Co to są klauzule niedozwolone?

27.12.2018 2 minuty na przeczytanie artykułu
Akademia Bezpieczeństwa Ekonomiczno-Prawnego

Klauzule niedozwolone to postanowienia, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.

Wskazuje na to treść art. 3851 § 1 kodeksu cywilnego, w świetle którego postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interes. Za nieuzgodnione indywidualnie uważa się postanowienia, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu.

Klauzula generalna „sprzeczności z dobrymi obyczajami” ma podobną treść do zasad współżycia społecznego. Przyjmuje się, że przez pojęcie dobrych obyczajów należy rozumieć zespół norm moralnych i obyczajowych powszechnie przyjętych w stosunkach gospodarczych dla realizacji określonych wartości, takich jak: uczciwość, rzetelność, lojalność, fachowość. Oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się nie tylko analizując treść umowy, ale także kontekst jej zawarcia. Przesłanka rażącego naruszenia interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję na niekorzyść konsumenta.

Wyjątkiem od powyżej reguły będzie sytuacja, gdy postanowienia dotyczyć będą głównych świadczeń stron, w tym ceny lub wynagrodzenia, jeśli są one sformułowane w sposób jednoznaczny (art. 3851 § 1 zdanie drugie kodeksu cywilnego). Zastrzeżenie zbyt wygórowanej ceny nie stanowi więc podstawy do uznania określonej klauzuli za niedozwoloną, oczywiście pod warunkiem, że została ona sformułowana w sposób jednoznaczny. W art. 3853 kodeksu cywilnego zamieszczono przykładowy katalog niedozwolonych klauzul, który służy rozstrzyganiu wątpliwości, co do kwalifikacji danej klauzuli jako niedozwolonej. Przykładowo, postanowienie, które pozbawia wyłącznie konsumenta uprawnienia do rozwiązania umowy, odstąpienia od niej lub jej wypowiedzenia jest niedozwolone. Jeśli niedozwolone postanowienie znajduje się w umowie, to nie wiąże ono konsumenta z mocy prawa.

Rozróżniamy sądową lub administracyjną kontrolę wzorców umów. Kontrola sądowa polega na tym, że konsument zwraca się do sądu powszechnego o uznanie danego postanowienia za niewiążące. W przypadku kontroli administracyjnej, konsument może powiadomić Prezesa UOKiK o podejrzeniu stosowania przez przedsiębiorcę niedozwolonego postanowienia wzorca umowy.

Prezes UOKiK w decyzji administracyjnej uznaje postanowienie wzorca umowy za niedozwolone i zakazuje jego dalszego wykorzystywania. Decyzja uznająca postanowienie wzorca umowy za niedozwolone ma skutek tylko w stosunku do przedsiębiorcy, który ją stosował oraz wobec wszystkich konsumentów, którzy zawarli z nim umowę na podstawie wzorca wskazanego w decyzji.

Przed wejściem w życie znowelizowanej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, czyli przed 17 kwietnia 2016 r., o niedozwolonym charakterze klauzul umownych decydował Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Postanowienia umowne uznane prawomocnym wyrokiem SOKiK za niedozwolone były wpisywane do rejestru klauzul niedozwolonych i od tego momentu ich stosowanie w obrocie z konsumentami było zakazane. Na analogicznych zasadach do 2026 r. do rejestru będą trafiały klauzule tylko w tych sprawach, w których wniesiono pozwy do SOKiK przed 17 kwietnia 2016 r. W nowych sprawach rozstrzygnięcia dotyczące stosowania niedozwolonych postanowień wzorców umowy wynikają z decyzji Prezesa UOKiK i publikowane są w bazie decyzji na stronie internetowej UOKiK.

Anna Karolak

Współfinansowane ze środków Fundacji PZU

Program dofinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2018