Rozporządzenie w sprawie ewaluacji jakości działalności naukowej – wyczekane i gotowe

15.05.2019 5 minuty na przeczytanie artykułu

Po wielu miesiącach oczekiwań nareszcie doczekaliśmy się końca prac nad rozwiązaniami regulującymi zasady oceny działalności naukowej wszystkich podmiotów współtworzących system szkolnictwa wyższego i nauki.

 

W Rozporządzeniu z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie ewaluacji jakości działalności naukowej, bo o nim mowa,  Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego określił zgodnie z Ustawą — Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce —  rodzaje osiągnięć naukowych i artystycznych uwzględnianych w ewaluacji jakości działalności naukowej, definicje monografii naukowej i artykułu naukowego, szczegółowe kryteria i sposób oceny osiągnięć, sposób określania kategorii naukowej, a także sposób przeprowadzania ewaluacji, mając na uwadze specyfikę prowadzenia działalności naukowej w ramach dziedzin, zwłaszcza w zakresie nauk społecznych, humanistycznych i teologicznych, oraz specyfikę osiągnięć związanych z prowadzeniembadań naukowych lub prac rozwojowych na rzecz obronności i bezpieczeństwa państwa objętych ochroną informacji niejawnych, porównywalność wyników osiąganych przez podmioty w ramach dyscyplin, a także rzetelność i przejrzystość ewaluacji.

Tak wygląda zawartość merytoryczna rozporządzenia, niemniej najistotniejsze pozostają założenia, które Ministerstwo przyjęło w ramach prac na projektem. Mianowicie w opinii Ministerstwa nowy system oceny jakości działalności naukowej ma zapewnić uczelniom większą sprawiedliwość i miarodajność w ocenie ich osiągnięć oraz motywację do pogłębiania doskonałości naukowej. To właśnie od przyznawanych na podstawie wyników ewaluacji kategorii naukowych zależy przyznanie najważniejszych uprawnień przysługujących poszczególnym jednostkom, a także ostateczna wysokość przekazywanej subwencji. Nowe zasady ewaluacji to de facto trzon całej Konstytucji dla Nauki i w olbrzymim stopniu to od ich skuteczności zależy sukces całej reformy. Dzisiaj przyglądamy się najważniejszym postanowieniom regulującym szczegółowe kryteria oceny ewaluacji, co stanowi trzon całego rozporządzenia.

Zanim jednak do tego przejdziemy, nakreślając najważniejsze zasady ewaluacji wynikające z nowego rozporządzenia, powinniśmy zacząć od zaznaczenia, że podmiotem odpowiedzialnym za przeprowadzenie ewaluacji jest Komisja Ewaluacji Nauki, która dokonuje oceny na podstawie zawartych w Zintegrowanym Systemie Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on, informacji dotyczących działalności podmiotów ewaluowanych, w okresie objętym ewaluacją, według stanu na dzień 31 grudnia roku poprzedzającego rok jej przeprowadzenia. W trakcie ewaluacji Komisja może wezwać ewaluowany podmiot do przedstawienia wskazanych dokumentów w postaci papierowej lub elektronicznej w celu ustalenia stanu faktycznego i potwierdzenia informacji zawartych w systemie POL-on.

Szczegółowe kryteria ewaluacji

Co jednak najważniejsze, rozporządzenie określa rodzaje osiągnięć naukowych, z uwzględnieniem których dokonuje się oceny poziomu naukowego lub artystycznego prowadzonej działalności w zakresie badań naukowych i prac rozwojowych, która to ocena stanowi jedno z trzech podstawowych kryteriów ewaluacji, obok efektów finansowych prowadzonych badań naukowych i prac rozwojowych oraz wpływu działalności naukowej na funkcjonowanie społeczeństwa i gospodarki.

  1. Oceny poziomu naukowego prowadzonej działalności naukowej w zakresie badań naukowych i prac rozwojowych dokonuje się z uwzględnieniem następujących rodzajów osiągnięć naukowych:
  • artykuły naukowe opublikowane w czasopismach naukowych i w recenzowanych materiałach z międzynarodowych konferencji naukowych, zamieszczonych w ministerialnych wykazach
  • artykułów naukowe opublikowane w czasopismach naukowych niezamieszczonych w wykazie czasopism;
  • monografie naukowe wydane przez wydawnictwa zamieszczone w ministerialnym wykazie tych wydawnictw, redakcje naukowe takich monografii i rozdziały w takich monografiach;
  • monografie naukowe wydane przez wydawnictwa niezamieszczone w ministerialnym wykazie tych wydawnictw, redakcje naukowe takich monografii i rozdziały w takich monografiach;
  • przyznane patenty na wynalazki, prawa ochronne na wzory użytkowe i wyłączne prawa hodowców do odmian roślin.

