W stronę Japonii – Oświata i swobodny opis życia (część 15)

25.09.2017 3 minuty na przeczytanie artykułu

pixabay.com

Oświata (kyōiku, chishiki) jako upowszechnienie nauki i kultury ma wymiar zarówno kulturowy, gdy dotyczy treści  i procesu nauczania, jak i cywilizacyjny, obejmujący instytucje służące osiąganiu celu. Edukacja (kyōiku) całego narodu od początku Meiji1) służyła szerzeniu wiedzy, nauczaniu zawodów, jak i wychowaniu2). I nie ma dziś wątpliwości, że stała się źródłem sukcesów Japonii. To dzięki objęciu nauczaniem wszystkich mieszkańców Wysp Japońskich we wczesnym okresie podejmowania decyzji modernizacyjnych Japonia  w XIX wieku stała się krajem ludzi kształcących się.

Warto o tych – już dość odległych czasach – z okazji 150 lecia Meiji wspominać, by utwierdzić się w przekonaniu, jak ważne są decyzje dotyczące edukacji w całym systemie modernizacji kraju. I jak ważna jest kontynuacja tych wczesnych, mądrych decyzji. Ani zbrojenia, ani wojna nie może naruszyć podstaw edukacyjnych państwa.

Przypomnijmy więc, że od 1872 roku w Japonii wprowadzono ogólnokrajowy system oświaty, obejmując obowiązkiem kształcenia dzieci przez 3-4 lata. Podstawowe edykty o szkole podstawowej, średniej i wyższej ogłoszono w 1886, a obowiązkowe, powszechne i bezpłatne kształcenie w 1908 roku przedłużono do sześciu lat.

I warto pamiętać, że Japonia bardzo szybko osiągnęła pierwsze miejsce w świecie (1912 r) pod względem upowszechnienia szkolnictwa: pod koniec Meiji uczyło się 98,8 proc. chłopców i 97,6 proc dziewcząt3). Wówczas znacznie wzrosła liczba szkół średnich – licealnych i zawodowych – dla dziewcząt. Na mocy ustawy z 1918 r. o uczelniach i szkołach wyższych oficjalną akceptację uzyskały również szkoły publiczne i prywatne, jak również studia skrócone.

Wspierając szkolnictwo prywatne,  państwo umocniło wpływ na treść nauczania w tym okresie, w którym szerzyły się poglądy liberalne na edukację, głównie w czasie tzw. ‘demokracji Taishō’, zwłaszcza w latach 1917-1923. W tym ruchu liberalnej edukacji przywiązywano dużą wagę do poszanowania indywidualności i suwerenności dzieci i młodzieży. Ważną rolę w procesie tego systemu kształcenia pełniła zachęta młodzieży do ‘opisywania życia’ (seikatsu tsuzurikata). Zrodził się nawet ruch opisywania życia, na pewno zasługujący na przypomnienie jako pouczający również dla dzisiejszego pokolenia młodzieży.

„Opisywanie życia” zdobywa zwolenników w końcu Meiji, od 1910 roku. Najprawdopodobniej to Ashida Enosuke (1873-1951) zaproponował zajęcia szkolne zachęcające do swobodnego wyboru tematu do przemyślenia i opisu4).

Tzw. „wolne kompozycje (zuiisendai, jiyū sakubun) wywarły duży wpływ na dydaktykę języka narodowego. A w latach 1918-1923 doszło do ożywionej polemiki między nauczycielami na temat metodyki nauczania tego rodzaju przedmiotu5).

Warto wspomnieć, że pisarz Suzuki Miekichi (1882-1936) założył w 1918 roku czasopismo  „Akai Tori” (Czerwony Ptak), które propagowało „ruch opisu życia” takiego, jakim ono jest. Działo się to w okresie I wojny światowej w czasie dominacji naturalizmu, a następnie kształtowania się literatury proletariackiej w latach 20. XX w.  Wówczas Sasaoka Tadayoshi (1897-1937) założył nawet czasopismo „Tsuzurikata Seikatsu” (Życie Opisane). Sasaoka na łamach tego pisma ogłosił „Drugą Deklarację Współpracowników”, w której wyjaśnił treść i metody takiego opisu, którego celem miała być edukacja życia (seikatsu kyōiku).

Później w połowie lat 30. młodzi nauczyciele w Japonii Północno-Wschodniej zainicjowali Ruch Edukacji Tōhoku, który odegrał pewną rolę również w centralnej Japonii. Np. Momota Sōji (1893-1955) w 1935 roku założył pismo „Kōtei” (Proces), którego współpracownicy przyczynili się do rozszerzenia „ruchu opisu życia”. W czasie wojny japońsko-chińskiej, kiedy w latach 1940. wprowadzono system szkół narodowych (kokumin gakkō), ruch uległ ograniczeniu. Pojawiły się incydenty, tzn. aresztowania ok. 300 osób (nauczycieli i in.). Odrodzenie tego ruchu nastąpiło po zakończeniu wojny (po 1945 r.), a w 1950 r. założono Japońskie Stowarzyszenie Pisania [tekstu] (Nihon tsuzurikata no Kai), które zmieniło nazwę na Japońskie Stowarzyszenie Kompozycji (Nihon sakubun no kai),  które prowadzi nadal ożywioną działalność6).

Kolejne artykuły z cyklu JAPONIA – między cywilizacją i kulturą – już wkrótce!

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2016-2017

   [ + ]

1.Zob. W stronę Japonii – 150 lat Meiji [część 5]
2.Zarówno „edukacja”, jak i „oświata” tłumaczone są jako kyōiku. Zob. Mały słownik polsko-japoński, Hakusuisha, Tokio 1981.
3.Kadowaki Teiji, Shin nihonshi (Nowa historia Japonii),  Sūken Shuppan, 2014, s. 392.
4.W tym czasie w Hamburgu zrodził się podobny ruch edukacji artystycznej.
5.Yoshie Hirokazu,  Writing Ashida Enosuke Out: A Social History of the „Voluntary Composition Dispute” (zuii sendai ronsō) in Japan, 1918 to 1923.  “Educational Studies in Japan: International Yearbook No. 10,March, 2016, pp.67-77.  https://www.jstage.jst/go.jp/article/esjkyoku.
6.https://kotobank.jp/wordseikatsutsuzurikataundō.