Popularyzacja nauki w Polsce

24.05.2019 3 minuty na przeczytanie artykułu

Aleksandra Ziembińska-Buczyńska wyróżniła dwa główne cele działalności popularyzatorskiej. Pierwszym z nich jest oczywiście ,,wyjście z nauką do społeczeństwa z (…) wynalazkami i fantastycznymi ludźmi, którzy ją tworzą”1). Natomiast równie ważne jest, aby ,,(…) mówić o nauce po ludzku”2). Polska ma w tym zakresie wiele ciekawych doświadczeń, które są warte szczegółowego omówienia.

 

Charakterystykę udanych inicjatyw z zakresu popularyzacji nauki warto zacząć od ,,Sondy” – pierwszego w Polsce popularnonaukowego programu telewizyjnego emitowanego przez Telewizję Polską w latach 1977 – 1989. Zaletą programu było dyskursywne przedstawianie podejmowanych tematów. Duet prowadzących – ,,Kurek i Kamiński nie przedstawiali siebie jako ekspertów, tylko po prostu jako dwóch dyskutantów. Prezentowali wiedzę dostępną na jakiś temat – pozwalając widzowi rozstrzygnąć, czy zgadza się raczej z technokratyczną wiarą we wszechmoc nauki, uosabianą przez Kurka, czy raczej ze sceptycznie pokpiwającym z niej Kamińskim”3). Program cieszył się niesłabnącą popularnością, niestety zakończyła go tragiczna śmierć prowadzących w wypadku samochodowym.

Na kolejne innowacyjne wydarzenie popularyzatorskie, a właściwie cykl wydarzeń odbywających się corocznie, trzeba było czekać aż do roku 1996. Wtedy narodziła się idea Festiwalu Nauki, który jest ,,głosem  naukowców  przekonanych,  że  o współczesnej nauce należy rozmawiać ze społeczeństwem, udostępniać  wiedzę  i  najnowsze  odkrycia,  również,  by zyskiwać  poparcie  społeczne  dla  dalszego  rozwoju nauki  w  Polsce”4). Pod koniec września naukowcy otwierają swoje laboratoria, pracownie i sale wykładowe organizując w nich debaty, kluby dyskusyjne, pokazy, prezentacje muzyczne, projekcje filmowe warsztaty, wykłady5), w których opowiadają o swojej codziennej pracy. Realizowane inicjatywy są skierowane do szerokiego kręgu odbiorców: dzieci, maturzystów, studentów i dorosłych a duża liczba zróżnicowanych wydarzeń sprawia, że każdy znajdzie coś dla siebie.

Kolejnym wydarzeniem, w ramach którego naukowcy docierają ze swoim dorobkiem do szerokiego grona odbiorców, w tym również dzieci jest, odbywający się od 1997 roku piknik naukowy – ,,największa w Europie impreza plenerowa o tematyce naukowej. Jego celem jest upowszechnianie wiedzy z różnych dyscyplin naukowych poprzez prezentowanie ciekawych eksperymentów i doświadczeń – zarówno prostych, związanych z archeologią czy fizyką niskich temperatur, jak i najnowszych dokonań współczesnych uczonych. Piknik pozwala zrozumieć i poznać naukę, ukazując ją jako niezwykle ekscytującą i pasjonującą dziedzinę życia, a poprzez przybliżenie warsztatu naukowca zachęca i inspiruje zwiedzających do podjęcia samodzielnej aktywności naukowej”6).

Najmłodszą inicjatywą jest odbywający się od 2012 roku ,,FameLab”. Jest to polska edycja międzynarodowego konkursu, w którym naukowcy w ciągu 3 minut muszą ,,opowiedzieć o swoich badawczych pasjach”7), w sposób który zainteresuje obecną na sali publiczność i przekona jury, które ocenia zdolności komunikacyjne i charyzmę mówcy. Niestety, jest on skierowany tylko do przedstawicieli nauk ścisłych i przyrodniczych. Przedstawicielom nauk społecznych, którzy chcieliby opowiedzieć o swoim dorobku szerszej publiczności pozostają zatem tylko wystąpienia na konwentach lub uczestnictwo w konferencjach odbywających się w formacie TEDx – lokalnych imprezach, na których zaproszeni mówcy dzielą się swoimi przemyśleniami z publicznością. Ciekawą platformą do dzielenia się wiedzą są również uniwersytety dziecięce oraz uniwersytety trzeciego wieku, których w Polsce systematycznie przybywa.

Celem wyżej wymienionych inicjatyw jest nie tylko popularyzacja samego dorobku, ale również zainteresowanie społeczeństwa, w tym przede wszystkim dzieci i młodzieży kwestią badań naukowych. Rozbudzenie w nich miłości do nauki może sprawić, że za parę lat zasilą oni grono pracowników polskich uczelni i instytutów badawczych. Jednak istnieje jeszcze jeden cel – zwiększenie świadomości społecznej w zakresie konieczności odpowiedniego finansowania nauki. Obecnie głównym jego źródłem są środki budżetowe, a udział podmiotów prywatnych jest stosunkowo niewielki. Warto zatem przekonywać do inwestowania w naukę, bowiem parafrazując hasło ostatniego Festiwalu Nauki brak inwestycji w naukę jest również inwestycją, tyle że w ignorancję8).

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2018-2019

   [ + ]

1.Sz. Zdziebłowski, Ziembińska-Buczyńska: chcę stworzyć popularnonaukowe serce Śląska, http://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C27415%2Cziembinska-buczynska-chce-stworzyc-popularnonaukowe-serce-slaska.html, 08.12.2017.
2, 5.Ibidem.
3.W. Orliński, Wspomnienia w Gazecie Wyborczej o programie „Sonda”, http://muzeum.gazeta.pl/Iso/Raporty/Muzeum/913rap.html, 11.02.2005.
4.O nas, http://festiwalnauki.edu.pl/o-nas, 01.11.2018.
6.Historia pikniku, http://www.pikniknaukowy.pl/artykul/1533066, 01.11.2018.
7.FameLab, http://www.kopernik.org.pl/projekty-specjalne/famelab/, 30.12.2018.
8.O nas, http://festiwalnauki.edu.pl/o-nas, 01.11.2018