W stronę Japonii. Artyści nihonga. Część 42

17.10.2018 2 minuty na przeczytanie artykułu

Ihara Ichirō, „Kobiety pod kwitnącą wiśnią” (Kokeshi), fot.M.Melanowicz Kokeshi – lalki drewniane, wywodzące się z północno-wschodniej Japonii Tōhoku.

W okresie przejściowym, tzn. w końcu XIX w. wyróżnia się kilku malarzy jako współtwórców stylu nihonga. Należy do nich Kanō Hōgai (1828-1888),  nazywany często ostatnim mistrzem szkoły kanō, ponieważ wykorzystywał m.in. tradycyjne  motywy sokołów i smoków, barwniki naturalne, malował też tuszem na japońskim papierze, jak również na jedwabiu. Często wspominanym jego obrazem wczesnego okresu jest Hibo Kannon  (Kannon jako łaskawa Matka,1888).

 

Natomiast za twórcę malarstwa w nowatorskim stylu nihonga uznany został Yokoyama Taikan (1868-1958), który zrezygnował z techniki liniowej, typowej dla japońskiego malarstwa tradycyjnego, na rzecz półcieni. Jednak on również nadal chętnie wykorzystywał motywy dawnych szkół, m.in. często malował obrazy góry Fuji. Hashimoto Gahō  (1835-1908) również należy do ostatnich przedstawicieli szkoly kanō, który nie odrzucając technik tradycyjnych, posługiwał się również perspektywą i grą światłocieni już w latach 90. XIX w., np. w znanym  obrazie  Hakuun kōju (Biała chmura i czerwone drzewo, 1890). Możemy więc  twierdzić, że na przełomie wieków XIX i XX wykształcił się styl malarstwa charakteryzujący się wątkami i materiałami rodzimymi dawnych szkól yamatoe, kanō i rinpa (‘szkoła’+rin od imienia Ogaty Kōrina) i technikami europejskimi. W ten sposób nastąpiło w tym stylu połączenie tradycji z nowoczesnością.

Można też twierdzić, że nihonga wywodzi się z twórczości amatorskiej, tzn. z nurtu bunjinga/nanga, niezależnego od rządowych czy religijnych sponsorów, wyrażającego też sprzeciw wobec dworów cesarskiego i siogunackiego. W początkowym okresie był to więc wyraz opozycji wobec  „skostniałej sztuki” oficjalnej. Ale z biegiem dziesięcioleci stal się profesjonalnym reprezentantem japońskiej sztuki narodowej, charakteryzującej się tematyką krajobrazową, obyczajową i motywami kaligraficznymi. Rozróżnienie na „japońskie” i „zachodnie” w japońskim malarstwie miało znaczenie w początkowym okresie modernizacji. Z biegiem lat coraz trudniej było stwierdzić, do której szkoły lub stylu dany obraz można zaliczyć. Niewątpliwie, decydującymi wyróżnikami były użyte materiały. I tak malarze posługujący farbami olejnymi byli zaliczani do szkół zachodnich. Ale w  czasach powojennych to rozróżnienie przestało odgrywać decydujący czynnik w kategoryzacji. Dobrym przykładem jest malarstwo Ihary Ichirō,które w niektórych katalogach umieszczano w działach olejnych lub tempery. Natomiast pozostałe cechy obrazów  – wyraziste, liniowe wyróżnienie postaci lub rzeczy, wątki, motywy czy sytuacje obyczajowe – są typowe dla kultury japońskiej, a nie zachodniej.

Ihara Ichiro (1914- ?) urodził się w prefekturze Fukuoka na Kiusiu, ale od kiedy został prezesem Shin Geijutsu Kyōkai (Towarzystwo Nowej Sztuki), mieszkał w Tokio, przez jakiś czas w Machida. Spotkałem go w redakcji gazety „Yomiuri Shimbun”,Dzięki  dyrektorowi Ninomiya poznałem kilka jego obrazow, m.in.   typowe dla nihonga, a mianowicie „Kobiety pod kwitnącą wiśnią” (Kokeshi). W Internecie można obejrzeć Karuta o suru onnatachi (Kobiety grające w karty [poetyckie], czy  serię obrazów o tematyce Echigojishi (Lew z Echigo) w technice tempery, w stylistyce podobne do obrazu „Kobiet pod kwitnącą wiśnią”, przypominających  lalki kokeshi.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2018-2019