Kim jest pełnomocnik ds. studentów?

14.12.2017 6 minuty na przeczytanie artykułu

Struktura wszystkich uczelni, zgodnie z przepisami ustawy — Prawo o szkolnictwie wyższym, oparta jest na tych samych zasadach wskazujących, że szkoły wyższe budują podstawowe jednostki organizacyjne najczęściej przybierające postać wydziałów. A nad tymi władztwo sprawują
w przeważającej licznie przypadków poszczególne kolegia dziekańskie, rzecz jasna na czele z dziekanem. Co niezwykle istotne, jedynym wskazanym wprost z nazwy dziekanem jest ten, który musi odpowiadać za sprawy studenckie, co rodzi szereg komplikacji i niejasności.

Dzisiaj postaramy się znaleźć odpowiedź na takie pytania jak:

  • Czy istnieje możliwość niepowołania przez jednostkę organizacyjną uczelni osoby na stanowisku prodziekana właściwego do spraw studenckich?
  • Czy istnieje możliwość przekazania pełnomocnictwa ds. studentów innemu prodziekanowi lub dziekanowi wydziału?
  • Czy istnieje możliwość powołania pełnomocnika ds. studentów zamiast prodziekana ds. studentów?

Stan prawny

Zagadnienie wyboru prodziekanów unormowane jest obecnie przez podstawowy akt prawny regulujący zagadnienia dotyczące szkolnictwa wyższego, w tym pozycji samorządu studenckiego, tj. ustawę z dnia 27 lipca 2005 roku – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2012 r., poz. 572 z późn. zm.), zwaną dalej „Ustawą” .

Czy istnieje możliwość niepowołania przez jednostkę organizacyjną uczelni osoby na stanowisku prodziekana właściwego do spraw studenckich oraz, czy istnieje możliwość przekazania pełnomocnictwa ds. studentów innemu prodziekanowi lub dziekanowi wydziału?

Zgodnie z treścią art. 76 ust. 5 Ustawy – przepis art. 75 ust. 3 stosuje się odpowiednio do wyboru prodziekana właściwego do spraw studenckich, a jeżeli statut przewiduje wybór zastępców kierowników podstawowych jednostek organizacyjnych niebędących wydziałami, także do wyboru zastępcy właściwego do spraw studenckich. Z kolei art. 75 ust. 3 Ustawy, stanowi, że  osoba kandydująca na prorektora do spraw studenckich musi uzyskać zgodę większości przedstawicieli studentów i doktorantów w organie dokonującym wyboru lub w komisji rozstrzygającej konkurs. Niezajęcie stanowiska w terminie wskazanym w statucie uważa się za wyrażenie zgody. Również art.76 ust.6 mówi, że jeżeli statut przewiduje powoływanie kierowników podstawowych jednostek organizacyjnych i ich zastępców, kandydatura zastępcy kierownika właściwego do spraw studenckich wymaga zgody organu samorządu studenckiego lub organu samorządu doktorantów danej jednostki organizacyjnej, wskazanego w regulaminie samorządu studenckiego i samorządu doktorantów. Jeżeli samorząd studencki i samorząd doktorantów nie zajmą stanowiska w tej sprawie w terminie siedmiu dni, kandydaturę uważa się za przyjętą”.  Co znamienne, regulaminy wyborów
i odwoływania organów jednoosobowych, kolegialnych i wyborczych większości uczelni stanowi, iż zgłoszona kandydatura na zastępcę kierownika do spraw studenckich wymaga zgody większości przedstawicieli studentów w kolegium elektorów tej jednostki.

