W stronę Japonii. Początki muzyki symfonicznej. Yamada Kōsaku – kompozytor i dyrygent. Część 48

09.01.2019 2 minuty na przeczytanie artykułu

pixabay.com

W latach 20. XX wieku japońscy kompozytorzy  tworzyli również muzykę symfoniczną i operową. Zakładali orkiestry symfoniczne. Należy wspomnieć,  że pierwszy utwór symfoniczny  pt. Kachidoki to heiwa (Pieśń tryumfalna i pokój) napisał Yamada Kōsaku już w 1912 roku.

 

Yamada Kōsaku (1886-1965) urodził się i zmarł w tych samych latach jak pisarz Tanizaki Jun’ichirō, ale poza tym nic ich nie łączyło. Nie, może jednak połączył ich przynajmniej Order Kultury przyznany im przez Cesarza Japonii: Tanizaki otrzymał go w 1949, a Yamada  – w 1956 roku. Nic nie wiadomo, żeby kiedykolwiek się spotkali. Tanizaki mieszkał w Tokio, a następnie głównie w Kansai. Nigdy nie był w Europie. Natomiast Yamada – oprócz  rodzinnego Tokio i krótkiego w młodości pobytu w Okayamie – studiował w Berlinie i w USA. Ale obaj odegrali wielką rolę w kulturze XX wieku: Tanizaki jako pisarz, a Yamada jako muzyk, którego prosta piosenka Akatonbo (Czerwona ważka)1), nadal rozbudza nostalgiczne uczucia o minionych dniach stron rodzinnych.  Przetrwały również jego piękne i dramatyczne melodie do wierszy Kitahary Hakushū (1885-1942).

Niewątpliwie, Yamada był wybitnym kompozytorem i dyrygentem, prekursorem muzyki  symfonicznej w Japonii. Z okazji 50-lecia jego śmierci stacja NHK emitowała w TV interesujący  program dokumentalny pt. Jidai o gakufu ni kizanda Yamada Kōsaku (Yamada Kosaku, który epokę zapisał nutami, 2015). Narratorem filmu jest  aktor Ishimaru Kanji (ur. 1965), który śpiewał utwory Yamady i objaśniał jego etapy życia, stwierdzając, że najbardziej znaną i śpiewaną dziś pieśnią jest Akatonbo,  a przecież  na przypomnienie zasługuje również jego ogromny dorobek, dziś raczej zapomniany choćby z tego powodu, że w latach powojennych kompozytora potępiano za współpracę z armią cesarską.

Narrator filmu wskazuje na źródła muzyki Yamady, a mianowicie na wpływ melodii zachodnich zasłyszanych w dzieciństwie, gdy Kōsaku mieszkał w Tsukiji, wówczas dzielnicy przeznaczonej dla obcokrajowców, a następnie w Okayamie, gdzie przebywał pod opieką starszej siostry, która była żoną organisty kościoła protestanckiego z USA.

Widząc zainteresowania i talent syna matka posłała go do Szkoły Muzycznej w Tokio, a następnie do Berlina, gdzie uczył się kompozycji. Po powrocie do Tokio spotykał Kitaharę Hakushū i komponował muzykę do jego wierszy. W 1917 r. przebywał w Nowym Jorku, gdzie dyrygował orkiestrą w Carnegie Hall, wykonując głównie własne utwory.

W Tokio spotykał się również z dyrygentem Konoe Hidemaro i wraz z nim założył orkiestrę symfoniczną. Nadal komponował opery, muzykę symfoniczną, fortepianową i filmową. Stał się najbardziej cenionym i popularnym kompozytorem, a wraz z rozpoczęciem wojny japońsko-chińskiej i wojny na Pacyfiku uległ żądaniom wojska i komponował również marsze i dyrygował podczas koncertów na zamówienie wojska. Za tę uległość wobec armii był krytykowany po wojnie, zwłaszcza bolesne dla niego – bo podobno spowodowały apopleksję – były oskarżenia krytyka Yamane Ginjiego (1906-1982),  publikowane na łamach „Gazety Tokijskiej”. Mimo słabego zdrowia Yamada nadal aktywnie uczestniczył w życiu muzycznym.  Otrzymał kilka nagród, m.in. Order Kultury.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2018-2019

   [ + ]

1.Pieśń  dla dzieci „Czerwona ważka”, którą  Yamada skomponował do słów poety Miki Rofu (1889-1964), jest lubiana i śpiewana w Japonii w najrozmaitszych aranżacjach również do dnia dzisiejszego. Pierwsza zwrotka brzmi następująco: Yūyake koyake no / akatonbo / owarete mita no wa/ maboroshi ka.