Po co nam rezerwy?

30.12.2017 4 minuty na przeczytanie artykułu
Projekt edukacji ekonomicznej

pixabay.com

Co kilka lat powraca w Polsce dyskusja na temat rezerw dewizowych, którymi dysponuje Narodowy Bank Polski. Pojawiają się pytania, co do zasadności utrzymywania rezerw na danym, dość wysokim, poziomie. Wiele osób jest również zainteresowanych ilością złota w rezerwach i jego historią. Rola, jaką odgrywają rezerwy NBP jest bardzo istotna, chociaż na co dzień mało widoczna. Są rękojmią dobrego samopoczucia i spokoju gospodarczego – jak powiedział Marek Belka, były Prezes NBP.

Rezerwy dewizowe danego kraju podlegają nieustannej weryfikacji ze strony inwestorów zarówno dysponujących kapitałem portfelowym kierowanym na rynki finansowe, jak i tym, który tafia do realnej gospodarki. Spadek wielkości rezerw dewizowych poniżej poziomu uznawanego przez inwestorów za bezpieczny (jest wiele wskaźników mierzących adekwatność poziomu rezerw) może skutkować mniej lub bardziej gwałtownym odpływem kapitału z rynku krajowego w obawie przed problemami finansowymi lub wręcz załamaniem gospodarki.

Rezerwy walutowe

Każdy kraj, który posiada wymienialną walutę, dysponuje również zasobami walut obcych zdeponowanymi w banku centralnym. W Polsce rezerwy walutowe gromadzi i i zarządza nimi Narodowy Bank Polski na podstawie art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim. Ilość Płynnych aktywów zagranicznych rośnie sukcesywnie od lat 90-tych, m. in. ze względu na prywatyzowanie państwowych przedsiębiorstw i prawo dewizowe. Obecnie stanowią one ok. 96% oficjalnych aktywów rezerwowych NBP.  Historię zmian obrazuje poniższy wykres (wartości w USD):

Rezerwy walutowe nie spoczywają bezczynnie w skarbcu – są inwestowane na rynkach finansowych  tak, aby przynosiły zysk. Jednak najważniejszymi zasadami zarządzania tymi środkami są: bezpieczeństwo i płynność. Największa część zasobów jest inwestowana w papiery wartościowe emitowane przez rządy krajów o stabilnej sytuacji finansowej i gospodarczej oraz w papiery wartościowe uznanych instytucji międzynarodowych i agencji rządowych. Część aktywów jest również rozmieszczana  na lokatach w wybranych przez NBP, bankach komercyjnych.  W tym przypadku kluczowe znaczenie ma wiarygodność kredytowa danej instytucji i jej ocena wydawana przez agencje ratingowe monitorujące sytuację na rynku finansowym. Rezerwy walutowe stanowią zabezpieczenie dla operacji wyrównujących bilans płatniczy kraju, są gwarantem wymienialności pieniądza krajowego. Służą przede wszystkim wzmocnieniu wiarygodności finansowej kraju, obniżając koszt finansowania na rynkach globalnych i ograniczając ryzyko gwałtownego odpływu kapitału. Mogą być także wykorzystywane w celu wsparcia stabilności rynków finansowych czy sektora bankowego, w szczególności przez dostarczanie płynności walutowej w przypadku dysfunkcjonalności rynków finansowych.Wiele banków centralnych zarówno krajów rozwijających się, jak i rozwiniętych wykorzystuje swoje rezerwy do interwencji na rynku walutowym. Obecnie (stan na wrzesień2017) NBP posiada ok. 106mld USD w należnościach w walutach wymienialnych. Na świecie największymi zasobami dysponują Chiny (ok. 4 000 mld USD), Japonia (ok. 1 300 mld USD) i państwa strefy Euro ( ok. 800 mld USD).

Rezerwy w złocie

NBP posiada również rezerwy w złocie, konkretnie ok. 103 tony tego kruszcu, które są warte prawie 16 mld zł. Około 95% polskiego złota jest zdeponowane w londyńskim skarbcu Bank of England i  przechowywane w postaci sztabek good delivery.  oznacza to, że spełniają one standardy London Bullion Market Association  (mają masę pomiędzy 350, a 430 uncji i próbę co najmniej 995). Rezerwy w złocie charakteryzują się wysokim poziomem bezpieczeństwa. W sytuacji napięć globalnych, kryzysów finansowych metale szlachetne są uważane przez inwestorów za „bezpieczną przystań” Szczególnie w czasach niepewności na światowych rynkach, złoto może być także zabezpieczeniem dla wartości rodzimej waluty.

Część polskiego złota znalazła się w Anglii na skutek II wojny światowej. Było ono ewakuowane z naszego kraju we wrześniu 1939 roku, m.in. przez Rumunię, Turcję i Liban i przez kilka lat przechowywane we Francji i jej terytoriach kolonialnych.. W okresie PRL większość złota, które Polska odzyskała po wojnie została wydana.Pod koniec lat 90-tych XX w. NBP podjął decyzję o zwiększeniu rezerwy – w 1998 r. zakupiono 2.396 tys. uncji złota (ponad 74 tony) na rynku finansowym, płacąc za jedną uncję 296,2 USD. .

Złoto znajdujące się w Bank of England jest inwestowane w lokaty międzybankowe. Koszty przechowywania kruszcu w angielskim skarbcu i koszty transakcyjne w 2016 roku wyniosły ok. 80 tys. zł, natomiast zysk z inwestowania złota to prawie 30 mln zł. W ciągu ostatnich trzech lat dochód z inwestowania złota był około 250 razy wyższy  niż poniesione w tym czasie koszty.

Sprowadzenie złota do Polski wiązałoby się z dużymi wydatkami na jego transport, przechowywanie i ochronę. Uniemożliwiłoby to również inwestowanie złota, ponieważ jest to wykonalne właściwie tylko w przypadku, kiedy znajduje się ono w jednym ze światowych centrów obrotu kruszcem.  Pomimo Brexitu, Londyn pozostanie takim ośrodkiem, dlatego w sytuacji braku bezpośredniego zagrożenia dla naszego kraju, przechowywanie złota w Bank of England i inwestowanie go wydaje się dobrym rozwiązaniem.

Szacuje się, że Polska zajmuje 33 miejsce na świecie pod względem wielkości rezerw złota. Zdecydowanie największymi dysponują Stany Zjednoczone (8 133 ton), za nimi plasują się Niemcy (3 377 ton) i Włochy (2 451).

MFW

Kolejną składową rezerw NBP są środki związane z członkostwem w Międzynarodowym Funduszu Walutowym w SDR i tzw. transzy rezerwowej. SDR, czyli specjalne prawa ciągnienia, to międzynarodowa jednostka rozrachunkowa. Istnieje tylko w formie bezgotówkowej, zapisów księgowych na bankowych rachunkach depozytowych. Zostały przydzielone każdemu państwu członkowskiemu proporcjonalnie do udziałów wniesionych do kapitału MFW. Transza rezerwowa jest ekwiwalentem wpłaconych do MFW walut międzynarodowych w ramach opłacania kwoty udziałowej w tej organizacji. Wpłata kraju do MFW w walutach wymiennych może być automatycznie wykorzystana przez dany kraj. Daje ona możliwość zakupu przez kraj członkowski SDR-ów lub innej waluty w zamian za jego własną walutę w wysokości jego kwoty udziałowej bez żadnych warunków i bez oprocentowania. Środki ulokowane w SDR-ach i transzy rezerwowej stanowią niecały procent rezerw NBP1).

 

   [ + ]

1.Ok. 3,6 mln zł z 406 mln zł