Różnice między zadatkiem a zaliczką

02.01.2019 1 minuta na przeczytanie artykułu
Akademia Bezpieczeństwa Ekonomiczno-Prawnego

Instytucja zaliczki nie została uregulowana wprost w kodeksie cywilnym, w przeciwieństwie do zadatku, który uregulowano w art. 394 kodeksu cywilnego. Pojęcia te są stosowane często zamiennie, mimo że skutki prawne wręczenia zadatku i zaliczki są różne.

Nazwanie przez strony umowy określonego świadczenia zadatkiem nie przesądza jeszcze o tym, że strony rzeczywiście chciały wyłączyć skutki prawne zadatku określone w kodeksie cywilnym. Niemniej, jeśli strony zastrzegą w umowie zadatek, a z ustaleń stron czy zwyczaju nie wynika inna rola zadatku niż określona w art. 394 kodeksu cywilnego, to wystąpią skutki prawne wskazane w tym przepisie.

Zarówno zadatek, jak i zaliczka to dodatkowe zastrzeżenia umowne oraz w ujęciu szerokim i potocznym pewne sumy pieniężne zaliczane na poczet wykonania umowy w przyszłości. W razie wykonania umowy zadatek podlega zaliczeniu na poczet świadczenia strony, która go dała.  Jeżeli świadczenie to jest takiego rodzaju, że zaliczenie nie jest możliwe, strona dająca zadatek ma roszczenie o jego zwrot. W kodeksie cywilnym nie wskazano żadnych wytycznych dotyczących wysokości kwoty zadatku. Podkreśla się, że przyjęcie przez stronę kwoty w znacznej wysokości nie jest okolicznością, która sama przez się upoważnia do uznania, że jest to zaliczka na poczet należnego wynagrodzenia, a nie zadatek wywołujący skutki przewidziane w art. 394 § 1 kodeksu cywilnego (tak: wyr. SN z 22.4.2004 r., II CK 172/03). Różnice pomiędzy zadatkiem a zaliczką pojawiają się wówczas, jeżeli z jakiejś przyczyny umowa nie zostanie wykonana.

Zadatek stanowi formę zabezpieczenia zobowiązania. Wedle Kodeksu cywilnego wręczenie zadatku przy zawarciu umowy ma ten skutek, że w razie niewywiązania się przez którąkolwiek ze stron z zaciągniętego obowiązku umownego, druga strona może bez wyznaczania dodatkowego terminu od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zatrzymać, jeżeli zaś sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej. Zadatek podlega zwrotowi w przypadku rozwiązania umowy, bądź też niewykonania umowy na wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności albo za które ponoszą odpowiedzialność obie strony.

W przeciwieństwie do zadatku, zaliczka to kwota wpłacona na poczet przyszłych należności i nie jest, tak jak zadatek, formą zabezpieczenia wykonania umowy i stanowi jedynie część ceny. Jakie są skutki wręczenia zaliczki wnioskować należy pośrednio z przepisów Kodeksu cywilnego o umowach wzajemnych, czyli świadczenie jednej ze stron ma być odpowiednikiem świadczenia drugiej strony. W związku z tym, jeżeli zastrzeżono w umowie zaliczkę, to w razie niewykonania umowy będzie podlegać zawsze zwrotowi. Brak jest wyjątków, które przewidywałyby możliwość zatrzymania przez stronę zaliczki. Nie mają tutaj zastosowania przepisy dotyczące zadatku o przepadku wpłaconej kwoty lub obowiązku jej zwrotu w podwójnej wysokości.

 

Anna Karolak

Współfinansowane ze środków Fundacji PZU

Program dofinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2018