Wszystko o wynagrodzeniu pełnomocnika – Cz. I

08.03.2019 4 minuty na przeczytanie artykułu
Akademia Bezpieczeństwa Ekonomiczno-Prawnego

Pisaliśmy już o wysokości najważniejszych opłat sądowych, które w ostatecznym rozrachunku decydują o rozmiarze kosztów dochodzenia swoich praw na drodze sądowej. Dzisiaj skupimy się na drugim źródle generującym najwięcej środków finansowych po stronie osób, które wdały się w spór prawny. Chodzi oczywiście o wynagrodzenie w razie korzystania z pomocy prawnej ze strony wykwalifikowanego pełnomocnika. Dzisiaj przyglądamy się wynagrodzeniu radców prawnych oraz zasadom, które kształtują jego ostateczną wysokość, w ramach czynności podejmowanych w postępowaniach przed sądami powszechnymi lub administracyjnymi w roli pełnomocnika.

Zasady ustalania wynagrodzenia dla radcy prawnego to niezwykle delikatna kwestia, z którą bardzo często nie radzą sobie nie tylko klienci, ale i sami prawnicy. Ci pierwsi nie znając specyfiki pracy prawników, po prostu nie potrafią ocenić kosztów danej usługi, zwłaszcza że określenie kosztochłonności w przypadku każdej sprawy to zawsze subiektywna ocena. Ci drudzy z kolei, związani przepisami swojego kodeksu etyki, nierzadko mają wiele wątpliwości co do rzetelności przyjętych zasad określenia swojego wynagrodzenia oraz motywów, które nimi kierują. Należy w tym miejscu wyraźnie zaznaczyć, że prawnicy prowadzący swoje kancelarie to przede wszystkim przedsiębiorcy chcący odnieść również sukces finansowy. Oczywiście radca prawny czy adwokat to zawód zaufania publicznego, od którego wymaga się więcej, co niestety w opinii wielu usprawiedliwia wymaganie od nich ponadprzeciętnej fachowości przy pracy, zapominając o odpowiednio określonym wynagrodzeniu.

Umowa z radcą prawnym

Wynagrodzenie radcy prawnego obejmuje honorarium i wydatki, a jego wysokość lub sposób jego ustalenia powinny zostać uzgodnione z klientem przed przystąpieniem do świadczenia pomocy prawnej. Oczywiście najlepszym rozwiązaniem jest ustalenie owego honorarium oraz zakresu usług ze strony pełnomocnika na drodze pisemnej umowy, zwłaszcza że ustawa o Radach Prawnych stanowi, iż — opłaty za czynności radców prawnych wykonujących zawód w kancelariach radców prawnych, w spółkach, zatrudnionych na podstawie umowy cywilnoprawnej ustala umowa z klientem[1]. Dlatego też każdy radca powinien dążyć do określenia wzajemnych zobowiązań w formie pisemnej, co jednak nie zawsze jest standardem. Co do samej umowy, to siłą rzeczy ze względu na to, iż reguluje ona specyficzny zakres działalności, jakimi są usługi prawne, będą się do niej odnosiły się nieco inne zasady i zdecydowanie większe obostrzenia niż do większości znanych nam umów. Otóż zasada swobody umów stanowiąca, że strony mogą dowolnie określać swoje prawa i obowiązki, dopóki jest to zgodne z prawem, ulega ograniczeniu właśnie w przypadku nawiązania współpracy z prawnikami. I tak podstawą prawną określającą ograniczenia treści takiej umowy w zakresie ustalania z klientem wysokości wynagrodzenia radcy są postanowienia Kodeksu Etyki Radcy Prawnego[2] oraz przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości określającego minimalne stawki opłat za czynności radców prawnych[3]. Kodeks Etyki reguluje najważniejsze reguły odnoszące się do kwestii wynagrodzenia radcy prawnego, z kolei przedmiotowe rozporządzenie określa stawki minimalne opłat za czynności radców prawnych oraz wysokość opłat za czynności radców prawnych przed organami wymiaru sprawiedliwości.

