Pomoc materialna dla studenta: na co możesz liczyć?

16.03.2017 8 minuty na przeczytanie artykułu
Pomoc materialna dla studentów

Fot. pixabay.com/CC0 Public Domain

Edukacja w Polsce w szkołach publicznych jest bezpłatna co gwarantuje art. 70 Konsytuacji RP. Ten sam artykuł odnosi się również do tego, że dostęp do wykształcenia jest powszechny i równy. Gwarantować ma to system indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów.

 

W przypadku studentów właściwe przepisy dotyczące systemu pomocy materialnej skumulowane są w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym (zwanej dalej Ustawą). Art. 173 Ustawy definiuje jakie formy pomocy materialnej z budżetu państwa dostępne są dla osób, które studiują na studiach I i II stopnia oraz na studiach jednolitych magisterskich.

Można wyróżnić trzy kategorie form pomocy materialnej określone w ustawie:

  1. Świadczenia wypłacane z Funduszu Pomocy Materialnej uczelni
  2. Zakwaterowanie w domu studenckim uczelni lub wyżywienie w stołówce studenckiej uczelni
  3. Stypendium ministra za wybitne osiągnięcia [1]
Świadczenia wypłacane z Funduszu Pomocy Materialnej uczelni
Rodzaje świadczeń wypłacanych z Funduszu Pomocy Materialnej

O ile dwie z wymienionych kategorii są nad wyraz wąskie, to w przypadku kategorii świadczeń wypłacanych z Funduszu Pomocy Materialnej uczelni mamy do czynienia z całym szeregiem świadczeń. Dla studentów dostępne są:

  1. Zapomoga[2]
  2. Stypendium rektora dla najlepszych studentów
  3. Stypendium specjalne dla osób niepełnosprawnych
  4. Stypendium socjalne (oraz stypendium socjalne w zwiększonej wysokości)
Konstrukcja FPM

Fundusz Pomocy Materialnej (FPM) tworzą uczelnie publiczne i niepubliczne zgodnie z odpowiednio art. 94 ust. 1 pkt 7 oraz art. 94 ust. 4 Ustawy, które mówią o otrzymywaniu przez uczelnie dotacji z budżetu państwa na zadania związane z bezzwrotną pomocą materialną dla studentów, w zakresie określonym w art. 173 ust. 1 oraz dla doktorantów, w zakresie określonym w art. 199 ust. 1 [3]. FPM poza dotacją składa się również z opłat za korzystanie z domu studenckiego oraz ze stołówki studenckiej, oraz innych przychodów w tym opłat za wynajem pomieszczeń w domach studenckich oraz stołówce studenckiej [4]. W przypadku uczelni publicznej z dotacji z budżetu państwa wypłacane są świadczenia pomocy materialnej – stypendia oraz zapomogi, oraz mogą być finansowane remonty domów oraz stołówek studenckich [5]. W przypadku uczelni niepublicznych – nie ma możliwości wykorzystania tych środków na cele remontowe, w tym wypadku muszą one wykorzystywać pozostałe części FPM, które można przeznaczyć na pokrycie kosztów utrzymania domów i stołówek studenckich, w tym na wynagrodzenia pracowników zatrudnionych w tych domach i stołówkach studenckich, oraz na odpis na zakładowych fundusz świadczeń socjalnych dla tych pracowników [6]. Te części FPM mogą być przeznaczone również na wypłatę świadczeń pomocy materialnej oraz modernizację domów i stołówek studenckich [7]. Dodatkowo każda uczelnia publiczna i niepubliczna może przeznaczyć maksymalnie 0,2% dotacji budżetowej, oraz bez ograniczeń w ramach pozostałych składowych FPM, na pokrywanie ponoszonych przez uczelnię kosztów realizacji zadań związanych z przyznawaniem i wypłacaniem stypendiów i zapomóg [8].