Rozporządzenie definiuje także:

  • artykuł naukowy — recenzowany artykuł opublikowany w czasopiśmie naukowym albo w recenzowanych materiałach z międzynarodowej konferencji naukowej przedstawiający określone zagadnienie naukowe w sposób oryginalny i twórczy, problemowy albo przekrojowy; opatrzony przypisami, bibliografią lub innym właściwym dla danej dyscypliny naukowej aparatem naukowym. Artykułem naukowym jest również artykuł recenzyjny opublikowany w czasopiśmie naukowym zamieszczonym w wykazie czasopism.
  • monografię naukową — recenzowana publikacja książkowa przedstawiająca określone zagadnienie naukowe w sposób oryginalny i twórczy; opatrzona przypisami, bibliografią lub innym właściwym dla danej dyscypliny naukowej aparatem naukowym. Monografią naukową jest również recenzowany i opatrzony przypisami, bibliografią lub innym właściwym dla danej dyscypliny naukowej aparatem naukowym przekładna język polski dzieła istotnego dla nauki lub kultury, na inny język nowożytny dzieła istotnego dla nauki lub kultury, wydanego w języku polskim; edycja naukowa tekstów źródłowych.

Z kolei rodzaje osiągnięć artystycznych uwzględnianych w ocenie poziomu artystycznego prowadzonej działalności naukowej w zakresie twórczości artystycznej i liczbę przyznawanych za nie punktów określa załącznik nr 1 do Rozporządzenia.

  1. Kryterium drugie mierzone będzie według 4 parametrów, tj.:
  • projekty obejmujące badania naukowe lub prace rozwojowe, finansowane w trybie konkursowym przez instytucje zagraniczne lub organizacje międzynarodowe oraz przez NCN i NCBiR;
  • projektów finansowane w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki;
  • komercjalizacja wyników badań naukowych lub prac rozwojowych lub know-how związanego z tymi wynikami;
  • usługi badawcze świadczone na zlecenie podmiotów nienależących do systemu szkolnictwa wyższego i nauki.
  1. Kryterium trzecie, wpływ działalności naukowej na funkcjonowanie społeczeństwa i gospodarki mierzone będzie jedynie na podstawie opisów związku między wynikami badań naukowych lub prac rozwojowych albo działalności naukowej w zakresie twórczości artystycznej a gospodarką, funkcjonowaniem administracji publicznej, ochroną zdrowia, kulturą i sztuką, ochroną środowiska naturalnego, bezpieczeństwem i obronnością państwa lub innymi czynnikami wpływającymi na rozwój cywilizacyjny społeczeństwa, sporządzonych na podstawie dowodów tego wpływu mających w szczególności formę raportów, publikacji naukowych i cytowań w innych dokumentach lub publikacjach.

Precyzyjne wskazanie osiągnięć naukowych branych pod uwagę w ramach oceny poszczególnych kryteriów to jedynie niewielki wycinek postanowień rozporządzenia określającego pełny obraz procedury oceny doskonałości naukowej. Niestety nie mamy ani miejsca, ani czasu, żeby głębiej przedstawić wszystkie reguły i okoliczności, np. wartość punktową poszczególnych osiągnięć, uwzględniane przy całościowej ocenie poszczególnych kryteriów. Dlatego też w tym miejscu odsyłamy do wydanego niedawno przez MNiSW — Przewodnika po ewaluacji jakości działalności naukowej1). Jego lektura, po pierwsze pozwala na zaznajomienie się z całościowym ujęciem wprowadzonych zmian, a po drugie umożliwia skonfrontowanie praktycznego funkcjonowania nowych przepisów z wizją ich projektodawców. Jednocześnie Ministerstwo zarysowuje swoje stanowisko wobec najczęściej pojawiających się zarzutów pod adresem nowej ewaluacji, m.in. przewidywany regres dla nauk humanistycznych i nauk społecznych; poszerzenie zjawiska punktozy; osłabienie interdyscyplinarności; deprecjonowanie znaczenia monografii w naukach humanistycznych i społecznych, czy też ryzyko likwidacji czasopism polskojęzycznych. Do każdego z tych zarzutów MNiSW przedstawia szereg kontrargumentów, które na pewno nie przekonają największych przeciwników, niemniej stanowią przynajmniej wyjście do rozpoczęcia dyskusji nad ciągłym doskonaleniem przepisów mających badać jakość nauki. Dzięki temu łatwiej będzie poprawiać błędy nowej procedury, a także jej mocne punkty, czas pokaże, których będzie więcej.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2018-2019

   [ + ]

1.https://konstytucjadlanauki.gov.pl/content/uploads/2019/03/ewaluacja-jakosci-dzialalnosci-naukowej-przewodnik20190305.pdf