Ogólne zasady ustalania wynagrodzenia

Poniżej przedstawiamy kilka najważniejszych zasad ustalania wynagrodzenia radcy prawnego:

  • faktyczna wycena pracy za usługi świadczone przez pełnomocnika musi być realna i odpowiadać w granicach rozsądku, nakładowi i rodzajowi wykonanej pracy. Niezwykle trudne jest określenie właściwych reguł pozwalających ustalić, w jaki sposób zgodnie z etyką zawodu określać podstawy obliczania ostatecznego wynagrodzenia pełnomocnika. Niemniej, ogólne dyrektywy zachowań zawodowych prawników pozostają od lat niezmienione i pomimo szeregu zmian podejścia samych prawników do ww. kwestii, pozwalają oznaczyć czynniki mające decydujący wpływ na ustalenie wynagrodzenia radcy. Są to przede wszystkim — charakter i rodzaj sprawy; konieczny nakład pracy; stopień trudności i złożoności sprawy; wymaganie specjalistycznej wiedzy, umiejętności i odpowiedniego doświadczenia; precedensowy bądź nietypowy charakter spraw; miejsce i termin świadczenia usługi lub inne szczególne warunki wymagane przez klienta; znaczenie sprawy dla klienta; odpowiedzialność wiążąca się z prowadzeniem sprawy; utrata lub ograniczenie możliwości pozyskania innych klientów oraz rodzaj więzi z klientem[4].
  • Określanie wynagrodzenia radcy prawnego wbrew ustalonym kryteriom, na poziomie rażąco nieadekwatnym, odnoszącym się zarówno do górnej, jak i dolnej jego wysokości może zostać uznane za sprzeczne z zasadami etyki radcy prawnego. Ustalenie stawki wynagrodzenia w umowie z klientem poniżej stawki minimalnej wynikającej z ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości może stanowić przewinienie dyscyplinarne Kodeksu Etyki Radcy Prawnego[5].
  • Pełnomocnik nie może zastrzegać w zawartej z klientem umowie postanowienia, na mocy którego klient zobowiązuje się do zapłaty honorarium za prowadzenie sprawy jedynie na wypadek pomyślnego zakończenia sprawy. Takie ustalenia z klientem mogą stanowić naruszenie zasad wykonywania zawodu. Żeby uniknąć podobnych wątpliwości, radcowie bardzo często zastrzegają na początku współpracy, obowiązek zapłaty nierzadko symbolicznej sumy, np. 10 zł
    i przykładowo 40% od ostatecznie orzeczonej dochodzonej sumy. W takim przypadku z dużym prawdopodobieństwem możemy stwierdzić, że wynagrodzenie nie jest już wyłącznie zależne od pozytywnego rozstrzygnięcia. Ponadto dopuszczalna jest umowa, która przewiduje dodatkowe honorarium za pomyślny wynik sprawy, zawarta przed ostatecznym jej rozstrzygnięciem.
  • Radca prawny nie jest zobowiązany do ponoszenia za klienta opłat i wydatków w prowadzonej sprawie. Tym samym to klient powinien dokonywać wszelkich opłata sądowych, jak chociażby opłata od pozwu. Pełnomocnik nie ponosi także odpowiedzialności za konsekwencje ich nieuiszczenia. Jeżeli więc klient wiedząc o obowiązku opłacenia danego pisma nie robi tego, to jego pełnomocnik nie jest winny jego zwrotowi takiego.
  • Radca prawny nie może uzależniać wykonania określonej czynności prowadzonej w interesie klienta (przygotowanie pisma, reprezentacja przed sądem etc.) od otrzymania honorarium lub jego części. Pełnomocnik mimo braku zapłaty ma obowiązek aktywnego działania, jednak w takim przypadku może wypowiedzieć zlecenie i pełnomocnictwo.

[1] Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U.2017.1870).

[2] Uchwała nr 3/2014 Nadzwyczajnego Krajowego Zjazdu Radców Prawnych z dnia 22 listopada 2014 r. w sprawie Kodeksu Etyki Radcy Prawnego

[3] Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2015.1804);

[4]Uchwała nr 3/2014 Nadzwyczajnego Krajowego Zjazdu Radców Prawnych z dnia 22 listopada 2014 r. w sprawie Kodeksu Etyki Radcy Prawnego

[5]Opinia Ośrodka Badań, Studiów i Legislacji Krajowej Rady Radców Prawnych dotycząca możliwości ustalania z klientem wysokości wynagrodzenia przysługującego radcy prawnemu (http://obsil.pl/wp-content/uploads/2018/01/Opinia-z-21.11.2017-r.-ustalenie-wynagrodzenia-r.-pr.-w-umowie-z-klientem.pdf)

 

Współfinansowane ze środków Fundacji PZU

Program dofinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2018