Rektor w porozumieniu z właściwym organem samorządu studenckiego dokonuje podziału FPM w części pochodzącej z budżetu państwa przy zachowaniu zasad:

  • na pomoc materialną dla doktorantów przeznacza się część dotacji stanowiącą proporcję pomiędzy liczbą doktorantów, a studentów, ale nie więcej niż 6% dotacji,
  • na stypendia rektora dla najlepszych studentów przeznacza się nie więcej niż 60% dotacji na stypendia socjalne, stypendia rektora dla najlepszych studentów oraz zapomogi [9].
Kierownicy podstawowych jednostek organizacyjnych, a Komisje Stypendialne

Przyznawaniem świadczeń pomocy materialnej wypłacanych z FPM (poza stypendium rektora dla najlepszych studentów) zajmuje się kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni, lub rektor jeśli uczelnia nie posiada podstawowych jednostek organizacyjnych. W przypadku stypendium rektora dla najlepszych studentów każdorazowo przyznawaniem zajmuje się rektor [10].

Kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej lub rektor na wniosek właściwego organu samorządu studentów mogą przekazać swoje uprawnienia odpowiednio Komisji Stypendialnej lub Odwoławczej Komisji Stypendialnej (jedynie w zakresie stypendium rektora dla najlepszych studentów) [11].

Komisje Stypendialne w większości muszą składać się ze studentów, ale w ich pracach mogą brać udział pracownicy uczelni wydelegowani przez odpowiednio kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej lub rektora. Co w tym wypadku można uznać za dość istotne to fakt, że działanie Komisji Stypendialnych nie opiera się jedynie na upoważnieniu, a na przekazaniu kompetencji w całości. To znaczy, że kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej lub odpowiednio rektor, w momencie powołania Komisji Stypendialnych nie zajmują się dłużej przyznawaniem pomocy materialnej, a wpływ na proces przyznawania tej pomocy mają jedynie w trybie nadzoru [12].

Szczegółowa analiza świadczeń
  • Stypendium socjalne oraz stypendium socjalne w zwiększonej wysokości

Stypendium socjalne jest formą pomocy materialnej skierowaną do studentów znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Każda uczelnia decyzją Rektora, podjętą w porozumieniu z właściwym organem samorządu studenckiego określa maksymalną wysokość dochodu netto na osobę w rodzinie, która uprawnia do otrzymania stypendium socjalnego [13]. W roku akademickim 2016/2017 minimalna kwota tego progu wynosi 668,20 zł, a maksymalna 1051,70 zł [14].

Podstawą do przyznania tego stypendium jest dochód netto na osobę w rodzinie studenta obliczony zgodnie z przepisami ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych z zastrzeżeniami odpowiednich przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym [15].

Co do zasady w skład rodziny studenta wlicza się wnioskodawcę, jego rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych oraz będące na ich utrzymaniu dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę (do 26 roku życia) lub dzieci niepełnosprawne (bez względu na wiek) [16].

Student może wnioskować o to stypendium samodzielnie tj. z pominięciem dochodów rodziców (opiekunów prawnych/faktycznych) oraz rodzeństwa, jeżeli spełnia kryteria określone w Ustawie tj. złożył oświadczenie o nieprowadzeniu wspólnego gospodarstwa z rodzicami oraz spełnia jedno z poniższych kryteriów:

  • Ukończył 26. rok życia
  • Pozostaje w związku małżeńskim
  • Ma na utrzymaniu dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę (do 26 roku życia) lub dzieci niepełnosprawne (bez względu na wiek)
  • Osiągnął pełnoletność, przebywając w pieczy zastępczej.

Druga możliwość osiągnięcia samodzielności to spełnianie łącznie następujących kryteriów:

  • posiadał stałe źródło dochodów w ostatnim roku podatkowym,
  • posiada stałe źródło dochodów w roku bieżącym,
  • jego miesięczny dochód w tych okresach jest wyższy lub równy 930,35 zł (dla roku akademickiego 2016/2017),
  • nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żadnym z rodziców i potwierdził ten fakt w złożonym oświadczeniu [17].

Szczególnym przypadkiem jest stypendium socjalne w zwiększonej wysokości z tytułu zamieszkania w domu studenckim lub obiekcie innym niż dom studencki. Studenci studiów stacjonarnych (o „zwykłe” stypendium socjalne mogą wnioskować studenci bez względu na tryb studiów) mogą wnioskować o taki typ stypendium jeśli codzienny dojazd z miejsca stałego zamieszkania do uczelni uniemożliwiałbym lub w znacznym stopniu utrudniał studiowanie [18].