Brak jest co prawda ustawowej definicji prodziekana właściwego do spraw studenckich (zastępca kierownika do spraw studenckich) oraz precyzyjnego wskazania obowiązku jego powołania, a także brak ustawowego określenia co powinno rozumieć się przez pojęcie sprawa studencka. Niemniej Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w piśmie MNiSW-DNS-WTS-175-24303-2/LB12 z dnia 15.10.2012  określiło, że W odpowiedzi na pismo w sprawie wykładni art.75 ust.3 oraz 76 ust.5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572, z późn. zm.) pragnę potwierdzić, iż zgodnie z tymi przepisami w uczelniach publicznych oraz podstawowych jednostkach organizacyjnych uczelni publicznych powinni zostać powołani odpowiednio – prorektor do spraw studenckich, lub prodziekan właściwy do spraw studenckich. Należy w związku z powyższym zauważyć, że brak jest możliwości zachowania przez rektora lub dziekana kompetencji przypisanych do funkcji prorektora do spraw studenckich lub prodziekana właściwego do spraw studenckich. Osoba kandydująca do pełnienia funkcji prorektora do spraw studenckich lub prodziekana właściwego do spraw studenckich musi uzyskać zgodę większości przedstawicieli studentów i doktorantów w organie dokonującym wyboru lub w komisji rozstrzygającej konkurs. Nazwa funkcji nie ma znaczenia z punktu widzenia art.75 ust. 3 oraz art. 76 ust. 5 ustawy, choć winna być tak określona, by wynikał z niej zakres kompetencji powierzonych prorektorom lub prodziekanom[1].

Tym samym, zakres kompetencji, jakie dany prodziekan faktycznie będzie realizował, zależy od zakresu przyznanych mu przez dziekana upoważnień i pełnomocnictw. W praktyce uznaje się pewien nieformalnie określony katalog kompetencji za wyraźnie studencki, który powinien być bezsprzecznie przeznaczony prodziekanowi właściwemu do spraw studenckich. Z całą pewnością za sprawy studenckie powinny być uznane czynności i wydawanie decyzji z zakresu indywidualnych spraw doktoranckich i studenckich, organizowanie i nadzorowanie rekrutacji na wydziale, nadzór nad działalnością studencką w tym sprawowanie nadzoru w zakresie spraw socjalno-bytowych studentów i doktorantów na wydziale, współpraca z samorządem studenckim i doktoranckim na szczeblu wydziału oraz ruchem kulturalno-naukowym czy też wnioskowanie o przyznanie nagród dziekana dla studentów i doktorantów. Mając na uwadze powyższe, należy uznać, że
w przypadku niepowołania prodziekana właściwego do spraw studenckich lub przekazania kompetencji związanych ze studentami, osobie pełniącej funkcję o innej nazwie, odpowiednio stosowany powinien być obowiązek uzyskania zgody większości przedstawicieli studentów
i doktorantów w organie dokonującym wyboru lub w komisji rozstrzygającej konkurs.

