Sądy właściwe do dochodzenia roszczeń między przedsiębiorcami

27.06.2017 5 minuty na przeczytanie artykułu
Projekt edukacji ekonomicznej

Artykuł redakcyjny

CC0 Public Domain

Aby odpowiedzieć na pytanie, do którego sądu przedsiębiorca powinien wnieść pozew przeciwko swojemu kontrahentowi, należy wpierw odpowiedzieć na pytanie, kto jest przedsiębiorcą w świetle polskiego prawa.

 

Kto jest przedsiębiorcą według polskiego prawa?

Zgodnie z art. 431 kodeksu cywilnego (k.c.) przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna, o której mowa w art. 331 § 1 k.c., prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. Powyższa definicja pokrywa się z definicją zawartą w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej (u.s.d.g.). Zgodnie z art. 4. ust. 1 u.s.d.g. przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. W dalszej części ww. przepis precyzuje, że za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Wprawdzie kodeks cywilny przy definiowaniu pojęcia przedsiębiorcy obok prowadzenia działalności gospodarczej wymienia również prowadzenie nigdzie nie zdefiniowanej ,,działalności zawodowej”, jednakże, należy podkreślić, że zgodnie z samą ustawą o swobodzie działalności gospodarczej, działalnością gospodarczą jest również ,,działalność zawodowa”. Zgodnie bowiem z art. 2 u.s.d.g. działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Działalnością gospodarczą będzie więc zarówno prowadzenie sklepu spożywczego (działalność handlowa), prowadzenie warsztatu fryzjerskiego (działalność usługowa), jak również wykonywanie zawodu lekarza (jeśli ma on ,,prywatny” gabinet), adwokata czy nawet notariusza (działalność zawodowa).

Jeśli chodzi o formę prawną wykonywania działalności gospodarczej, w prawie polskim za przedsiębiorcę uważana będzie m.in.: osoba fizyczna wykonująca działalność gospodarczą, wspólnicy spółki cywilnej, osobowe spółki handlowe (spółka jawna, spółka partnerska, komandytowa i komandytowo – akcyjna), spółki kapitałowe (spółka z o.o., o ile prowadzi działalność gospodarczą oraz spółka akcyjna). Przedsiębiorcami będą również spółdzielnie (w tym spółdzielnie mieszkaniowe).

Jaki sąd (jeśli chodzi o szczebel i wydział) jest właściwy do rozpoznawania sporów między przedsiębiorcami?

Jeżeli przedsiębiorca dochodzi roszczenia przeciwko drugiemu przedsiębiorcy wówczas mamy do czynienia z tzw. ,,sprawą gospodarczą”. Podkreślić należy, że sprawą gospodarczą jest sprawa, w której po obu stronach (tzn. zarówno po stronie powodowej, jak i pozwanej) znajdują się wyłącznie przedsiębiorcy. Jeśli więc przedsiębiorca pozywa w jednym pozwie zarówno przedsiębiorcę, jak i osobę, która przedsiębiorcą nie jest, wówczas nie będziemy mieli do czynienia ze sprawą gospodarczą, ale ze zwykłą sprawą cywilną. Zgodnie z ustawą o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych (art. 2 ust. 1) sprawami gospodarczymi są sprawy ze stosunków cywilnych między przedsiębiorcami w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. Zgodnie z ww. ustawą sprawą gospodarczą będzie sprawa między przedsiębiorcami również wtedy, kiedy którakolwiek ze stron zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Ustawa wskazuje, że rozpoznawanie spraw gospodarczych powierza się sądom rejonowym i sądom okręgowym, w których tworzy się odrębne jednostki organizacyjne (sądy gospodarcze). Tymi jednostkami organizacyjnymi są wydziały gospodarcze w sądach rejonowych i okręgowych. To, czy przedsiębiorca powinien wnieść pozew do sądu rejonowego czy okręgowego zależy od wartości przedmiotu sporu (w przypadku roszczeń pieniężnych będzie to kwota, której przedsiębiorca żąda w pozwie). Jeśli wartość przedmiotu sporu nie będzie wyższa niż 75.000 zł przedsiębiorca powinien wnieść sprawę do sądu rejonowego. W razie dochodzenia kwoty wyższej niż 75.000 zł przedsiębiorca powinien wnieść pozew do sądu okręgowego. Od ww. zasady ustawa (kodeks postępowania cywilnego) przewiduje pewne wyjątki. Dla przedsiębiorców istotne jest, aby pamiętać, że sprawy:

– o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe (w przypadku przedsiębiorców może to być sprawa o ochronę prawa do firmy);

– o ochronę praw autorskich i pokrewnych, jak również dotyczących wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych oraz o ochronę innych praw na dobrach niematerialnych;

– o zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji;

są rozpoznawane przez sąd okręgowy niezależnie od wartości przedmiotu sporu wskazanego w pozwie.