Co więcej student spełniający te kryteria może otrzymać to szczególne świadczenia również z tytułu zamieszkania z niepracującym małżonkiem lub dzieckiem studenta w domu studenckim lub obiekcie innym niż dom studenta [19].

Kryteria szczegółowe przyznawania tego oraz innych świadczeń wypłacanych z FPM, jak również sposób dokumentowania sytuacji materialnej studenta powinny być określone w Regulaminie ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów danej uczelni, ustalanym przez rektora w porozumieniu z właściwym organem samorządu studenckiego [20].

  • Stypendium specjalne dla osób niepełnosprawnych

Student może otrzymać stypendium specjalne dla osób niepełnosprawnych z tytułu niepełnosprawności potwierdzonej orzeczeniem właściwego organu [21].

  • Stypendium rektora dla najlepszych studentów

Stypendium rektora dla najlepszych studentów mogą otrzymać osoby, które uzyskały za rok studiów wysoką średnią ocen lub posiadają osiągnięcia naukowe, artystyczne lub wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym [22].

O to stypendium mogą ubiegać się również osoby, które zostały przyjęte na pierwszy rok studiów w roku złożenia egzaminu maturalnego, a które są laureatami olimpiady międzynarodowej lub laureatami lub finalistami olimpiady przedmiotowej o zasięgu ogólnopolskim [23].

  • Zapomoga

Zapomoga to świadczenie pomocy materialnej skierowane do osób, które z przyczyn losowych znalazły się w przejściowo trudnej sytuacji materialnej. By otrzymać to świadczenie konieczne jest łączne spełnienie tych warunków tj. zaistnienia losowego zdarzenia, które spowoduje że dana osoba znajdzie się w trudnej sytuacji materialnej, ale ta sytuacja będzie miała charakter przejściowy [24].

Studenci mogą otrzymać takie świadczenie dwa razy w ciągu roku akademickiego [25].

  • Zakwaterowanie w domu studenckim uczelni lub wyżywienie w stołówce studenckiej uczelni

Przepisy w tym zakresie nie są nadmiernie szczegółowe. Poza określonymi zasadami finansowania domów i stołówek studenckich z FPM jedyne przepisy w tym zakresie dają pierwszeństwo w przyznaniu miejsca w domu studenckim uczelni publicznej studentom, dla których codzienny dojazd do uczelni uniemożliwiałbym lub z znacznym stopniu utrudniał studiowanie, a którzy równocześnie znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Te same zasady tyczą się pierwszeństwa w przyznawaniu wyżywienia w stołówce studenckiej uczelni [26].

  • Stypendium ministra za wybitne osiągnięcia

To szczególne świadczenie jest przyznawane przez ministra, pod którego opieką znajduje się dana szkoła wyższa, i może być przyznane osobom które posiadają wybitne osiągnięcia naukowe lub artystyczne związane ze studiami lub wybitne osiągnięcia w sporcie [27].

Szczegółowe przepisy w tym zakresie reguluje rozporządzenie ministra, które uwzględnia szczegółowe warunki i tryb przyznawania oraz wypłacania tego świadczenia, liczbę i maksymalną jego wysokość oraz rodzaje osiągnięć naukowych oraz innych osiągnięć, które mają poświadczyć wybitny poziom wnioskodawcy, jak również sposób dokumentowania tych osiągnięć [28].

[1] Art. 173 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

[2] Art. 173 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

[3] Art. 94 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

[4] Art. 103 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

[5] Art. 103 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

[6] Art. 103 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

[7] Art. 103 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

[8] Art. 103 ust. 5-6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

[9] Art. 174 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

[10] Art. 175 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

[11] Art. 175 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

[12] Art. 177 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

[13] Art. 179 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

[14] Por. http://www.nauka.gov.pl/szkolnictwo-wyzsze/dochod-uprawniajacy-do-ubiegania-sie-o-stypendium-socjalne-w-roku-akademickim-2016-2017,akcja,pdf.html

[15] Art. 179 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

[16] Art. 179 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

[17] Art. 179 ust. 6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

[18] Art. 182 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

[19] Art. 182 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

[20] Art. 186 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

[21] Art. 180 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

[22] Art. 181 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

[23] Art. 181 ust. 1a ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

[24] Art. 183 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

[25] Art. 183 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

[26] Art. 185 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

[27] Art. 181 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

[28] Art. 187 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2016-2017