W stronę Japonii. Konoe Hidemaro dyrygował orkiestrą we wrześniu 1943 r. w Warszawie. Część 49

16.01.2019 1 minuta na przeczytanie artykułu

Wybitnym muzykiem, uwikłanym w stosunki z faszystowskimi Niemcami, był Konoe Hidemaro (1898-1973), młodszy brat premiera Fumimaro. Zasługuje na pamięć nie tylko jako wybitny dyrygent, lecz także jako człowiek, który przebywając  w Berlinie w latach 1930. pomagał ratować prześladowanych, o czym mówi tytuł niezwykłego, dokumentalnego programu pt. Senka no maesutoro Konoe Hidemaro Yudayajin no inochi o sukutta ongakka (Konoe Hidemaro, dyrygent czasu wojny, który ratował życie Żydom. 2015) emitowanego przez NHK. Po trzecie, zasługuje na pamięć jako jeden ze świadków zburzonej przez Niemców Warszawy, w której podjął ryzyko dyrygowania orkiestrą we wrześniu 1943 r. wykonującą symfonię h-moll „Niedokończoną” Franza Schuberta.

 

Pretekstem do przygotowania dokumentalnego filmu na temat członka arystokratycznej rodziny Konoe, z której wywodził się jeden z ostatnich premierów czasu wojny, rodziny, powiązanej blisko z cesarzem Shōwa, było odnalezienie w archiwach amerykańskich i ujawnienie tajnego protokołu z przesłuchań Konoe Hidemaro, przetrzymywanego w obozie dla podejrzanych o wspieranie nazistów – od maja do grudnia 1945 roku.

Konoe Hidemaro, o którym nie mówiono ani nie pisano po wojnie, był wybitnym dyrygentem i organizatorem orkiestr symfonicznych okresu prekursorskiego w Japonii. Studiował w Tokio, Paryżu i Berlinie. Debiutował w1924 r., dyrygując orkiestrą filharmoników berlińskich. Założył Tokijskie Towarzystwo Filharmoniczne razem z Yamadą. W latach 30. osiadł w Berlinie. Z filmu NHK dowiadujemy się również o zdarzeniu szerzej nieznanym, a mianowicie o tym, że dyrygował orkiestrą w Warszawie w 1943 roku.

Niewątpliwie, największą sensacją  w omawianym filmie jest wątek żydowski, ponieważ Hidemaro nie wspominał nawet swej rodzinie, że pomagał m.in. muzykom żydowskim wyrzucanym z orkiestry lub szkół przez nazistów. Wykorzystując swe japońskie znajomości przyczynił się do zatrudnienia w Japonii kilku muzyków, m.in. Leonida Kreutzera (1884 St. Petersburg – 1953 Tokio), którzy nauczali i koncertowali w Japonii.

Należy dodać, że Hidemaro w Japonii założył Shinkōkyōgakudan (Nowa Orkiestra Symfoniczna), tzn. poprzedniczkę obecnej orkiestry symfonicznej NHK. Po wojnie zajmował się również organizacją akademickich orkiestr symfonicznych, m.in. na Uniwersytecie Kioto.

Spośród jego kompozycji przypomnę wykonaną w Berlinie w 1931 roku Etenraku (Muzyka z niebios), tzn. transkrypcję wzruszającej melodii dworskiej gagaku na orkiestrę symfoniczną z wykorzystaniem oryginalnych, klasycznych instrumentów.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2018-2019