Odpowiedzialność dyscyplinarna i karna na polskich uczelniach – najczęstsze przewinienia

04.02.2019 5 minuty na przeczytanie artykułu

pixabay.com

Już wielokrotnie pisaliśmy, że ostatnie lata to w środowisku naukowym olbrzymi wręcz wzrost liczby postępowań dyscyplinarnych. Abstrahując od źródeł tego zjawiska, należy wyraźnie zaznaczyć, że dotyczy oni już nie tylko studentów, którym wobec ich młodego wieku i niewielkiego doświadczenia można więcej wybaczyć, ale także nauczycieli akademickich, którzy coraz częściej dopuszczają się zachowań nieprzystających do powagi piastowanych funkcji.

 

Niestety bardzo często zachowanie przedstawicieli poszczególnych środowisk akademickich stanowi jednocześnie bardzo poważne przestępstwo i niestety nic nie wskazuje na to, żeby w najbliższym czasie miało się to zmienić. Wobec powyższego dzisiaj przyglądamy się najczęściej występującym w akademickiej rzeczywistości przewinieniom dyscyplinarnym popełnianym przez studentów, nauczycieli akademickich, a także pracowników, które jednocześnie mogą wypełniać znamiona szeregu przestępstw stypizowanych w polskim Kodeksie Karnym. Przypominamy, że nauczyciel akademicki podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej za przewinienie dyscyplinarne stanowiące czyn uchybiający obowiązkom nauczyciela akademickiego lub godności zawodu nauczyciela akademickiego, a ponadto ustanie zatrudnienia w uczelni, nie wyłącza odpowiedzialności dyscyplinarnej za przewinienie dyscyplinarne popełnione w trakcie tego zatrudnienia. Studencki z kolei podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie przepisów obowiązujących w uczelni oraz za czyn uchybiający godności studenta.

Przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów

Jednym z najczęściej występujących przewinień na polskich uczelniach są te związanie z szeroko rozumianym fałszerstwem dokumentów urzędowych, którymi posługują studenci, nauczyciele i pracownicy.

  • Fałszerstwo materialne

Art.270.§1. Kto, w celu użycia za autentyczny, podrabia lub przerabia dokument lub takiego dokumentu jako autentycznego używa, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Przykłady zachowań podlegających karze:

  • przerobienie zaświadczenia o dochodach rodziców;
  • podrobienie podpisu na dokumencie (np. wniosku o stypendium);
  • użycie podrobionego lub przerobionego dokumentu w celu uzyskania świadczenia pieniężnego itd.1);
  • Fałszerstwo intelektualne

Art.271.§1. Funkcjonariusz publiczny lub inna osoba uprawniona do wystawienia dokumentu, która poświadcza w nim nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Przykłady zachowań podlegających karze:

  • podżeganie pracownika administracji przez studenta do wystawienia dokumentu potwierdzającego kwalifikacje studenta w zakresie otrzymania stypendium;
  • pomocnictwo do czynu z art. 271 Kodeksu Karnego (np. dostarczenie materiałów do wystawienia sfałszowanego dokumentu)2).
  • Wyłudzenie podstępem poświadczenia nieprawdy

Art.272. Kto wyłudza poświadczenie nieprawdy przez podstępne wprowadzenie w błąd funkcjonariusza publicznego lub innej osoby upoważnionej do wystawienia dokumentu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Przykłady zachowań podlegających karze:

  • zachowanie studenta, który składa nieprawdziwe oświadczenie we wniosku stypendialnym i w ten sposób wyłudza dokument3).
  • Używanie dokumentów poświadczających nieprawdę – zawierających fałszerstwo intelektualne

Art.273. Kto używa dokumentu określonego w art. 271 lub 272, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Przykłady zachowań podlegających karze:

  • posługiwanie się dokumentem sfałszowanym przez pracownika uczelni (stwierdzającym uprawnienia do stypendium itd.);
  • posługiwanie się dokumentem stwierdzającym nieprawdziwe okoliczności, wyłudzonym przez studenta4).
Przestępstwa przeciwko mieniu

Kolejną bardzo często występującą grupą przewinień dyscyplinarnych są te, które wypełniają znamiona przestępstw przeciwko mieniu, w tym przede wszystkim szeroko rozumiane oszustwo.

Oszustwo — Art.286.§1. Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8”.

