W stronę Japonii. Nowe drzeworyty. Munakata Shikō, Yumeji Takehisa. Część 46

14.11.2018 2 minuty na przeczytanie artykułu

pixabay.com

„Nowym drzeworytem” nazwano malarstwo drukowane, które powstało na przełomie XIX i XX w. i stanowiło odrodzenie sztuki drzeworytniczej w okresie modernizacji Japonii. Tworzyli je malarze (eshi), drzeworytnicy (horishi) i drukarze (surishi).

 

Najpierw pojawiły się drzeworytnicze obrazy z wojny japońsko-chińskiej, a rozkwit nowego drzeworytu nastąpił dopiero po trzęsieniu ziemi w 1923 r. Wówczas znów zaczęto tworzyć grafikę przedstawiającą piękne kobiety, aktorów i nowe obyczaje, łącząc w ten sposób styl dawnych ukiyoe i grafiki europejskiej. Nazwano je shinhanga lub też Taishō hanga, tzn. drzeworyty okresu Taishō (1912-1926).Niektórzy malarze sami rytowali i powielali swoje obrazy, tworząc tzw. sōsaku hanga, czyli twórcze, oryginalne drzeworyty. Spośród licznych grafików tego okresu wyróżnię Takehisę Yumejiego (1884-1934), którego muzeum w Ikaho (Ikaho Kinenkan, pref. Gunma) zwiedzałem razem z liczną grupą studentek Żeńskiego Uniwersytetu Miyagi z Sendai w 1998 roku.

Takehisa Yumeji, Kanzashi ni (Ozdobna szpilka do włosów, ok. 1927), pocztówka z Ikaho kinenkan, archiwum M. Melanowicza

Takehisa Yumeji, pochodzący z Okayamy, poeta i malarz, nazywany „nowoczesnym Utamaro”, na życie zarabiał, publikując pocztówki przedstawiające piękne, szczupłe kobiety, smukłe jak u Modiglianiego. Zyskał dużą popularność, został nawet uznany za symbol romantyki lat dwudziestych.

Munakata Shikō

Natomiast  całkowicie odmienną wizję świata stworzył Munakata Shikō, który urodził się w biednych okolicach Aomori. Ale to on został najbardziej znanym na świecie japońskim grafikiem XX wieku. reprezentującym „ruch oryginalnych drzeworytów” (sōsasaku hanga) oraz sztuki ludowej (mingei) lat przedwojennych.

  Munakata o imieniu Shikō (1903-1975), z powodu biedy skończył tylko szkołę podstawową, ale od wczesnych lat ilustrował latawce dla kolegów. A kiedy ujrzał w czasopiśmie reprodukcję słoneczników w wazonie Van Gogha, postanowił nim zostać, wołając często „ Ware wa Gohho ni naru!” (Zostanę Van Goghiem!). I o tym mówi dramat telewizyjny pt.Ware wa Gohho ni naru! – Ai o hotta otoko – Munakata Shikō to sono tsuma (Zostanę Van Goghiem! – Munakata Shikō, mężczyzna, który rzeźbił miłość, i jego żona, 2008 ).

Wspomniany dramat, emitowany przez Telewizję Fuji, ukazuje mężczyznę raczej drobnego, niespokojnego, ceniącego swobodę i działającego bez wahania. Na pewno kierującego się raczej instynktem niż przemyślanym planem. Kiedy Munakata opuścił strony rodzinne (1924 r.) i udał się do Tokio, jego obrazy zaczęły budzić szersze zainteresowanie. Poznał innych artystów, należących do ruchu sztuki ludowej: ceramików Kawai Kanjirō (1890-1966) i Hamadę Shōjiego (1894-1978). Zaprzyjaźnił się również z Yanagim Muneyoshim  (Sōetsu, 1889-1961). filozofem i inicjatorem ruchu sztuki ludowej lat 1920-1930, który docenił twórczość Munakaty i na pewno przyczynił się do popularyzacji jego dzieł.

Ale nim skończyła się wojna, Munakata Shikō  przeżył jeszcze dramat utraty większości prac zgromadzonych w mieszkaniu, które spłonęło w czasie amerykańskiego bombardowania Tokio. Jednak nie poddał się, rzeźbił w deskach i malował bez przerwy, mimo bardzo słabego wzroku. Wykonał ilustracje do kilku powieści Tanizakiego, m.in. do pierwszego wydania Dziennika szalonego starcaI1), a w latach pięćdziesiątych zaczął odnosić sukcesy międzynarodowe. Został wyróżniony na wystawie drzeworytu w Lugano, a następnie otrzymał pierwszą nagrodę za drzeworyty w Sao Paulo (1955) i Wielką Nagrodę podczas Biennale w Wenecji (1955). Jego reprezentatywne prace pokazano również w Polsce (1961), w Zachęcie, zapamiętałem je na całe życie. W publikowanym w Warszawie programie wystawy Yanagi Muneyoshi napisał:

 „Munakata ponad wszystko ceni sobie swobodę, żyje podobnie jak dzieci. Działa zawsze bez wahania, woli kierować się instynktem, niż prawidłami artystycznymi.”

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2018-2019

   [ + ]

1.Dlatego też w najnowszym wydaniu polskiego przekładu Dziennika szalonego starca Państwowy Instytut Wydawniczy wykorzystał jedną z grafik Munakaty (2018).