W stronę Japonii. Literatura. Na przełomie wieków: Murakami Haruki, Hirano Keiichirō (część 28)

26.01.2018 5 minuty na przeczytanie artykułu

pixabay.com

Od końca XX wieku postępuje komercjalizacja literatury pięknej. Wielu ambitnych pisarzy częściej niż dawniej publikuje utwory lekkie i łatwe, by wzbudzić większe zainteresowanie czytelników. Do takich pisarzy należą m.in. Abe Kazushige (ur. 1968), Machida Kō (ur. 1962), Hoshino Tomoyuki (ur.1965) i Yoshida Shūichi (ur.1968).

 

Z drugiej strony powstają dzieła ambitne. W 1993 roku Tsushima Yūko publikuje największe swe dzieło pt. Hi no yama – yamazaru ki (Góra ognia – kronika górskiej małpy), a w 1999 roku nieznany jeszcze krytykom Hirano Keiichirō (ur. 1975) publikuje powieść Nisshoku (Zaćmienie), za którą otrzymuje Nagrodę Akutagawy. Pisze stylem na poły pseudoklasycznym, wzorowanym na prozie Moriego Ōgaia (1862-1922). Media zwracają uwagę na fakt, że debiutował w czasie, gdy był studentem Uniwersytetu Kioto i zapowiadał się na drugiego Mishimę. W czasie studiów – zaintrygowany polowaniem na „czarownice” w Europie – napisał powieść, której akcje umieścił w XV-wiecznej Francji, a bohaterem uczynił młodego mnicha, teologa, który zwątpił w głoszone przez kościół prawdy i rozpoczął samotne poszukiwania odpowiedzi na dręczące go pytania.

Hirano nie zawiódł czytelników, ponieważ w 2002 roku ogłosił wybitną powieść Sōsō (Pogrzeb)1), której bohaterem jest Fryderyk Chopin i jego przyjaciel  Delacroix, występuje też George Sand, a więc romantycy, którzy przeżyli dwie rewolucje – lipcową w lipcu 1830 i lutową – 1848  roku. A kilka lat później (2006-2008) na łamach  miesięcznika „Shinchō” Hirano publikował Kekkai (Upadek, dosł. Pęknięcie tamy), powieść o współczesnej Japonii.

Nadal bardzo aktywne są pisarki. I tak Nagrodę Akutagawy otrzymuje Kawakami Hiromi (ur.1958) za Sensei no kaban (Teczka profesora, pol. tytuł Sensei i miłość 2001), a jej autorka zyskuje dużą popularność. Wydaje Manazuru (2006)2),  bardzo oryginalna powieść o podróży, przede wszystkim w głąb świadomości narratorki Kei, która zdecydowała się wyjechać do miasteczka Manazuru na przylądku, zamiast z Dworca Tokijskiego wracać prosto do domu, w którym czekała na nią córka i matka. Narratorka udaje się do niemal baśniowej krainy Manazuru, szukając odpowiedzi na pytania o przyczyny zniknięcia męża i o sens życia, ale i tam odpowiedzi nie znajduje.

W tym samym roku Takahashi Gen’ichirō (ur.1951) publikuje Nihon bungaku seisuishi (Historia upadku literatury japońskiej, 2001), a w następnym roku Murakami Haruki potwierdza swój talent, wydając  Umibe no Kafka (Kafka nad morzem, 2002)3), natomiast Abe Kazushige – Shinsemia (Sinsemilla, 2003), Murakami Ryū – Hantō o deyo (Opuśćmy półwysep, 2005), Machida Kō – Kokuhaku (Wyznanie, 2005), wyróżnione Nagrodą Tanizakiego.

Shimada Masahiko kończy trylogię zwaną Mugen kanon sanbusaku (trylogia bezkresnego kanonu), a mianowicie: Suisei no jūjin (Mieszkaniec komety, 2000), Utsukushii tamashii (Piękna dusza, 2003) i  Etorofu no koi (Miłości na Etorofu,  2003).

Warto wspomnieć, że od 2000 roku obniżył się wiek laureatów Nagrody Akutagawy, a mianowicie, w 2003 roku najmłodszymi laureatkami tej nagrody zostały dziewiętnastoletnia Wataya Risa (ur. 1984) i dwudziestoletnia Kanehara Hitomi (1983).

W tym czasie Tsujihara Noboru (ur. 1945)4) zaczął publikować powieści pisane pod wpływom europejskiej powieści dziewiętnastowiecznej, a Horie Toshiyuki (ur. 1964)  w  twórczości zacierał granice między esejem a powieścią.

Światowej sławy Ōe Kenzaburō opublikował trylogię: Torikaeko (Przemieniec, 2000), Ureigao no dōji (Dziecię o ponurej twarzy, 2002) i Sayonara watashi no hon yo (Dowidzenia moje książki, 2005).

Za granicą, tzn. głównie we Francji i w Stanach Zjednoczonych – oprócz Murakamiego Harukiego – zasłynęła Ogawa Yōko (ur. 1962), m.in. dzięki powieści Hakase no aishita sūshiki (Doktor, który lubił równania, 2003)5).