Warto pamiętać, że nie wszystkie sądy rejonowe i okręgowe posiadają wydziały gospodarcze. Przykładowo, w Warszawie sądem rejonowym właściwym dla rozpoznawania spraw gospodarczych jest wyłącznie Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy. Z kolei Sądem okręgowym właściwym do rozpoznawania spraw gospodarczych jest wyłącznie Sąd Okręgowy w Warszawie. Pozostałe sądy rejonowe w Warszawie, jak również Sąd Okręgowy dla Warszawy Pragi nie rozpoznają więc spraw gospodarczych.

Jaki sąd jest właściwy miejscowo do rozpoznawania sporów między przedsiębiorcami?

Kodeks postępowania cywilnego ustanawia ogólną zasadę zgodnie, z którą powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania. Natomiast powództwo przeciwko osobie prawnej lub innemu podmiotowi niebędącemu osobą fizyczną wytacza się według miejsca ich siedziby. O ile siedzibę osób prawnych (oraz tzw. ułomnych osób prawnych, czyli np. spółek osobowych) bardzo łatwo ustalić, gdyż ujawniana jest ona Krajowym Rejestrze Sądowym, o tyle pewne problemy może sprawiać ustalenie miejsca zamieszkania przedsiębiorcy (w zawartej na piśmie umowie przedsiębiorca nie ma obowiązku wskazywać swojego ,,prywatnego” miejsca zamieszkania). Dlatego też ustawa stanowi, że powództwo o roszczenie majątkowe przeciwko przedsiębiorcy można wytoczyć przed sąd, w którego okręgu znajduje się zakład główny lub oddział, jeżeli roszczenie pozostaje w związku z działalnością tego zakładu lub oddziału. Jeśli przedsiębiorcy nie zawarli ze sobą pisemnej umowy, która wskazywałaby adres ,,zakładu głównego”, albo oddziału przedsiębiorcy, powód dochodzący swoich roszczeń powinien sprawdzić dane przedsiębiorcy, którego chce pozwać w Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej (CEIDG). W CEIDG znajdują się następujące pozycje:

– adres głównego miejsca wykonywania działalności;

– adresy dodatkowych miejsc wykonywania działalności;

– adres do doręczeń.

Kodeks postępowania cywilnego daje przedsiębiorcy również możliwość wnoszenia pozwu przeciwko przedsiębiorcy do sądu ustalonego wedle innych zasad. Zgodnie z art. 34 k.p.c. powództwo o zawarcie umowy, ustalenie jej treści, o zmianę umowy oraz o ustalenie istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwiązanie lub unieważnienie, a także o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy można wytoczyć przed sąd miejsca jej wykonania. W razie wątpliwości miejsce wykonania umowy powinno być stwierdzone dokumentem. Podkreślić należy, że ,,wykonaniem umowy” w świetle tego przepisu będzie również zapłata za wykonane przez jedną ze stron świadczenie niepieniężne. Jeśli więc przedsiębiorca domaga się zapłaty za wykonaną przez siebie usługę, może on pozwać swojego kontrahenta przed Sąd ustalony według miejsca wykonywanej przez siebie działalności gospodarczej. Zgodnie bowiem z przepisami kodeksu cywilnego miejscem wykonania świadczenia pieniężnego jest miejsce zamieszkania wierzyciela. W odniesieniu do sporów między przedsiębiorcami warto pamiętać również o tym, że powództwo o roszczenie ze stosunku najmu lub dzierżawy nieruchomości wytoczyć można przed sąd miejsca położenia nieruchomości (art. 37 k.p.c.) zaś powództwo przeciwko zobowiązanemu z weksla lub czeku można wytoczyć przed sąd miejsca płatności (art. 371 § 1 k.p.c.). Jeśli przedsiębiorca zdecydowałby się wnieść pozew do sądu właściwego nie ze względu na miejsce zamieszkania czy siedzibę przedsiębiorcy (właściwość ogólna), ale ze względu na miejsce zakładu głównego, oddziału, miejsce wykonania świadczenia, miejsce położenia nieruchomości czy miejsce płatności (właściwość przemienna), powinien w pozwie wyraźnie wskazać dlaczego sąd, do którego wnosi on pozew jest właściwy do rozpoznania sprawy.

Jacek Golan – aplikant adwokacki w Izbie Adwokackiej w Warszawie, absolwent WPiA UW, ukończył aplikację ogólną w KSSiP w Krakowie, specjalizuje się w problematyce procesów cywilnych, pracuje w Kancelarii Adwokackiej w Warszawie.