W stronę Japonii. Kantata Uczta szatana i spotkanie z Ikebe Shin’ichirō. Część 51

31.01.2019 2 minuty na przeczytanie artykułu

pixabay.com

Warto wspomnieć,  że niemałe znaczenie w Japonii mają muzyczne  przedsięwzięcia na poły amatorskie, w których profesjonalni reżyserzy i kompozytorzy angażują lokalnych wykonawców do realizacji dramatycznego, na ogół śpiewanego przedstawienia, czyli swoistego  „obywatelskiego   musicalu”(shimin myūjikaru). Takie zjawisko obserwowałem w prefekturach Saitama  i Tochigi w latach 90-tych XX wieku. Były to przedstawienia z cyklu „musicali konstytucyjnych” ”I LOVE Kenpō” (Kocham Konstytucję”), podejmujące problemy edukacji, lecznictwa, czy prób zmiany 9 (pokojowego) artykułu konstytucji Japonii.

 

W 2006 roku uczestniczyłem w próbie spektaklu Kokoro ni taiyō o mote (Miej słońce w sercu), realizowanego na zamówienie władz miasta Tochigi, według scenariusza reżysera Tanaki Noburu, który wykorzystał powieść Robō no ishi (Kamień przy drodze, 1937) Yamamoto Yūzō (1887-1974).  Przedstawienie przygotowane  zostało z okazji rocznicy ustanowienia siedziby władz prefektury  w 1871 roku.  W realizacji musicalu brali udział miejscowi  uczniowie i inni amatorscy śpiewacy i tancerze, których zadaniem było rozbudzenie nadziei w sercach uczestników i widzów.

Podobnym przedsięwzięciem, wykorzystującym dobre przygotowanie muzyczne amatorów w Japonii, było wykonanie kantaty Uczty szatana, będącej skróconą wersją powieści dokumentalnej Akuma no hōshoku (dosł. żarłoczność diabła, 1981), w której autor Morimura  Seiichi (ur. 1933) ujawnił prawdę o wojennej działalności tzw. Jednostki 731, należącej do Armii Kwantuńskiej w Mandżurii,  jednostki, w której prowadzono na więźniach doświadczenia medyczne, związane również z produkcją broni biologicznej.

Powieść Akuma no hōshoku spotkała się w Japonii z dużym zainteresowaniem, więc chór miasta Kobe wykorzystał tę powieść do stworzenia wersji muzyczno-chóralnej.  Autor powieści, Morimura napisał scenariusz, a Ikebe Shin’ichirō skomponował muzykę. Premiera  kantaty (nazywanej też suitą) odbyła się w 1984 r. w Kobe. Później Morimura –  jako honorowy kierownik zespołu realizatorów  –  uczestniczył w koncertach krajowych i zagranicznych, m.in. w Chinach i w Polsce. Natomiast Ikebe dyrygował chórem podczas przedstawień w Japonii  (słuchałem koncertu w mieście Mishima w 2006 r.), jak i za granicą.

Wielkim sukcesem zakończył się koncert w Polsce 24 lipca 2007 roku w Sali Nowohuckiego Centrum Kultury w Krakowie. Kierownik muzyczny, Ikebe, pochwalił chór złożony w większości z amatorów, ponieważ wszyscy śpiewali znacznie lepiej niż kiedykolwiek na próbach. Przypuszczalnie na postawę i umiejętności członków zespołu  – mówił kompozytor – miała wpływ wizyta w obozie kaźni, tzn. w Auschwitz, gdzie złożono hołd pomordowanym .

***

Ikebe Shin’ichirō (ur.1943), wybitny kompozytor muzyki klasycznej, modernistycznej i postmodernistyczne, twórca 10 symfonii, 5 oper, kilku koncertów oraz muzyki m.in. do filmów Kurosawy (Sobowtór,1980;  Sny (1990), Sierpniowa rapsodia (1991), Kitano Takeshi (Niech żyje reżyser, 2007). Ceniony jest również  jako autor muzyki do seriali historycznych (taiga dorama) i innych dramatów telewizyjnych. Ma też bardzo bogaty dorobek  muzyki chóralnej. Opublikował kilka zbiorów esejów, poza tym regularnie występował w audycjach radiowych i telewizyjnych poświęconych muzyce. Wykładał na Tokijskim Uniwersytecie Muzycznym i pełnił liczne i odpowiedzialne funkcje w wielu organizacjach muzycznych.

Warto więc pamiętać o tym, że dla amatorów pracowali wybitni twórcy, tacy jak pisarz Morimura i kompozytor Ikebe , autor  muzyki do kantaty Uczta szatana, opracowanej na podstawie powieści Akuma no hōshoku (Żarłoczność diabła, 1983 )  Morimury Seiichiego. To dzięki nim powstawał zespół przed każdym koncertem, ponieważ jego uczestnicy byli szczęśliwi, że mogą brać udział w podróży koncertowej razem ze znanym i cenionym pisarzem oraz wybitnym kompozytorem. Można twierdzić, że gdyby Ikebe nie odwiedził Polski w 2007 roku, nie przyjechałby z Tokio również  chór. I nie byłoby wydarzenia: kantaty w Nowohuckim Centrum Kultury.  Nie zaśpiewanoby ostatniego przesłania kantaty Uczty szatana.

Przezwyciężyć rozpacz

Bóg, który nie może uratować ludzkości,

Czy to Historia zrodziła taka iluzję?

Jeśli Bóg jest iluzją,

To sprawiedliwość też jest iluzją.

Strumień krystalicznej krwi

nakłada się warstwami.

Więc  Ziemia się zmienia.

Historia ludzkości

tragiczną skamieliną.

A jednak nie poddamy się rozpaczy.

Dopóki odnawiają się pąki życia

I zielona Ziemia krąży,

Chcemy wierzyć

My  w nas

W ludzi.

Każdy człowiek

Jest wędrowcem

który od Boga  otrzymał

jeden klucz

i ten klucz

nie słuzy zamykaniu serc,

lecz jest kluczem otwierającym serca.

Aby to zrozumieć

Dlaczego tak długiego czasu potrzeba?

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2018-2019