Realny i nominalny produkt krajowy brutto

22.09.2017 3 minuty na przeczytanie artykułu

Artykuł redakcyjny

pixabay.com

Produkt krajowy brutto (PKB) mierzy całkowitą wartość wydatków na dobra i usługi w całej gospodarce wytworzone w danym okresie. Przyczyny jego zwiększenia mogą być dwie; wzrost ilości sprzedanych usług i dóbr, lub wzrost cen tychże. Analizując zmiany PKB należy wziąć pod uwagę jego wartości realne i nominalne.

Wyobraźmy sobie, że bank centralny wprowadza do obiegu drugie tyle pieniędzy, ile znajduje się obecnie w gospodarce. Ceny zaczną rosnąć, ponieważ wszyscy będą mieć więcej pieniędzy, ale dóbr i usług pozostanie tyle samo. Nominalnie PKB wzrośnie dwukrotnie. Jednak realnie pozostanie niezmieniony.

Realny PKB ma za zadanie określić jaka byłaby wartość dóbr i usług w danym roku, gdyby wyrazić ją w cenach z określonego roku w przeszłości. Podczas mierzenia produkcji bieżącej w cenach obowiązujących w określonym roku z przeszłości, realny PKB pokazuje wyłącznie zmianę w wielkości produkcji dóbr i usług w danym kraju.

Koncepcję realnego i nominalnego produkt krajowy brutto najlepiej zobrazować na przykładzie zaprezentowanym w tabeli poniżej:

Tabela. Realny i nominalny produkt krajowy brutto

RokCena paczki chipsów w PLNLiczba paczek chipsówCena kilograma jabłek w PLNLiczba kilogramów
2014

2015

2016

2

4

6

100

150

200

3

6

9

50

100

150

RokNominalny produkt krajowy bruttoRealny produkt krajowy brutto (rok bazowy 2014)Deflator produktu krajowego brutto
2014(2 PLN x 100 paczek) + (3 PLN x 50 kg) = 350 PLN(2 PLN x 100 paczek) + (3 PLN x 50 kg) = 350 PLN(350 PLN/350 PLN) x 100 = 100
2015(4 PLN x 150 paczek) + (6 PLN x 100 kg) = 1200 PLN(2 PLN x 150 paczek) + (3 PLN x 100 kg) = 600 PLN(1200 PLN/600 PLN) x 100 = 200
2016(6 PLN x 200 paczek) + (9 PLN x 150 kg) = 2550 PLN(2 PLN x 200 paczek) + (3 PLN x 150 kg) = 850 PLN(2550 PLN/ 850 PLN) x 100 = 300

Dla uproszczenia rozważań załóżmy, że w rozpatrywanej gospodarce produkuje się wyłącznie jabłka  i  chipsy. W powyższej tabeli pokazano zmianę cen i liczby wyprodukowanych dóbr na przestrzeni lat 2014-2016. Całkowita suma wydatków w tej gospodarce to suma iloczynów cen i liczby produktów. W 2014 r. na chipsy wydano łącznie 200 PLN, a na jabłka 150 PLN. To przekłada się na wartość PKB w 2014 r. równą 350 PLN. W ten sposób liczy się nominalny PKB. Jego kalkulację w trzech kolejnych latach zaprezentowano w tabeli. Część wzrostu wynika ze wzmożonej aktywności gospodarczej, a część ze wzrostu cen. Realny PKB pozwala na zmierzenie faktycznej aktywności gospodarczej, wykluczając element wzrostu cen. W celu obliczenia wartości realnej PKB, wybieramy rok bazowy. Ustalając 2014 r. jako rok bazowy, używamy cen chipsów i jabłek z tego roku, aby obliczyć wartość dóbr wytworzonych w latach 2015-2016. Powyższa tabela ilustruje obliczenia. W pierwszym roku realna i nominalna wartość miary są sobie równe. W każdym roku należy przemnożyć cenę jabłek przez liczbę kilogramów i dodać do liczby paczek chipsów przemnożonej przez cenę chipsów. Tak skalkulowany produkt krajowy brutto w 2015 r. wynosi 600 PLN, a w 2016 r. 850 PLN i jest związany wyłącznie ze wzrostem produkcji, ponieważ ceny zamroziliśmy na poziomie z 2014 r.

Podsumowując: nominalny PKB wyraża wartość produkcji dóbr i usług w cenach bieżących (tzn. obowiązujących w roku kalkulacji), a realny PKB wyraża ją w cenach z roku bazowego. Wartość realnego PKB jest niewrażliwa na wzrost cen w gospodarce, dlatego stanowi lepszą miarę faktycznej aktywności gospodarczej. Wszelkie wypowiedzi i prognozy dotyczące PKB  w mediach są zazwyczaj podawane w wartościach realnych.

Deflator PKB to miara wzrostu cen w gospodarce, wykluczająca wzrost ilości sprzedanych dóbr i usług. Liczony jest w następujący sposób:

Deflator PKB = (nominalny PKB/realny PKB) x 100

Ponieważ wartość nominalna i realna PKB w roku bazowym są sobie równe, dlatego wartość deflatora dla roku bazowego zawsze wynosi 100. Za pomocą tego wskaźnika liczy się zmiany nominalnego produktu krajowego brutto, których przyczyną nie są zmiany jego wartości realnej.

W celu obliczenia deflatora należy podzielić PKB o w cenach bieżących (nominalny) przez realny PKB z wybranego roku.

Jeżeli wzrost PKB wynika wyłącznie ze wzrostu cen to realny PKB zostanie na stałym poziomie, a nominalny PKB wzrośnie, zatem wzrośnie również wartość deflatora. Przyczyną tej zmiany będzie wyłącznie wzrost cen.

Jeżeli natomiast w danej gospodarce ceny będą na stałym poziomie, ale wzrośnie ilość wyprodukowanych dóbr i usług, to wartości realne i nominalne będą wzrastać w tym samym tempie, a deflator pozostanie na niezmienionym poziomie.

Posługując się przykładem z tabeli widzimy, że w 2015 r. nominalny PKB wynosił 1 200 PLN, a realny 600 PLN, co przekłada się na wartość deflatora równą 200. To oznacza, że ceny w tej gospodarce wzrosły o 100 proc. względem poprzedniego roku. To się zgadza, ponieważ cena paczki chipsów i kilograma jabłek w 2014 r. to 2 PLN i 3 PLN, a rok później to odpowiednio 4 PLN i 6 PLN.

Deflator jest jedną z miar stosowaną do obserwacji przeciętnego poziomu cen w gospodarce. Inną miarą stosowaną do mierzenia poziomu cen jest wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych (CPI), o którym będzie kolejny artykuł.