Rada Polityki Pieniężnej – zadania i wpływ na finanse Polaków

29.09.2017 3 minuty na przeczytanie artykułu
Projekt edukacji ekonomicznej

pixabay.com

Choć Polska jest gospodarką wolnorynkową naturalnym jest, że na codzienny budżet większości Polaków wpływ mają decyzje podejmowane przez organy państwa. Szczególną rolę odgrywa w tej materii Narodowy Bank Polski, który czuwa nad stabilnością cen, może także interweniować na rynku walutowym, gdy jest to niezbędne do zapewnienia stabilności makroekonomicznej i finansowej kraju.

 

Podstawa Prawna działalności

Rada Polityki Pieniężnej została powołana do życia 17 lutego 1998 roku na podstawie art. 227. Konstytucji RP. Jest jednym z organów Narodowego Banku Polskiego, obok Prezesa (obecnie funkcję tę sprawuje prof. Adam Glapiński) i Zarządu NBP (Konstytucja RP, art.227, ust.2). Jej organizację i zasady działania reguluje ustawa o Narodowym Banku Polskim z 29 sierpnia 1997.

Skład Rady

W skład Rady wchodzi Przewodniczący, którym jest Prezes Narodowego Banku Polskiego, i 9 członków wybieranych w równej liczbie przez Sejm, Senat i Prezydenta RP na 6-letnią kadencję. Prezes NBP jest powoływany przez Sejm na wniosek Prezydenta RP. Może być powtórnie wybrany na to stanowisko, a jego kadencja trwa 6 lat. Organy wybierające, dysponują również kompetencją do odwołania członków Rady w wyliczonych enumeratywnie przypadkach (Ustawa o Narodowym…, art. 13, ust.5 i art.14). Osoby wybrane do zasiadania w RPP muszą zawiesić swoją działalność w partii politycznej, na czas trwania kadencji, Przewodniczący nie może być nawet członkiem partii. Nie mogą także w tym czasie podejmować żadnej działalności zarobkowej poza RPP. Wyjątkami jest praca naukowa, dydaktyczna lub twórczość autorska. Te regulacje mają zapewnić z jednej strony niezależność całej Radzie, zaś z drugiej strony nakłonić członków do koncentracji wyłącznie na pracy w RPP.

Zadania i kompetencje

Rada Polityki Pieniężnej odpowiada za przygotowanie i przedłożenie Sejmowi RP corocznych założeń polityki pieniężnej, co zbiega się ze złożeniem przez Radę Ministrów projektu ustawy budżetowej. Następnie po 5 miesiącach od zakończenia roku budżetowego RPP składa Sejmowi sprawozdanie z realizacji przyjętych założeń. Jest to rodzaj podsumowania i ewaluacji realizowanej polityki. Delegowanie tego typu kompetencji specjalnie wyodrębnionemu organowi jest często stosowanym rozwiązaniem, choć w Bankach Centralnych za stanowienie polityki pieniężnej mogą też odpowiadać zarządy lub rady nadzorcze tychże instytucji.  W strefie euro, te kompetencje należą do Rady Zarządzającej  Europejskiego Banku Centralnego. RPP podlega kontroli demokratycznej – w ciągu 5 miesięcy od zakończenia roku budżetowego składa Sejmowi sprawozdanie z wykonania założeń polityki pieniężnej. Dodatkowo każdego roku Najwyższa Izba Kontroli analizuje wykonanie założeń tejże polityki.

Kolejną funkcją Rady jest ustalanie stóp procentowych NBP. Są to: stopa lombardowa (określa ceny, za jaką bank centralny udziela pożyczek bankom komercyjnym), redyskontowa (istotna przy obliczaniu ceny, po jakiej NBP przyjmuje do redyskonta weksle od komercyjnych banków), referencyjna (minimalne oprocentowanie krótkoterminowych papierów wartościowych sprzedawanych przez bank centralny bankom komercyjnym) i depozytowa  (określa oprocentowanie depozytów składanych przez banki komercyjne w NBP). Zmiana tych stóp lub ich utrzymanie ma znaczący wpływ na koszty kredytów oraz oprocentowanie lokat dla klientów banków. W ten sposób RPP wpływa na ilość pieniądza na rynku.

Podobną funkcję ma ustalanie zasad operacji otwartego rynku, które polegają na obrocie papierami wartościowymi i bonami pieniężnymi emitowanych na własny rachunek przez NBP. Poprzez ich sprzedawanie i kupowanie bank centralny oddziałuje na warunki płynnościowe w sektorze bankowym w sposób umożliwiający utrzymywanie krótkoterminowych rynkowych stóp procentowych na poziomie sprzyjającym realizacji założonego przez Radę celu inflacyjnego.

Rada Polityki Pieniężnej ustala wysokość stóp rezerw obowiązkowych banków i SKOK-ów. Jest to miernik kwoty rezerwy obowiązkowej1), którą banki muszą wpłacić do NBP w celu zabezpieczenia ich wypłacalności.  Od tego, jaki jest wskaźnik rezerwy obowiązkowej zależy wpływ banku centralnego na podaż pieniądza. Jednocześnie dysponowanie przez banki środkami zgromadzonymi na rachunkach w NBP sprawia, iż każdego dnia operacyjnego fundusze te mogą zostać użyte w celu ułatwienia wzajemnych rozliczeń. Obowiązek utrzymywania rezerwy w NBP ogranicza ponadto wielkość nadwyżek środków pozostających do dyspozycji banków. System rezerwy obowiązkowej w warunkach nadpłynności systemu bankowego  pozwala zmniejszyć skalę operacji otwartego rynku przeprowadzanych w celu absorbcji płynności2).

Istotną kompetencją RPP, biorąc pod uwagę niezależność finansów państwowych od wpływu instytucji międzynarodowych, jest określanie górnych granic zobowiązań wynikających z zaciągania przez NBP pożyczek oraz kredytów w zagranicznych instytucjach bankowych i finansowych.

Warto także nadmienić, że jedną z funkcji Rady jest kontrola działań Zarządu NBP. To ona zatwierdza plan finansowy Narodowego Banku Polskiego, zaś następnie przyjmuje roczne sprawozdanie finansowe.

Wpływ na portfele obywateli

Polityka realizowana przez Radę Polityki Pieniężnej ma wpływ na wszystkie podmioty gospodarcze. Na niektóre, takie jak banki komercyjne bezpośredni, zaś na inne pośredni, np. gospodarstwa domowe. Ze względu na to, że zmiany stopy procentowej wpływają na wolumen kredytów, miary aktywności gospodarczej (tj. PKB, konsumpcję, inwestycje, produkcję przemysłową), mogą rzutować na zmianę kursu złotego i w konsekwencji oddziałują na wysokość cen, decyzje Rady Polityki Pieniężnej mają znaczenie dla wzbogacenia się Polaków. 

   [ + ]

1.https://www.nbportal.pl/slownik/pozycje-slownika/stopa-rezerwy-obowiazkowej
2.https://www.nbp.pl/polityka_pieniezna/dokumenty/zalozenia/zalozenia_pp_2017.pdf