Przykłady zachowań podlegających karze:

  • przedłożenie nieprawdziwych dokumentów, informacji, wniosków itd. i doprowadzenie do niekorzystnego rozporządzenia mieniem (np. uczelni) przez pracownika uczelni;
  • próba uzyskania stypendium poprzez przedłożenie nieprawdziwych informacji przy braku doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem (także karalna jako usiłowanie przestępstwa oszustwa z art. 286 par. 1 kk);
  • pomocnictwo/współsprawstwo do przestępstwa oszustwa.
Przestępstwa korupcyjne

Niestety, ale specyfika funkcjonowania szkół wyższych i finansowanie ich zasadniczo ze środków publicznych, jest źródłem częstych przewinień o charakterze korupcyjnym, co niestety doprowadza do licznych w tym zakresie postępowań dyscyplinarnych.

  • Sprzedajność pełniącego funkcję publiczną

Art.228.  §1.Kto, w związku z pełnieniem funkcji publicznej, przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Przykłady zachowań podlegających karze:

  • przyjęcie korzyści w zamian za przyjęcie studenta na uczelnię poza postępowaniem rekrutacyjnym;
  • przyjęcie korzyści w zamian za poparcie w staraniach o zatrudnienie w szkole wyższej;
  • przyjęcie korzyści w zamian za zaniechanie przez nauczyciela akademickiego wystawienia negatywnej oceny egzaminowanemu.
  • Przekupstwo

Art.229.  §1.Kto udziela albo obiecuje udzielić korzyści majątkowej lub osobistej osobie pełniącej funkcję publiczną w związku z pełnieniem tej funkcji, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Przykłady zachowań podlegających karze:

  • wręczenie korzyści pracownikowi uczelni w zamian za pozytywne załatwienie sprawy;
  • wręczenie korzyści nauczycielowi akademickiego w zamian za zaniechanie wystawienia negatywnej oceny egzaminowanemu;
  • wręczenie korzyści pracownikowi uczelni w zamian za wycofanie ujemnej oceny zawartej w aktach osobowych.
Katalog szczególnie piętnowanych czynów

Ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, tak jak jej poprzedniczka, przewiduje zamkniętą listę deliktów dyscyplinarnych, szczególnie piętnowanych przez środowisko akademickie w Polsce. W przypadku ich popełnienia rzecznik dyscyplinarny obligatoryjnie musi wszcząć postępowanie wyjaśniające z urzędu i to niezwłocznie. Trudno się temu dziwić biorąc pod uwagę charakter czynów zawartych w tym katalogu oraz daleką idące szkody, jakie powoduje ich popełnienie, a są to:

  • przywłaszczenie sobie autorstwa albo wprowadzenie w błąd co do autorstwa całości lub części cudzego utworu albo artystycznego wykonania;
  • rozpowszechnienie, bez podania nazwiska lub pseudonimu twórcy, cudzego utworu w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania;
  • rozpowszechnienie, bez podania nazwiska lub pseudonimu twórcy, cudzego artystycznego wykonania albo publiczne zniekształcenie takiego utworu, artystycznego wykonania, fonogramu, wideogramu lub nadania;
  • naruszenie cudzych praw autorskich lub praw pokrewnych w inny sposób;
  • sfałszowanie badań naukowych lub ich wyników lub dokonanie innego oszustwa naukowego;
  • przyjęcie lub żądanie korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy w związku z pełnieniem funkcji lub zajmowaniem stanowiska w uczelni;
  • powołanie się na wpływy w uczelni, instytucji państwowej, samorządowej lub jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi albo wywoływanie przekonania innej osoby lub utwierdzanie jej w przekonaniu o istnieniu takich wpływów i podjęcie się pośrednictwa w załatwieniu sprawy w zamian za korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę.
  • udzielenie albo obietnica udzielenia korzyści majątkowej lub osobistej w zamian za pośrednictwo w załatwieniu sprawy w uczelni przez wywarcie wpływu na decyzję, działanie lub zaniechanie osoby pełniącej funkcję lub zajmującej stanowisko w uczelni, w związku z pełnieniem tej funkcji lub zajmowaniem stanowiska.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2018-2019

   [ + ]

1.Pomoc materialna dla studentów i doktorantów, Problemy odpowiedzialności dyscyplinarnej i karnej dr Michał Leciak, Toruń, 2 czerwca 2015 r., IV Ogólnopolskiej Konferencji Szkoleniowej, Toruń, 1–3 czerwca 2015 r.
2, 3, 4.Ibid.