Opłaty sądowe – ile kosztuje dochodzenie swoich praw Cz. I

22.02.2019 4 minuty na przeczytanie artykułu

Coraz częściej słyszymy o poszkodowanych, którzy postanowili dochodzić swoich praw na drodze sądowej. Powiększająca się z roku na rok świadomość prawna Polaków może tylko cieszyć, jednak nie możemy zapominać, że podjęcie wysiłku i walka o swoje przed sądem to nie tylko duży stres i konieczność wykazania swoich racji, ale także odpowiednie koszty finansowe.

Z tego względu przed podjęciem decyzji o wytoczeniu powództwa czy też w momencie ustalania taktyki procesowej, należy odpowiednio skalkulować potencjalne koszty postępowania sądowego, które niejednokrotnie dochodzą do bardzo dużych rozmiarów. Dlatego też, aby ustrzec się przed nieplanowanymi wydatkami albo po to, aby wiedzieć, jakie koszty mogą nas czekać
w przyszłości, należy znać podstawowe przepisy regulujące kwestie wysokości opłat, jakie musi wnieść strona składająca w sądzie pozew, pozwany czy też inny uczestnik postępowania. Dzisiaj zaczynamy krótki cykl dotyczący zasad określania kosztów postępowania cywilnego. Na pierwszy ogień bierzemy ogólne unormowania ustawowe określające ramy opłat, wydatków i kosztów kancelaryjnych, jakie najczęściej ponosi strona uczestnicząca w procesie cywilnym.

Koszty sądowe w sprawach cywilnych

Zdecydowana większość postępowań sądowych dotyczy spraw cywilnych, stąd podstawowym aktem prawnym regulującym wskazaną materię jest ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych[1]. Określa zasady i tryb pobierania kosztów sądowych w sprawach cywilnych, zasady ich zwrotu, wysokość opłat sądowych w sprawach cywilnych, zasady zwalniania od kosztów sądowych oraz umarzania, rozkładania na raty i odraczania terminu zapłaty należności sądowych.  Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, że pod pojęciem kosztów sądowych mieszczą się wszelkie opłaty i wydatki, przewidziane przez przepisy prawa, które jednocześnie stanowią część kosztów całego procesu i są pojęciem od nich zakresowo węższym[2]. Co do zasady, koszty sądowe muszą zostać opłacone w chwili wniesienia przez stronę do sądu pisma podlegającego opłacie lub powodujące wydatki.

 

Opłaty i ich rodzaje

 

Zgodnie z art.  1262.  Kodeksu Postępowania Cywilnego — Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata[3]. Tym samym zainteresowana strona wraz ze złożeniem pisma musi dokonać zapłaty odpowiedniej należności.  Kontynuując, należy podkreślić, że ustawa o kosztach zawiera katalog pism, które podlegają opłacie, a są to przede wszystkim: pozew i pozew wzajemny; apelacja i zażalenie; skarga kasacyjna i skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia; sprzeciw od wyroku zaocznego; zarzuty od nakazu zapłaty; interwencja główna i uboczna; a ponadto szereg wniosków i skarg.

W polskim systemie prawnym istnieją trzy rodzaje opłat i są to kolejno opłata stała, stosunkowa albo podstawowa.

  • Opłata stała

Opłatę stałą pobiera się w sprawach o prawa niemajątkowe oraz we wskazanych w ustawie niektórych sprawach o prawa majątkowe, w wysokości jednakowej, niezależnie od wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia. Opłata stała nie może być niższa niż 30 złotych i wyższa niż 5000 złotych.

  • Opłata stosunkowa

Opłatę stosunkową pobiera się w sprawach o prawa majątkowe i wynosi ona 5% wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia, jednak nie mniej niż 30 złotych i nie więcej niż 100 000 złotych. Należy także zaznaczyć, że istnieje pojęcie opłaty tymczasowej, którą pobiera się od pisma wniesionego w sprawie o prawa majątkowe, w której wartości przedmiotu sprawy nie da się ustalić w chwili jej wszczęcia, a określa się ją w granicach od 30 złotych do 1000 złotych, a w sprawach dochodzonych w postępowaniu grupowym od 100 złotych do 10 000 złotych.