Debiutują i wnoszą wiele nowego do stylu i myśli literackiej: Kawakami Mieko (ur. 1976), Isozaki Ken’ichirō (ur. 1965), Suwa Tetsushi (ur. 1969), En Jōtō (ur.1992).

Wspomniany wcześniej Hirano Keiichirō – w Kekkai (2008) przedstawił niebezpieczeństwa związane z używaniem Internetu. Uwagę czytelnika kieruje na przerażające zdarzenia z życia współczesnych Japończyków. A mianowicie na poczucie pustki i bezsilności, na rozpad więzi rodzinnych, a w końcu na morderstwa seryjne. W powieści Kekkai przedstawia rodzinę mieszkającą w prefekturze Yamaguchi, składającą się z ojca Sawano Ryōsuke, żony Yoshie i syna Ryōty, starszego brata Ryōsukego o imieniu Takashi, mieszkającego w Tokio, pracującego w Bibliotece Parlamentarnej jako analityk6).

Akcja pierwszego tomu powieści Kekkai rozpoczyna się w pociągu, którym Sawano   jedzie w rodzinne strony, do Kokury z okazji Święta Zmarłych. Pociąg miał przestój, ponieważ zdarzył się wypadek, w którym byli zabici lub ranni (może samobójstwo – jinshin jiko). Powieść kończy się skokiem najprawdopodobniej Takashiego pod pociąg. Dokładnie nie wiadomo, kto skacze. Może był to ktoś inny, ponieważ ostatnie zdania powieści są sformułowane niejednoznacznie. W każdym razie autor zamyka powieść „incydentem” jinshin jiko, jakich wcześniej nie opisywano w literaturze pięknej. W ten sposób Hirano zwrócił uwagę na jeden z incydentów wskazujących na choroby społeczne nękające Japonię.

Natomiast Kawakami Mieko (ur.1976) w powieści Heaven (Niebo, 2009) przedstawiła problem nękania (ijime) uczniów, który nierzadko jest powodem samobójstw. Wcześniej za krótką powieść Chichi to tamago (Piersi i jajka, 2008) otrzymała Nagrodę Akutagawy.

W tym czasie kandydujący do Nagrody Nobla Murakami Haruki opublikował długą, fascynującą powieść 1Q84 (2009)7) o dwojgu bohaterach, to znaczy o kobiecie Aomame (instruktorka sztuk walki, a po godzinach perfekcyjna morderczyni) i o mężczyźnie Tengo (wykładowca matematyki i początkujący pisarz i redaktor), przedstawianych na przemian w równoległych światach, przy czym Aomame  przebywa również w innej rzeczywistości, z której pragnie wrócić do normalnego świata.

Odnotować należy, że Ōe w 2006 roku ustanowił Nagrodę Ōe, sponsorowaną przez wydawnictwo Kōdansha w celu promocji młodych pisarzy za granicą. Otrzymali ja m.in. Nagashima Yū, Nakamura Fuminori i Hoshino Tomoyuki.

Mimo obaw o postępujący schyłek znaczenia literatury i wypowiedzi krytycznych na temat jej komercjalizacji, nadal doskonale funkcjonuje system promocji wybitnych i wyróżniających się utworów dzięki licznym nagrodom przyznawanym we wszystkich dziedzinach twórczości, nie tylko w prozie, w poezji i dramacie, jak również w bardzo bujnie rozwijających się widowiskach telewizyjnych i radiowych8).

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2016-2017

   [ + ]

1.Mikołaj Melanowicz, „W dzieciństwie słuchałem muzyki Chopina”, [wywiad z pisarzem  Hirano Keiichirō, www.pismo-uczelni.uw.edu.pl, 2011.
2.W Polsce ukazały się Pan Nakano i kobiety oraz Sensei i miłość w tłumaczeniu Anny Zalewskiej (W.A.B. 2012, 2013) i  Manazaru w tłumaczeniu Barbary Słomki (Wydawnictwo Karakter, 2011).
3.Haruki Murakami, Kafka nad morzem, przekł. Anna Zielińska-Elliott, Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA,2007.
4.Mikolaj Melanowicz, Równoległe światy Noboru Tsujihary, „Pismo Uczelni” 3/53/ lipiec, 2011, Uniwersytet Warszawski.
5.W Polsce wydano Miłość na marginesie (2011) i Muzeum ciszy w tłumaczeniu Anny Horikoshi (W.A.B., 2012).
6.Zob. Mikołaj Melanowicz, Pisarz japoński Hirano, laureat Nagrody Akutagawy i autor powieści o Chopinie, w  Dwa filary japońskiej kultury. Literatura i sztuki pe formatywne, JAPONICA, 2013, str.157-180.
7.Haruki Murakami, 1Q84, w trzech tomach,  przełożyła Anna Zielińska-Elliott,  Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA, 2011.
8.Mam tu również na uwadze mangaanime – rozpoznawalne znaki szczególne współczesnej kultury japońskiej, jak również seriale historyczne taiga dorama, i powieści prezentowane przez radio (asadora).

Przeczytaj również