Różne aspekty działalności badawczej w Polsce

13.03.2019 2 minuty na przeczytanie artykułu

W powszechnie przyjętej opinii przeprowadzanie badań naukowych polega na próbach rozwiązania pewnego problemu i znalezienia odpowiedniego rozwiązania za pomocą zdobytej metodą naukową wiedzy. Czy wszystkie badania są jednak takie same? Warto uporządkować tę kwestię.

 

Zasadniczy podział

Zagadnienie badań naukowych zostało rozstrzygnięte przez polskiego ustawodawcę, dlatego warto skorzystać ze wskazanego w prawie opisu. Ustawa regulująca tę problematykę nie ujmuje jednak „badań naukowych” wprost poprzez definicję klasyczną. Wylicza ona jednak typy działalności, które wchodzą w zakres takich badań.

Pierwszą kategorią, która wchodzi w powyższy zakres to „badania podstawowe”. Są one rozumiane jako „prace empiryczne lub teoretyczne mające przede wszystkim na celu zdobywanie nowej wiedzy o podstawach zjawisk i obserwowalnych faktów bez nastawienia na bezpośrednie zastosowanie komercyjne”. O ile wydaje się, że metoda empiryczna lub teoretyczna towarzyszy każdemu sposobowi zdobycia wiedzy, o tyle druga część definicji odnosi się do oryginalnego celu jaki ma przyświecać tego typu badaniom. Działalność ta nie jest wprost nastawiona na znalezienie zastosowania komercyjnego. Badania podstawowe są w istocie badaniami mającymi na celu wiedzę samą w sobie, abstrahując od jej późniejszego wykorzystania w innych celach.

Drugi typ badań naukowych stanowią „badania aplikacyjne”. Kluczowym elementem je wyróżniającym jest również cel. W zamyśle ustawodawcy są to „prace mające na celu zdobycie nowej wiedzy oraz umiejętności, nastawione na opracowywanie nowych produktów, procesów lub usług lub wprowadzenie do nich znaczących ulepszeń”. W przytoczonym opisie widać wyraźnie odrębny charakter badań aplikacyjnych, które są bezpośrednio nastawione na cel komercyjny. Z opisu badań naukowych zawartych dodatkowo w ustawie o zasadach finansowania nauki i z kontekstu wynika, że w skład badań aplikacyjnych mogą wchodzić „badania stosowane” i „badania przemysłowe”. Stosowane mają na celu ogólne poszukiwanie rozwiązań, które mogłyby być – jak sama nazwa wskazuje – zastosowane w praktyce Badania przemysłowe natomiast stanowią niejako poszerzenie opisu samych badań aplikacyjnych. Definicja badań przemysłowych uwzględnia zatem przykłady działalności aplikacyjnej. Chodzi tu m. in. o budowanie prototypów w warunkach laboratoryjnych, czy też przeprowadzanie symulacji w celu oceny przydatności poszczególnych technologii.

Nie tylko badania

Ustawodawca reguluje nie tylko kwestię badań naukowych – ale szerzej – ogólnie działalności naukowej. Oprócz samych badań naukowych w skład takiej działalności wchodzą także prace rozwojowe i działalność artystyczna. Prace rozwojowe – w przeciwieństwie do badań naukowych – nie polegają na odkrywaniu nowych faktów, a wykorzystywaniu i łączeniu już posiadanej wiedzy i umiejętności do różnych celów: np. do lepszego planowania produkcji, a także do tworzenia i projektowania nowych usług i produktów.

Twórczość artystyczna jest także (rozumianą tak na gruncie ustawy) dziedziną naukową, chociaż specyficzną. O ile bowiem zazwyczaj utożsamiamy działalność naukową z badaniami empirycznymi, których wyniki są mierzalne, o tyle w obecnej ustawie tego typu działalnością jest również coś zgoła przeciwnego – przynajmniej pod kątem obiektywnej oceny wyników takich prac. Twórczość artystyczna obejmuje działania twórcze w sztuce, której efektem jest stanowiące wkład w rozwój kultury dzieło artystyczne.

 

Źródło: Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, ustawa o zasadach finansowania nauki.

Piotr Znojek

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2018-2019