  • Opłata podstawowa

Opłatę podstawową pobiera się w sprawach, w których przepisy nie przewidują opłaty stałej, stosunkowej lub tymczasowej. Wynosi 30 złotych i stanowi minimalną opłatę, którą strona jest obowiązana uiścić od pisma podlegającego opłacie, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Ustawa reguluje także:

  • wysokość opłaty stałej we wszystkich rodzajach spraw;
  • wysokość opłat w procesie zależnych od rodzaju sprawy, dzieląc je na: sprawy z zakresu prawa cywilnego i rodzinnego; sprawy gospodarcze; sprawy z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych;
  • wysokość opłat w postępowaniu nieprocesowym zależnych od rodzaju sprawy: sprawy z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego; sprawy z zakresu prawa rzeczowego; sprawy z zakresu prawa o księgach wieczystych; sprawy z zakresu prawa spadkowego; Sprawy z zakresu działania Krajowego Rejestru Sądowego; inne sprawy rozpoznawane w postępowaniu nieprocesowym;
  • wysokość opłat w postępowaniu egzekucyjnym;
  • wysokość opłat w postępowaniach upadłościowym i restrukturyzacyjnym.

Wydatki

Specyfiką pojęcia wydatków w sprawie sądowej jest to, że jeżeli przepisy ustawy przewidują obowiązek działania i dokonywania czynności połączonej z wydatkami z urzędu, sąd zarządzi wykonanie tej czynności, a kwotę potrzebną na ich pokrycie wykłada tymczasowo Skarb Państwa. Tymczasowość w tym przypadku należy rozumieć, w ten sposób, że w toku postępowania określone wydatki pokrywane są ze środków budżetu sądu, natomiast w orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji sąd rozstrzyga o obciążeniu strony (uczestnika) poniesionymi wydatkami, o ile zachodzą do tego podstawy[4]. Przykładami najczęściej występujących wydatków są, m.in.: zwrot świadkowi kosztów podróży i noclegu oraz utraconych zarobków lub dochodów świadków; wynagrodzenie i zwrot kosztów poniesionych przez biegłych, tłumaczy oraz kuratorów ustanowionych dla strony w danej sprawie; koszty przeprowadzenia innych dowodów; czy też koszty wystawienia zaświadczenia przez lekarza sądowego.

Opłaty kancelaryjne

Dodatkowe koszty stanowi także opłata kancelaryjna, czyli należność za wniosek o wydanie na podstawie akt sprawy: odpisu, wypisu, zaświadczenia, wyciągu, innego dokumentu oraz kopii, a nadto wniosek o wydanie odpisu księgi wieczystej.  Opłatę od wniosku o wydanie na podstawie akt: poświadczonego odpisu, wypisu lub wyciągu; odpisu orzeczenia ze stwierdzeniem prawomocności; odpisu orzeczenia ze stwierdzeniem wykonalności, zaświadczenia — pobiera się w kwocie 6 złotych za każdą rozpoczętą stronicę wydanego dokumentu.  Z kolei opłatę od wniosku o wydanie na podstawie akt zapisu dźwięku albo obrazu i dźwięku z przebiegu posiedzenia pobiera się w wysokości 15 złotych za zapis. Natomiast opłatę od wniosku o wydanie kopii dokumentu, znajdującego się w aktach sprawy, pobiera się w kwocie 1 złotego za każdą rozpoczętą stronicę wydanego dokumentu.

[1] Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398)

[2] Feliga Przemysław (red.), Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Komentarz, komentarz do art.2 teza 3, LEX 2015

[3] Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296)

 

[4] Feliga Przemysław (red.), Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Komentarz, komentarz do art.83 teza 15, LEX 2015