Ponadto w komentarzu (Prawo o szkolnictwie wyższym. Komentarz, Ministerstwo Nauki
i Szkolnictwa Wyższego
, Warszawa 2013, s. 392, red. W. Sanetra, M. Wierzbowski)
do Ustawy, autorzy wyrażają stanowisko, że — ustawa nie definiuje pojęcia prorektora do spraw studenckich ani też nie nakłada na uczelnie obowiązku ustanowienia funkcji o takiej nazwie.
Z powyższego mogą płynąć dwa wnioski: po pierwsze, jeśli statut przewiduje funkcję prorektora do spraw studenckich, uprawnienie elektorów studenckich określone w ust. 3 tego przepisu, zgodnie
z literą ustawy, ogranicza się jedynie do tego aktu wyborczego; po drugie, na uczelni mogą być przewidziane odrębne funkcje o takich nazwach, jak np. do spraw kształcenia i dydaktyki (programów studiów), do spraw pomocy materialnej, do spraw toku studiów, do spraw praktyk zawodowych itd.
W takich przypadkach zasadne jest wymaganie, aby każda z osób kandydujących do tych funkcji była wstępnie akceptowana przez środowisko studenckie
. Powyższe odnosi się również odpowiednio do stanowiska prodziekana właściwego do spraw studenckich. Również komentarz (Prawo o szkolnictwie wyższym po nowelizacji. Komentarz praktyczny, Warszawa 2015, s. 117, red. M. Czuryk, J. Kostrubiec, M. Karpiuk) do Ustawy, mówi w stosunku do art.75, że — Ust. 3 wskazuje możliwość istnienia stanowiska prorektora do spraw studenckich. Jest to jedyne stanowisko prorektora określone imiennie. Należy jednak zauważyć, że jego istnienie nie jest obowiązkowe. Z tego powodu rodzi się pytanie, co w przypadku braku takiego stanowiska. W ocenie komentującego należy przyjąć, zgodnie z wykładnią literalną, iż każdy prorektor, który w zakresie spraw będzie miał powierzone sprawy studenckie ( a takich stanowisk może być kilka, co wymaga wyrażania zgody odrębnie, dla każdego stanowiska), musi uzyskać zgodę większości przedstawicieli studentów i doktorantów w organie dokonującym wyboru lub w komisji rozstrzygającej konkurs[…].W stosunku do art.76 z kolei, że — Ustawodawca reguluje także kwestie związane z wyborem prodziekana właściwego do spraw studenckich lub kierownika właściwego do spraw studenckich. W takim przypadku zastosowanie mają wszelkie uwagi odnoszące się do prorektora do spraw studenckich. Należy jeszcze raz podkreślić,
iż obowiązująca regulacja nie ma charakteru doskonałego, co prowadzić może do wystąpienia sytuacji, w której przedstawiciele studentów i doktorantów zablokują wybór kandydata na to stanowisko. Takie działanie jest bez wątpienia na ich szkodę, bo taka osoba w pierwszej kolejności będzie rozstrzygać ich sprawy. W przypadku powołania kilku zastępców konieczność wyrażenia opinii odnosić się będzie do każdego z zastępców, którzy w ramach swojej właściwości posiadają przynajmniej część spraw studenckich[…]
.

Czy istnieje możliwość powołania pełnomocnika ds. studentów zamiast prodziekana ds. studentów?

Na wstępie należy zaznaczyć, że praktyka powoływania pełnomocnika ds. studenckich zamiast prodziekana właściwego do spraw studenckich budzi poważne wątpliwości normatywne i może stanowić ograniczanie kompetencji przedstawicieli studentów i doktorantów oraz wyraźne omijanie wymogu studenckiej akceptacji kandydatury prodziekana właściwego do spraw studenckich, dokonywane poprzez niepowoływanie takiego lub przypisanie spraw studenckich kompetencji prodziekanowi inaczej nazwanemu, lub tak jak w omawianym przypadku właściwemu pełnomocnikowi.

Należy ponadto zastanowić się, czy w związku z powyższym, na zasadzie ostrożnej analogii nie powinno się uznać, że nazwa funkcji pełnionej przez osobę, której przekazane zostaną przez dziekana odpowiednie cele studenckie, w tym funkcja odpowiedniego pełnomocnika do spraw studenckich, nie ma znaczenia z punktu widzenia art.75 ust. 3 oraz art. 76 ust. 5 ustawy i podlegać rygorom proceduralnym właściwym dla prodziekanów i prorektorów do spraw studenckich. Mimo braku ustawowego obowiązku opiniowania kandydatur na stanowiska pełnomocników przez przedstawicieli studentów i doktorantów będących członkami właściwego kolegium nie do pomyślenia wydaje się powołanie pełnomocnika do spraw studenckich bez zgody właściwego organu samorządu studenckiego. Takie działanie może zostać odebrane jako działanie niezgodne z zamysłem ustawodawcy, które poprzez narzucenie uczelniom obowiązku opiniowania kandydatur na funkcje prorektora i prodziekana do spraw studenckich wskazał wyraźnie na odpowiednio zarysowaną podmiotowość samorządu studenckiego, który powinien mieć oczywisty wpływ na obsadzanie wszelkich stanowisk mających w zakresie swoich kompetencji sprawy studenckie.

[1]
[1] https://prenumeruj.forumakademickie.pl/fa/2013/11/prorektor-niewlasciwy/

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2016-2017