Podatki – jak się dzielą?

21.11.2018 2 minuty na przeczytanie artykułu
Akademia Bezpieczeństwa Ekonomiczno-Prawnego

pixabay.com

Podatki są jednym z głównych wpływów do budżetu państwa i samorządów. Choć każdy obywatel wie, że istnieją i należy je płacić, ich podział i sposób ściągalności może być zagadkowy. Z czym związane są daniny z których państwo czerpie są największe środki?

 

Podstawowym podziałem podatków jest zróżnicowanie ich na pośrednie i bezpośrednie. Ich nazwy są związane ze sposobem ich uiszczania – bezpośrednie wymagają rozliczenia się między podatnikiem a stosownym organem i wpływają od razu do danej instytucji państwa. W polskim systemie podatkowym istnieją rozmaite podatki tego typu. Największe wpływy budżetowe generuje podatek od osób fizycznych (PIT) i podatek od osób prawnych (CIT). Podatki pośrednie są wliczone w cenę towarów i usług. Są uiszczane w momencie zakupu danego dobra i dopiero późniejszy płatnik przekazuje je podmiotom państwa. Podatków pośrednich w Polsce jest znacznie mniej i są to: podatek VAT, podatek akcyzowy i podatek od gier.

Przykłady podatków bezpośrednich:
PIT

Jest on pobierany od osób fizycznych. Płaci je każdy zamieszkały na terytorium Polski oraz osoby fizyczne osiągające w Polsce dochody, jednak tylko w odniesieniu do kwot uzyskanych na terytorium naszego kraju (tzw. ograniczony obowiązek podatkowy).  Zapewnia drugie największe wpływy do budżetu – według danych Ministerstwa Finansów w 2017 roku wynosiły ponad 97 mld złotych. Może być potrącany przez płatnika (np. od dochodów ze stosunku pracy) bądź podatnika (przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej), a także może być opłacany przy rozliczaniu rocznym. Podstawowa stawka podatku PIT dla osób nieprzekraczających rocznego dochodu w wysokości 85 528 zł to 18 proc. minus kwota zmniejszająca podatek.

CIT

Podatek od osób prawnych, a także niektóre podmioty niemające tej osobowości. Analogicznie do przypadku PIT, od całości dochodów odprowadzany jest przez instytucje z siedzibą w Polsce, pozostałe podmioty działające na terytorium RP płacą ten podatek wyłącznie od dochodu wygenerowanego w naszym kraju. Podstawową formą rozliczenia podatku są comiesięczne zaliczki, choć w pewnych przypadkach (np. rozpoczynania działalności) możliwe są wpłaty cokwartalne bądź w tzw. uproszczonej formie. Podstawowa stawka podatku CIT wynosi 19 proc. Według danych Ministerstwa Finansów w 2017 roku wpływy z tego podatku wynosiły prawie 38 mld złotych.

Przykłady podatków pośrednich:
VAT

To podatek od towarów i usług, który obejmuje zarówno konsumentów jak i producentów i sprzedawców, choć dla dwóch ostatnich powinien mieć charakter neutralny. Ciężar podatku ponosi wyłącznie końcowy konsument. Co ciekawe, to podatnik sam wylicza i wpłaca należności do Urzędu Skarbowego. Będzie to różnica między VAT otrzymanym od klientów przy ich zakupach, a VAT który zapłacić dany przedsiębiorca przy nabyciu towarów potrzebnych do prowadzenia działalności. Standardowa stawka podatku VAT w Polsce wynosi 23 proc. Wpływy z tego podatku są najwyższe ze wszystkich i w 2017 roku wyniosły łącznie ponad 156 mld złotych.

Akcyza

To podatek nakładany na wybrane dobra o charakterze luksusowym bądź takich, których popyt chce państwo ograniczyć. Nie ma zatem charakteru powszechnego jak VAT, który dotyczy niemalże wszystkich produktów. Zgodnie z obowiązującym prawem podatnikami mogą być zarówno osoby fizyczne jak i prawne. Organami podatkowymi w zakresie akcyzy są nie tylko naczelnik urzędu skarbowego i dyrektor izby administracji skarbowej, lecz również naczelnik urzędu celno-skarbowego. Stawki akcyzy są różne w zależności od towaru objętego podatkiem i są wyrażone nie w formie procentowej, lecz poszczególnych jednostkach miary. Według danych Ministerstwa Finansów w 2017 roku wpływy z tego podatku wynosiły prawie 68 mld złotych.

Współfinansowane ze środków Fundacji PZU

Program dofinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2018