871-1873) w USA i Europie, pod naciekiem Zachodu, zdecydowano się odstąpić od prześladowań. I tak w 1873 r. chrześcijaństwo w zasadzie uznano, dzięki temu przybyli do Japonii misjonarze, m.in. lekarz James Curtis Hepburn (1815-1911), który wniósł wkład w rozwój szkolnictwa i opracowanie transkrypcji języka japońskiego, używanej do dziś.

Nauczanie zasad wiary prowadzili też Japończycy (Uemura Masahisa 1858-1925, Niijima Jō 1843-1890). Pierwszy kościół w Jokohamie (1872) zbudował Uemura. Powstały szkoły misyjne, m.in. Yōgakkō w Kumamoto (1871), Nōgakkō w Sapporo (1876). Chociaż nie obyło się bez różnych represji w okresie szerzenia się ideologii narodowych i propaństwowych, wykształciło się wielu wybitnych myślicieli chrześcijańskich (Ebina Danjō 1856-1937, Kozaki Hiromichi 1856-1939).

Japończycy nierzadko wspominają Williama S. Clarka (1825-1886), który nauczał w Sapporo i propagował chrześcijański humanizm. To on upowszechnił  hasło <Boys Be Ambitious – Seinen yo ōkokorozashi o idake青年よ、大志を抱け>.

W Sapporo uczyli się tacy znani myśliciele、jak Uchimura Kanzō (1861-1930) i Nitobe Inazō (1862-1933). Należy również wspomnieć, że chrześcijaństwo przyjęli tacy znani pisarze japońscy, jak Tokutomi Roka i Shimazki Tōson. Misjonarze zakładali kościoły, szpitale, ambulatoria i szkoły, zwłaszcza dla dziewcząt, np. Miyagi Gakuin Joshi Gakkō (1886, uniwersytet od 1949 r.) w Sendai,  Fuerisu  Jogakuin (1870, Ferris University od 1965 r.) w Jokohamie.

W okresie powojennym nastąpiło demokratyczne równouprawnienie religii i rozdziału religii od państwa, nastąpiło ożywienie działalności sekt już istniejących i powstanie wielu nowych7).

***

Kolejne artykuły z cyklu JAPONIA – między cywilizacją i kulturą – już wkrótce!

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2016-2017

   [ + ]

1.Zob.Wiesław Kotański,  Zarys dzuejow religii w Japonii, Książka i Wiedza, Warszawa 196, s.130.
2.Wiesław Kotański, Zarys dziejów religii w Japonii,  s. 120-128.
3.Harry Thomsen, The New Religions of Japan, Charles E.Tuttle, Tokyo, Japan, 1963, s.33.
4.Zob. „Etatyzacja sinto”, w Wiesław Kotański,  Zarys dziejów…, op.cit., s.130-140.
5.Zob. Wiesław Kotański, op.cit.,, s. 143 (mowa tu o zarządzonym w 1871 r. „oczyszczaniu sinto”
6.Kadowaki, s/ 360.
7.Zob.  Harry Thomsen, The New Religions of Japan, Charles E. Tuttle Company, Rutland, Tokyo 1963.