Pseudonauka – jak się przed nią bronić?

09.02.2019 1 minuta na przeczytanie artykułu

Jak odróżnić wartościowe publikacje od pseudonauki? Internet i nowoczesne technologie znacznie ułatwiają proces badawczy, ale niestety w znacznym stopniu przyczyniły się również do rozpropagowania nieprawdziwych informacji roszczących sobie prawo do naukowości.

Atakują social media, fora internetowe, a nawet rozpoznawalne serwisy. Niemalże codziennie odbiorcami nieprawdziwych informacji, plotek czy spekulacji są tysiące osób. Są groźnie nie tylko dla rozwoju naszego umysłu i postrzegania rzeczywistości, ale także mogą okazać się niebezpieczne dla zdrowia czy porządku społecznego. Jak więc się przed nimi bronić?

Walka z pseudonauką to przede wszystkim obowiązek przedstawicieli świata akademickiego. To oni muszą zadbać o swoją reputację i wiarygodność – w przeciwnym razie cała nauka ulegnie szybkiej degradacji w oczach społeczeństwa. Powinno się zatem obnażać manipulacje i nadużycia, równie ważne jest także niekiedy przyznanie się do własnego błędu. Konieczne jest także zadbanie o dotrzymanie wymogów procedury recenzyjnej czy wymaganie stosowania przejrzystych metod badawczych.

Osoby, które nie są specjalistami w danej dziedzinie, mają niestety utrudnione zadanie weryfikowania informacji. Dla takich odbiorców najważniejszy powinien być przede wszystkim zdrowy rozsądek. Należy ostrożnie traktować rewelacje naukowe pochodzące z niewiadomych bądź nieznanych wcześniej źródeł. Warto sprawdzić czy serwisy bądź badacze o uznanej reputacji nie podchodzą krytycznie do sformułowanych wniosków. Należy także zweryfikować w dostępnych bazach naukowych czy dana postać formułująca takie wnioski jest w nich obecna i jakie publikacje faktycznie tworzy. Może się bowiem okazać, że choć w istocie jest naukowcem, to nie zajmuje się zawodowo dziedziną na której temat obecnie zabiera głos.

Innym poziomem weryfikowania informacji jest sprawdzenie czasopisma w jakim ukazał się artykuł. Warto zwrócić uwagę czy istnieje ono w bazach, ale także kto je wydaje i jak wygląda w nim procedura recenzji. Wówczas będziemy wiedzieli czy naprawdę za artykułem stoi renomowana instytucja badawcza oraz jakie są procedury publikacji w periodyku. Niestety nie zawsze jest to gwarantem wiarygodności – w historii zdarzały się bowiem teksty publikowane w niezwykle prestiżowych tytułach i dopiero po pewnym czasie były dementowane. Ważnym jest więc, aby starać się śledzić rozwój interesującej nas debaty i być otwartym na nowe argumenty, jakie pojawiają się przyszłości.

Inną ważną kwestią jest to, aby sprzeciwiać się rozprzestrzenianiu danego materiału, jeśli już stwierdzimy jego niską wiarygodność. Warto uświadomić o tym znajomych, którzy mieli do czynienia z tekstem, przedstawić racjonalne kontrargumenty. W przypadku podejrzenia, iż autor naruszył standardy akademickie warto także skontaktować się z wydawcami periodyku bądź władzami uczelni na której pracuje.

Dbanie o standardy nauki jest naszym wspólnym dobrem. Tylko wówczas badania faktycznie będą oddziaływać na społeczeństwo w korzystny sposób i prowadzić do rozwoju gospodarczego i cywilizacyjnego.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2018-2019