Samorząd studencki a informacja publiczna

14.06.2017 4 minuty na przeczytanie artykułu

Fot. pixabay.com/CC0 Public Domain

Wszystkie uczelnie w Polsce działają na podstawie przepisów ustawy — Prawo o szkolnictwie wyższym. Wiąże się to rzecz jasna z określonymi konsekwencjami i koniecznością spełniania licznych wymogów i wielu obowiązków wynikających bezpośrednio z treści tego najważniejszego dla szkół wyższych aktu prawnego. Niemniej, obok prawa o szkolnictwie wyższym, uczelnie muszą spełniać dodatkowe obowiązki wynikające, chociażby z przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. W tym miejscu postaram się zarysować umiejscowienie szkół wyższych pod reżimem rozwiązań, które nakazują im pełną jawność wobec lwiej części ich działalności.

 

Dzisiaj skupimy się na zagadnieniach dotyczących transparentności funkcjonowania organów samorządu studenckiego oraz obowiązków, jakie z tego tytułu są na nie nałożone. Częstym problemem związanym z działalnością przedstawicieli studentów jest odpowiedź na pytanie, czy właściwy organ samorządu studenckiego może uchylić się od udostępnienia protokołów ze swoich posiedzeń oraz, czy przekazanie materiałów lub udzielenie informacji dotyczących wyborów członków organów samorządu studenckiego jest naruszeniem art. 202 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku – Prawo o szkolnictwie wyższym. Spróbujemy znaleźć odpowiedź na powyższe wątpliwości.

Stan prawny i podstawa prawna

Zagadnienie zasad organizacji i trybu działania samorządu normowane jest obecnie przez podstawowy akt prawny regulujący zagadnienia dotyczące samorządu studenckiego, tj. ustawę z dnia 27 lipca 2005 roku – Prawo o szkolnictwie wyższym zwana dalej „Ustawą”. Kwestie dostępu do informacji publicznej regulują z kolei przede wszystkim ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej oraz Konstytucja RP.

Pojęcie informacji publicznej

Art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej wskazuje wprost, że — każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną (…) Co więcej, najwyższe prawo w Polsce, jakim jest Konstytucja RP, mówi w art.61 o prawie obywatela do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne uwzględniające również uzyskiwanie informacji o działalności innych jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa.

Rozpatrując zagadnienia dotyczące informacji publicznej w oparciu o m.in. powyższe przepisy można uznać, że dziś w zasadzie prawie wszystko jest informacją publiczną i podlega udostępnieniu — wyjątkiem będzie prawo do prywatności (czyli nie dowiemy się na przykład, jaki dochód mają nasi koledzy z roku). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 października 2002 r.(sygn.II SA 181/02) stwierdził także, że informacją publiczną są — informacje wytworzone przez władze publiczne oraz osoby pełniące funkcje publiczne oraz inne podmioty, które wykonują funkcje publiczne lub gospodarują mieniem publicznym, jak również informacje odnoszące się do wspomnianych władz, osób i innych podmiotów, niezależnie od tego, przez kogo zostały wytworzone.

Wobec powyższego, nie budzi wątpliwości stwierdzenie, że uczelnie publiczne i niepubliczne (we właściwym zakresie) jako jednostki wykonujące zadania publiczne i dysponujące majątkiem publicznym są obowiązane do udzielania informacji o swojej działalności. Przykładem takiej informacji będą, chociażby informacje o sposobie gospodarowania środkami przeznaczonymi na świadczenia pomocy materialnej gromadzonymi w ramach funduszu pomocy materialnej oraz informacje o funkcjonowaniu organów odpowiedzialnych za to zadanie. W tym konkretnym przypadku, w ujęciu przedmiotowym, uczelnia będzie zobligowana do przekazanie wszelkich informacji dotyczących: regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej; zarządzenia dotyczące podziału funduszu pomocy materialnej; wysokości dotacji przekazanej uczelni z budżetu państwa na pomoc materialną; kwoty niewykorzystanej dotacji w roku budżetowym; liczby przyznanych świadczeń poszczególnych rodzajów; wzorów decyzji dotyczących przyznania świadczeń czy też właśnie protokołów posiedzeń organów przyznających świadczenia bezzwrotnej pomocy materialnej.

