W stronę Japonii Literatura: Okres Taishō: Akutagawa Ryūnosuke i literatura popularna (część 21)

14.12.2017 3 minuty na przeczytanie artykułu

pixabay.com

Kilka lat później, w latach 1913-1923, tzn. w okresie tzw. ‘demokracji Taishō’ grupa młodych pisarzy, a mianowicie Kume Masao (1891-1952), Kikuchi Kan (1888-1948), Yamamoto Yūzō (1887-1974) i Akutagawa Ryūnosuke (1892-1927) wznowiła pismo „Shinshichō” („Nowe Prądy”), którego tytuł dał im na pewien okres nazwę „szkoły nowych prądów”. To właśnie oni w opozycji do idealizmu szkoły „Białej Brzozy” zaproponowali nowe spojrzenie na świat jako zwolennicy intelektualnej interpretacji  człowieka.

Natomiast wywodzący się z kręgu Uniwersytetu Waseda pisarze Hirotsu Kazuo (1891-1968), Kasai Zenzō (1887-1928) i Uno Kōji, nazywani szkołą Wasedy, nawiązywali do nurtu naturalistycznego.

Najwybitniejszym wśród nich był Akutagawa, mistrz opowiadań, m.in. Rashōmon (Brama Demonów), W gąszczu1), Życie szaleńcaKappy2), Znany jest również dzięki prestiżowej nagrodzie literackiej jego imienia. Opowiadanie Rashōmon rozsławił film Kurosawy z 1950 roku, oparty na wspomnianej Bramie DemonówW gąszczu.

Pierwszą książką wydaną w Polsce w 1963 roku były Kappy, to znaczy opowieść o przygodzie bohatera w świecie kappa, czyli wodników. Rozpoczyna się ona następująco:

„Jest to historia, która opowiadał wszystkim w pewnym szpitalu dla umysłowo chorych pacjent nr 23. Przekroczył już chyba trzydziestkę, lecz jak na swoje lata wyglądał bardzo młodo. Doświadczenia polowy jego życia… Ech, lepiej zostawmy je w spokoju. Swoją długą historię opowiadał mnie i doktorowi S., dyrektorowi szpitala, obejmując rękami kolana i spoglądając od czasu do czasu w okno.” (Kappy, s. 7).

I tak czytelnik poznaje swego rodzaju Podróże Guliwera, stanowiące bezlitosny porachunek ze społeczeństwem, do którego należał pisarz. Epokę, w której żył, symbolizują „czarni prorocy”. Wymienia ich również w Życiu pewnego szaleńca (Aru ahō no isshō).

  1. Epoka

Było to na piętrze pewnej księgarni. Dwudziestolatek wszedł na drabinkę w europejskim stylu, opartą o półki, i szukał nowych książek. Maupassant, Baudelaire, Strindberg, Ibsen, Shaw, Tołstoj…

Tymczasem zbliżał się zmierzch. Lecz on nadal namiętnie odczytywał litery na grzbietach książek. Stały tutaj bowiem nie tyle książki, ile raczej sam koniec wieku. Nietzsche, Verlaine, bracia Goncourt, Dostojewski, Hauptmann, Flaubert…(Zycie szaleńca, tłum. Mikołaj Melanowicz)

Po pierwszej wojnie światowej konflikty społeczne  miały wpływ na zmiany w życiu literackim. I tak idealiści „Białej Brzozy” poczuli się bezsilni wobec tych sprzeczności – Arishima Takeo zainteresował się socjalizmem i popierał literaturę proletariacką, ale ostatecznie niezdecydowany, popełnił samobójstwo. Mushanokōji Saneatsu podjął próbę stworzenia „Nowej Wsi”, której mieszkańcy pragnęli zharmonizować pracę fizyczną ze sztuką, ale przegrał, ponieważ nie udało mu się stworzyć idealnej komuny.

Z kolei Tanizaki Jun’ichirō3) i Nagai Kafū, unikając bezpośredniego zderzenia z narastającymi ruchami społecznymi, przedstawiali świat zmysłowy, emocjonalny, daleki od pospólstwa. Dlatego nazywano ich estetami, o czym była już mowa. Ta tendencja odgrywała dużą rolę wśród pisarzy z kręgu czasopism „Myōjō” („Gwiazda Poranna”), „Subaru” („Plejady”) i „Mita Bungaku” („Literatura z [dzielnicy] Mita”).

Literatura popularna  i rozwój prasy

Poczynając od lat 1870. – wraz z rozwojem prasy – następuje wzrost publikacji literatury rozrywkowej. Należy jednak pamiętać, że wiele wybitnych powieści takich autorów z przełomu wieków XIX/XX, jak Kōda Rohan, Ozaki Kōyō, Tokutomi Roka oraz wielu naturalistów, a następnie nawet Natsume Sōseki, publikowano również na łamach gazet. Od końca XIX wieku upowszechnił się nawet termin shinbun shōsetsu (powieść gazetowa) i rensai shōsetsu (powieść publikowana w odcinkach).

Zwłaszcza w okresie międzywojennym pojawiło się wielu wybitnych pisarzy popularnych, m.in. Nakazato Kaizan (1885-1944), który na łamach „Miyako Shinbun” publikował Daibosatsu tōge (Przełęcz Wielkiego Bodhisattwy)4) oraz Yoshikawa Eiji (1892-1962), którego długą powieść Miyamoto Musashi (nazwisko mistrza walki na miecze) rozsławiła gazeta „Asahi Shinbun”. Wspomniane powieści stały się też kanwą dla licznych realizacji filmowych.

Również Kikuchi Kan (1888-1948)5) zaczął pisać powieści i opowiadania popularne. Pojawili się też tacy twórcy jak Naoki Sanjūgo (1891-1934), autor poczytnych powieści historycznych, wyróżniony nagrodą jego imienia, czy Edogawa Ranpo (1894-1965) – twórca powieści detektywistycznych.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2016-2017

   [ + ]

1.Oba opowiadania są podstawą scenariusza filmu Kurosawy Akiry pt. Rashōmon, wyprodukowanego w 1950 roku, nagrodzonego  Złotym Lwem w Wenecji w 1951 r.
2.Akutagawa Ryūnosuke, Kappy, przełożył Mikołaj Melanowicz, ilustrował  Jan Młodożeniec, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1963; Życie szaleńca, wybór Mikołaja Melanowicz, Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 1998.  Zob. też  Jesień, tłum. Monika  Szychulska, w: Chrestomatia…, op.cit.
3.W Japonii obchodzono 50. rocznicę śmierci Tanizakiego w 2015,  130. rocznicę urodzin w 2016 roku. Z tej okazji rozpoczęto publikację kolejnych dzieł zebranych, a telewizja NHK emitowała film na jego temat (2015).
4.Zob. Kaizan Nakazato, Miecz zagłady, tłum. Bożena Murakami,  DIAMONDS BOOKS, Bydgoszcz 2013.
5.Kikuchi Kan, Poza miłością i nienawiścią, tłum. Monika Szychulska, w: Chrestomatia…, op.cit.

Przeczytaj również