W stronę Japonii. Japonia supermocarstwem? Film, manga, anime… Część 36.

24.07.2018 3 minuty na przeczytanie artykułu

pixabay.com

W końcu lat 70. XX w. Japonię uznano za mocarstwo światowe, a  przynajmniej tak Ezra Vogel – profesor nauk społecznych Uniwersytetu Harvarda –  przedstawił Japonię w książce Japan as Number 1. Lessons for America (1979),  oceniając  sukcesy gospodarcze tego wyspiarskiego kraju.

 

Co prawda Zbigniew Brzeziński wcześniej wypowiadał się raczej krytycznie w książce The Fragil Blossom. Crisis and Change in Japan (1972). Dziś można przyjąć raczej diagnozę Brzezińskiego, ponieważ pod koniec XX wieku kryzys gospodarczy, a na początku XXI wieku katastrofalne trzęsienie ziemi wymusiły zwolnienie tempa rozwoju.

A jednak można również przyłączyć się do entuzjazmu Ezry Vogela, by powtórzyć, że Japonia jest znowu mocarstwem, ale tylko „miękkim”, tzn. Soft Power, a mianowicie w dziedzinie oddziaływania jej kultury masowej, zwanej też popularną. Takim „mocarstwem miękkiej siły” stała się dzięki wykorzystaniu atrakcyjności swej kultury, ułatwiającej również dyplomatom w osiąganiu celów w polityce międzynarodowej.

Cool Japan. Na początku XXI w. rząd przyjął popularną w mediach frazę „cool Japan”  na określenie działań promujących kraj za granicą. Należy również przypomnieć, że kilkadziesiąt lat wcześniej hasłem przewodnim prób promocyjnych kraju było „Discover Japan”. Najpierw koleje państwowe starały się zachęcić do podróżowania po Japonii, posługując się hasłem Discover Japan, któremu na plakatach  towarzyszyło  „Piękna Japonia i ja”, jakby wzięte wprost z tytułu noblowskiego wykładu Kawabaty. Po prostu w związku z rozwojem od 1964 r. kolei dużych prędkości Shinkansen – starały się zwiększyć liczbę pasażerów, zwracały się więc głównie do mieszkańców Japonii. Zainicjowały również programy telewizyjne, ukazujące urodę własnego kraju. Już przed wystawą Osaka Expo (1970) w jednym z cyklicznych programów Eiroku Suke (1933-2016) podróżował po Japonii i opowiadał o zabytkach i interesujących ludziach oglądanego regionu.

Nieco później posługiwano się sloganem „Egzotyczna Japonia”, ale po prywatyzacji kolei państwowych w 1987 r. i podziale na „wschodnie” i „zachodnie” (bunkatsu min’eika) kolej zdobywała pasażerów dzięki poprawie jakości usług. Natomiast hasło Discover Japan przetrwało jako tytuł publikacji w języku angielskim, zachęcającej turystów do odkrywania wszelakich atrakcji tego kraju.

Natomiast najnowszym, rozpoznawalnym hasłem strategii promocji stała się wspomniana fraza „Cool Japan”, sugerująca atrakcyjność Japonii również dla ludzi młodych, do których najszybciej przemawia kultura popularna, a przede wszystkim  formy manga, anime, gry komputerowe, moda, jak rownież kuchnia.

Fraza „Cool Japan” (kūrujapan) w mediach pojawiła się na początku XXI w. i zyskała popularność m.in. w programach telewizji publicznej NHK przed 2009 r. Była  ona wyrazem zainteresowania na świecie produktami japońskimi, dzięki którym zaczęto traktować Japonię jako Soft Power, czyli „mocarstwo miękkie” wywierające wpływ na szerokie kręgi społeczeństw na świecie za pomocą atrakcyjności kultury, zwłaszcza popularnej. W rezultacie rząd podjął działania zmierzające do wsparcia tej korzystnej dla kraju tendencji. Zainicjował stworzenie systemu promocji, wykorzystując  wyrażenie „cool Japan” – Japonia jest super – akceptowane również na świecie.

I tak w 2010 r. rząd utworzył Biuro Promocji Kreatywnych Przemysłów jako sektor strategiczny pod hasłem  „Cool Japan”. Zadaniem tego biura jest koordynacja różnych inicjatyw promocyjnych we współpracy z sektorem prywatnym (https://en.wikipedia.org/wiki/Cool_Japan,  28.03.2018). Wówczas ogłoszono, że kluczowym elementem „Cool Japan” jest japońska popkultura.

Przyjęta strategia oznaczała wspieranie przede wszystkim tych aspektów  aktywności Japonii, które są atrakcyjne dla obcokrajowców  (Gaikokujin ga kūru to toraeru Nihon no miryoku), a mianowicie również wszelkich działań prowadzących do wysokiej oceny japońskiej kultury życia.

Wspomnieć należy, że w czerwcu 2010 r. w Ministerstwie Gospodarki i Przemysłu (METI)  utworzono  komórkę (Kūrujapan shitsu) zajmującą się strategią Cool Japan. Natomiast w 2013r. zainicjowano publiczno-prywatny Fundusz (Cool Japan Fund), wspierający kreatywne działania prowadzące do zainteresowania japońskimi usługami i produktami. Można powiedzieć, że Fundusz ten sprzyja komercjalizacji marki „cool Japan”.

Jednak „Cool Japan” nadal obejmuje przede wszystkim film, muzykę, mangę, anime, dramę, gry, czyli głównie japońską popkulturę i subkulturę.  Bywa również, że podobnie atrakcyjna okazuje się kultura kulinarna i moda, sztuki walki, ceremonia herbaty, kompozycje kwiatowe ikebana czy  tańce, jak również wybrane zjawiska z dziedziny sztuki i architektury. Nie są też wykluczone te samochody, motocykle i urządzenia elektryczne, które wytrzymują konkurencję na rynkach światowych. Coraz ważniejszą rolę pełni local cool Japan, czyli produkty regionalne, ponieważ one również dodają atrakcyjności Japonii (Nihon no miryoku o tenkai suru mono).

Wspomnieć należy, że  nie wszystkich w Japonii zachwyca to zjawisko. Na przykład hasło promocyjne „Cool Japan” krytykuje ceniony artysta Murakami Takashi (ur.1962). Pojawiają się też opinie nazywające tę strategię jako narcystyczną  (jiko tōsuiteki na).  http://yachikusakusaki.hatenablog.com/entry/216; zob.też Kōkami Shōji, Kūrujapan!?.Gaikokujin ga mita Nippon (Cool Japan? Japonia widziana przez obcokrajowców), Kōdansha Gendai shinsho, 2015.

Ale mimo to promocyjne działania prowadzone pod hasłem „Cool Ja[an” weszły do polityki państwa, zwłaszcza gdy premier Abe Shinzō w 2012 r. powołał Inadę Tomomi  (ur.1959) na stanowisko ministra odpowiedzialnego za  strategię „Cool Japan”, której celem jest promocja unikatowej kultury Japonii, w tym również gościnności i innowacyjności. Ta strategia służy rewitalizacji gospodarki, dzięki pobudzeniu turystyki i wzmocnieniu dyplomacji kulturalnej.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2018-2019