Udostępnianie protokołów przez organy samorządu studenckiego

Przechodząc do odpowiedzi na zadane pytania, trzeba przytoczyć art. 202 ust. 3 ustawy — prawo o szkolnictwie wyższym, który stanowi, że Samorząd studencki działa na podstawie ustawy i uchwalonego przez uczelniany organ uchwałodawczy samorządu regulaminu, określającego zasady organizacji i tryb działania samorządu, w tym rodzaje organów kolegialnych i jednoosobowych, sposób ich wyłaniania oraz kompetencje. Samorząd studencki działa zgodnie ze statutem uczelni. Uwzględniając powyższy przepis, koniecznym jest zaakcentowanie niezbywalnego prawa samorządu studenckiego do samostanowienia i niezależnego decydowania o swojej strukturze oraz zasadach funkcjonowania.. Do zakresu spraw związanych z określeniem zasad funkcjonowania organów samorządu studenckiego zalicza się także zagadnienie protokołowania przebiegu obrad wszelkich podmiotów składających się na jego strukturę. W konsekwencji odpowiedź na sformułowane pytania zmusza do ustalenia, czy w świetle obowiązującego prawa prace właściwych organów samorządu studenckiego wymagają utrwalenia w postaci protokołu. Z całą mocą należy zaznaczyć, że to właśnie regulamin samorządu powinien precyzować wszelkie kwestie związane z opracowaniem ewentualnych protokołów posiedzeń poszczególnych organów samorządu studenckiego, mogąc zobowiązać je również do ich udostępniania w określonym terminie i we właściwej formie. Niemniej, ani ustawa ,ani żaden akt prawny powszechnie obowiązujący, nie nakazuje wprost dokonywania takich czynności, a ich uwzględnienie zależy tylko od przepisów zawartych w regulaminie. W związku z powyższym należy wyrazić stanowisko, że kwestia protokołowania posiedzeń właściwych organów samorządu studenckiego należy do uznania tych właśnie organów. W wymiarze normatywnym podstawę do takiego działania stanowi art. 202 ust. 3 Ustawy, który nie może być traktowany jako nakładający obowiązek protokołowania poszczególnych posiedzeń.

Brak obowiązku protokołowania przebiegu obrad wskazanych organów oraz decyzja o zaprzestaniu protokołowania posiedzeń, nie stanowi jednak wystarczającej przesłanki zwalniającej z obowiązku przekazywania właściwych informacji zainteresowanym podmiotom. Przekazanie materiałów lub udzielenie informacji dotyczących wyborów w zakresie działalności poszczególnych organów, w żadnym stopniu nie stanowi naruszenia art. 202 ust. 3 ustawy. Co więcej, udzielanie takiej informacji jest wyraźnym obowiązkiem zawartym w postanowieniach ustawy o dostępie do informacji publicznej. Art.4 ust.1 wskazanej ustawy stanowi, że Obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne (…). Trudno nie zgodzić się ze stwierdzeniem, że posiedzenia organów samorządu studenckiego dotyczą spraw publicznych, zatem podmioty zewnętrzne w stosunku do nich, mogą być zainteresowane posiedzeniami właściwych organów i ich decyzjami oraz przysługuje im w tym zakresie prawo do informacji publicznej. Dlatego też decyzja o rezygnacji z  protokołowania posiedzeń organów samorządu studenckiego nie zwalnia ich z obowiązku udzielenia informacji o jego pracach, w przypadku wystąpienia ze stosownym wnioskiem przez uprawniony podmiot, choć nie musi to być realizowane poprzez udostępnienie protokołu.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2016-2017