Różnice między adwokatem a radcą prawnym

07.03.2019 4 minuty na przeczytanie artykułu
Akademia Bezpieczeństwa Ekonomiczno-Prawnego

Świadomość Polaków odnośnie do obowiązujących przepisów oraz swoich praw i obowiązków rośnie z roku na rok, niemniej w dalszym ciągu odsetek osób poruszających się swobodnie w meandrach prawniczych procedur, norm prawnych, zakazów i nakazów pozostaje na stosunkowo niskim poziomie. Tymczasem, coraz więcej osób odważniej i częściej decyduje się na poszukiwanie pomocy u profesjonalnych pełnomocników i obrońców, przedstawicieli poszczególnych samorządów korporacji prawniczych. Kiedy już jednak dochodzimy do wniosku, że trzeba udać się po poradę do prawnika, nie wiemy, czy w danej sytuacji bardziej odpowiedni będzie adwokat czy radca prawny albo czy te zawody w ogóle się między sobą różnią. Spiesząc z odpowiedzą należy stwierdzić, że tak, mimo iż w coraz mniej oczywisty i widoczny sposób.

Samorządy zawodowe

Zawody adwokata i radcy prawnego (obaj potocznie nazywani mecenasami) od jakiegoś już czasu bardzo wyraźnie zbliżają się do siebie, tak pod kątem posiadanych praw i nałożonych obowiązków, jak i sposobu wykonywania zawodu.  Wyraźniejsze kiedyś różnice ulegają stopniowemu zatarciu i mimo różnego koloru żabotu na todze oraz zaznaczania przez oba samorządy swojej odrębności i autonomii, wszystko wskazuje na to, że w dalszym ciągu będziemy świadkami unifikacji tych dwóch wolnych zawodów prawniczych. Nikogo już nie dziwi świadczenie przez adwokatów pomocy podmiotom gospodarczym czy urzędom, nikt nie ma też już oporów przed udzielaniem radcom prawnym pełnomocnictwa w postępowaniu karnym.
A to charakter wykonywanej pracy na przestrzeni lat pozwalał odróżnić oba zawody od siebie. Adwokaci byli częściej widoczni jako procesualiści występujący w obronie oskarżanych lub pełnomocnicy w sprawach rodzinnych, radcowie z kolei częściej świadczyli swoje usługi, jako in house lawyer odpowiadając za obsługę prawną przedsiębiorstwa. Obecnie znaczenie wykonywanego zawodu ustępuje miejsca konkretnej specjalizacji, zdecydowanie ważniejsze niż przynależność do danego samorządu zawodowego. Dla potencjalnego klienta bardzo małe znaczenie ma czy wybiera się do adwokata, czy do radcy prawnego, najbardziej istotna jest świadomość powierzenia swoich spraw specjaliście w swojej branży.

Adwokat, czyli mecenas

Zgodnie z Ustawą o Adwokaturze, Adwokatura powołana jest do udzielania pomocy prawnej, współdziałania w ochronie praw i wolności obywatelskich oraz w kształtowaniu i stosowaniu prawa. Na czynności zawodowe adwokata składają się natomiast świadczenie pomocy prawnej, a w szczególności udzielanie porad prawnych, sporządzanie opinii prawnych, opracowywanie projektów aktów prawnych oraz występowanie przed sądami i urzędami. Ww. pomoc prawna świadczona jest osobom fizycznym, podmiotom gospodarczym oraz jednostkom organizacyjnym.

Co znamienne, adwokat może wykonywać swój zawód jedynie w kancelarii adwokackiej, w zespole adwokackim oraz w spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, w której wspólnikami są adwokaci, radcowie prawni, rzecznicy patentowi, doradcy podatkowi lub prawnicy zagraniczni wykonujący stałą praktykę. Ponadto wyłącznym przedmiotem działalności wskazanych spółek, może być tylko świadczenie pomocy prawnej[1].

