Jakie są rodzaje testamentów?

18.02.2019 2 minuty na przeczytanie artykułu
Akademia Bezpieczeństwa Ekonomiczno-Prawnego

Zgodnie z art. 941 kodeksu cywilnego rozrządzić majątkiem na wypadek śmierci można jedynie przez testament. Sporządzić i odwołać testament może tylko osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Jeśli spadkodawca nie powołał spadkobiercy w testamencie albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą, dochodzi do dziedziczenia ustawowego. Przepisy dotyczące sporządzania poszczególnych rodzajów testamentów, uznaje się za bezwzględnie obowiązujące, a zatem niedochowanie zawartych w nich wymogów, skutkuje co do zasady bezwzględną nieważnością testamentu. Kodeks cywilny wyróżnia dwie formy testamentów: testamenty zwykłe i testamenty szczególne.

Testamenty zwykłe dzielą się na testamenty holograficzne, notarialne, allograficzne. Testament holograficzny jest to zwykły testament sporządzony własnoręcznie przez spadkodawcę. Zgodnie z art. 949 § 1 kodeksu cywilnego taki testament spadkodawca powinien napisać w całości pismem ręcznym, podpisać i opatrzyć datą. Testament holograficzny musi być zatem osobiście spisany przez testatora i podpisany przez niego odręcznie. Nieważny będzie testament sporządzony np. jako wydruk komputerowy i opatrzony podpisem spadkodawcy. W przeciwieństwie do dwóch pierwszych wymagań, opatrzenie testamentu datą nie ma charakteru bezwzględnego. Brak daty nie pociąga za sobą nieważności testamentu własnoręcznego, jeżeli nie wywołuje wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do treści testamentu lub co do wzajemnego stosunku kilku testamentów. Dla ważności tej formy testamentu nie jest wymagana obecność świadków.

Kolejnym testamentem zwykłym jest testament notarialny. Testament ten jest sporządzany przez notariusza w formie aktu notarialnego. Przyjmuje się, że jest to najbezpieczniejsza forma testamentu z uwagi na profesjonalną pomoc notariusza przy redagowaniu takiego dokumentu. Testament notarialny podlega pod przepisy Prawa o notariacie i w tym akcie znajdziemy wymogi co do jego treści. Testament notarialny ma charakter dokumentu urzędowego. Należy podkreślić, że w świetle orzecznictwa (post. SN z 12.10.1992 r., I CRN 156/92, Legalis) nieważny jest testament sporządzony w formie aktu notarialnego, jeżeli testator nie złożył oświadczenia woli, a tylko podpisał wcześniej przygotowany przez notariusza i spadkobiercę dokument.

Testament allograficzny (urzędowy) jest testamentem ustnym, sporządzanym w obecności którejś z osób urzędowych wymienionych w art. 951 kodeksu cywilnego oraz dwóch świadków. Katalog osób urzędowych jest zamknięty i może być to wójt (burmistrza, prezydent miasta), starosta, marszałek województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownik urzędu stanu cywilnego. Z uwagi na wątpliwości interpretacyjne odnoszące się do przepisów dotyczących testamentu urzędowego i jego małą popularność odradza się korzystanie z tej formy testamentu.

Kodeks cywilny przewiduje trzy rodzaje testamentów szczególnych: ustne, podróżne i wojskowe. Testament ustny może być sporządzony, gdy zachodzi jedna z dwóch z następujących przesłanek: obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo jeżeli wskutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione. Spadkodawca powinien ustnie oświadczyć swoją ostatnią wolę przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków. Z uwagi na sposób stwierdzania treści tego testamentu mogą być podejmowane próby jego sfałszowania. Przepisy kodeksu cywilnego przewidują dwa sposoby stwierdzenia treści testamentu ustnego. Treść testamentu ustnego może być stwierdzona w ten sposób, że jeden ze świadków albo osoba trzecia spisze oświadczenie spadkodawcy przed upływem roku od jego złożenia, z podaniem miejsca i daty oświadczenia oraz miejsca i daty sporządzenia pisma, a pismo to podpiszą spadkodawca i dwaj świadkowie albo wszyscy świadkowie. Treść testamentu ustnego może zostać potwierdzona również w ten sposób, że w ciągu sześciu miesięcy od dnia otwarcia spadku świadkowie złożą zgodne zeznania przed sądem. Jeżeli przesłuchanie jednego ze świadków nie jest możliwe lub napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, sąd może poprzestać na zgodnych zeznaniach dwóch świadków.

Testament podróżny może zostać sporządzony podczas podróży na polskim statku morskim lub powietrznym. Zasady jego sporządzenia określa art. 953 kodeksu cywilnego. Trzecim rodzajem testamentu szczególnego jest testament wojskowy i jego formę określa Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 30 stycznia 1965 r. w sprawie testamentów wojskowych.

 

Anna Karolak

Współfinansowane ze środków Fundacji PZU

Program dofinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2018