O etnografii prawnej słów kilka…

09.04.2019 1 minuta na przeczytanie artykułu

pixabay.com

Mało pisze, czyta i mówi się o etnografii prawnej… A szkoda. Bo przedmiot tej wysoce specjalistycznej dziedziny wiedzy jawi się już na pierwszy rzut oka – zwłaszcza osobom mającym zacięcie humanistyczne – jako fascynujący.

 

Jak podkreśla prof. Zbigniew Jasiewicz z Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, termin określany mianem „etnografia” przestał być zasadniczo stosowany na określenie całej dyscypliny, dyscypliny pomocniczej czy też subdyscypliny naukowej etnologii czy antropologii, a oznacza on tak naprawdę obecnie określoną metodę badania rzeczywistości społeczno-kulturowej. Metoda owa jest zdaniem prof. Jasiewicza chętnie przejmowana przez inne dziedziny nauki, podając za przykład, iż prawoznawstwo jest gotowe posługiwać się metodą określaną jako „etnografia prawa”.

Prof. Roman Tokarczyk – prawnik z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie pisze, iż pojęcie „etnografii prawnej” było traktowane jako jedno z wielu – obok np. „etnologii prawnej” czy „jurysprudencji porównawczej” – które stosowano na określenie tak naprawdę „antropologii prawa” – zanim ostatnia z nazw wyraźnie utrwaliła się w świadomości badaczy.

Prawnicy z powodzeniem wkraczali na obszar „etnografii prawa” skupiając się na badaniu tzw. prawa ludowego, czy też dokonując żmudnych niejako rekonstrukcji mechanizmów prawnych obowiązujących w społeczeństwach, które nie wytworzyły swojego państwa.

Przyjmuję się, iż przedmiotem badań wchodzących w zakres etnografii prawnej jest analiza zwyczajów prawnych istniejących jeszcze przed momentem wytworzenia się organizacji państwa. Widząc tak właśnie etnografię prawną – i postrzegając ją jako część antropologii społecznej – należy podkreślić, iż zajmuje się ona badaniem prawa jako zjawiska będącego wytworem kulturowym ludów, grup etnicznych, które nie wytworzyły organizacji państwowej oraz nie posiadają sformalizowanego systemu prawa.

Istotną kwestią jest również przeprowadzanie badań naukowych dotyczących folkloru prawnego pojmowanego jako wszelkiego rodzaju materiały, które można nazwać jako „folk-jurydyczne”. W obrębie zainteresowań tej dziedziny wiedzy pozostają obiekty związane z wykonywaniem wymiaru sprawiedliwości lub – mówiąc nawet szerzej – stosowaniem prawa.

Ważną rolę odgrywają dla etnografii prawnej pewne reguły zachowań praktykowanych powszechnie w bezpaństwowych społeczeństwach tradycyjnych. Z owej praktyki wynika bowiem ich obowiązywanie na danym terenie. Istotne jest również jak ustanawiano owe reguły, jak wprowadzono je w życie oraz jak były one sankcjonowane. Trzeba też wspomnieć o kwestiach związanych z istniejącym problemem rozstrzygania sporów czy to pomiędzy jednostkami, czy też między określonymi grupami funkcjonującymi w obrębie społeczeństwa tradycyjnego. Nie do przecenienia dla etnografii prawnej są również badania dotyczące organów, które były odpowiedzialne za tworzenie, wprowadzanie w życie a później oczywiście za sankcjonowanie reguł prawnych.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2018-2019