Radca prawny, czyli też mecenas

Ustawa o radcach prawnych stanowi z kolei, że pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana, a samo wykonywanie zawodu radcy prawnego polega również na świadczeniu pomocy prawnej. Świadczenie pomocy prawnej przez radcę prawnego to w szczególności udzielanie porad i konsultacji prawnych, sporządzanie opinii prawnych, opracowywanie projektów aktów prawnych oraz występowanie przed urzędami i sądami w charakterze pełnomocnika lub obrońcy. Radca prawny w odróżnieniu od adwokata może wykonywać zawód w ramach stosunku pracy, na podstawie umowy cywilnoprawnej, w kancelarii radcy prawnego oraz w tych samych spółkach co adwokat[2].

Najważniejsze różnice

Należy jednak wyraźnie zaznaczyć, że w dalszym ciąg funkcjonują pewne, raczej już symboliczne różnice między adwokatami i radcami, spośród których najważniejsza to inny zakres form prawnych wykonywania zawodu. Otóż adwokat nie może być, np. zatrudniony w przedsiębiorstwie jak klasyczny pracownik, co jest konsekwencją postanowienia mówiącego, że adwokat nie może wykonywać zawodu, m.in., jeżeli pozostaje w stosunku pracy. Takie ograniczenie nie istnieje wobec radców, którzy bardzo często wykonują swój zawód w ramach klasycznego zatrudnienia na etacie. Radca prawny wykonujący zawód w ramach stosunku pracy zajmuje samodzielne stanowisko podległe bezpośrednio kierownikowi jednostki organizacyjnej, jednak nie można mu polecać wykonania czynności wykraczającej poza zakres pomocy prawnej.

Kolejną różnicą jest to, że od niedawna radca prawny może występować w charakterze obrońcy w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe, pod warunkiem, że nie pozostaje jednocześnie w stosunku pracy.  Tym samym radcowie mogą być obrońcami tylko wtedy, kiedy wykonują swój zawód na podstawie umowy cywilnoprawnej, w kancelarii radcy prawnego oraz w ww. spółkach.

Dopuszczenie radców prawnych do udziału w postępowaniach karnych było milowym krokiem do praktycznego zrównania obu zawodów. Obecne unormowania de facto sztucznie rozdzielają prawników na tych wykonujących zawód radcy prawnego i adwokata, co de facto oznacza, iż wybór pomiędzy nimi oparty jest indywidualnych cechach charakteru i osobistych preferencjach potencjalnych klientów.

Świadczenie inne pomocy prawnej

Obok profesjonalnych pełnomocników i obrońców wykonujących zawód adwokata lub radcy prawnego istnieje też trzecia najbardziej kontrowersyjna droga świadczenia pomocy prawnej. W dalszym ciągu, mimo poważnych wątpliwości natury prawnej, istnieje wiele podmiotów świadczących usługi prawne w formie szeroko rozumianego doradztwa prawnego. Taki doradca prawny nie jest ani adwokatem, ani radcą prawnym, a najczęściej magistrem prawa, który po uzyskaniu dyplomu otworzył własną działalność gospodarczą, określając jej przedmiot, jako szeroko rozumiane doradztwo prawne. Taka osoba nie podlega przepisom ustaw dedykowanych samorządom prawniczym i tym samym nie musi spełniać przewidzianych przez nie obowiązków nałożonych na adwokatów i radców.  W konsekwencji nie jest związany tajemnicą adwokacką ani radcowską, nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu od odpowiedzialności cywilnej
za szkody wyrządzone przy wykonywaniu czynności czy też nie podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej za postępowanie sprzeczne z prawem, zasadami etyki lub godnością zawodu. Oczywiście może się zdarzyć, że doradca prawny będzie wybitnym fachowcem z olbrzymią wiedzą i doświadczeniem, jednak w dalszym ciągu to ukończona aplikacja adwokacka lub radcowska daje większą pewność, iż nasz pełnomocnik będzie należycie przygotowany do świadczenia pomocy na najwyższym poziomie.

 

[1] Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz.U. 1982 nr 16 poz. 124)

[2] Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. 1982 nr 19 poz. 145)

 

Współfinansowane ze środków Fundacji PZU

Program dofinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2018