Nowy rok akademicki — Najważniejsze informacje

18.07.2017 7 minuty na przeczytanie artykułu

pixabay.com

Znajdujemy się obecnie praktycznie w przeddzień zakończenia postępowań kwalifikacyjnych na większości polskich uczelni oraz ogłoszenia list rankingowych i list osób zakwalifikowanych na studia w I turze. Od wymarzonego momentu otrzymania decyzji administracyjnej, formalnie potwierdzającej przyjęcie na upragniony kierunek, do rozpoczęcia prawdziwego studenckiego życia już tylko kilka tygodni. Dlatego też kontynuujemy omawianie zagadnień szeroko powiązanych z początkiem roku akademickiego. Tym razem pochylamy się nad najważniejszymi informacjami i definicjami, z którymi przyszli studencki stykają się na co dzień przez cały okres studiów.

 

Immatrykulacja i Ślubowanie

Jedną z najbardziej doniosłych chwil związanych z początkiem przygody ze studiami jest chwila złożenia ślubowania podczas uroczystej immatrykulacji. W tym momencie kandydat zakwalifikowany w procesie rekrutacji zostaje oficjalnie przyjęty w poczet studentów uczelni i od tego czasu ma pełne prawo do nazywania siebie studentem. Od tej chwili jest zobligowany także do stosowania postanowień wszelkich aktów prawnych obowiązujących w uczelni, w tym regulaminu studiów. Ustawa Prawo – o szkolnictwie wyższym stanowi w art. 170 wprost, że Osoba przyjęta na studia nabywa prawa studenta z chwilą immatrykulacji i złożenia ślubowania, którego treść określa statut uczelni. Samo ślubowanie również nie jest jedynie uroczystym przyrzeczeniem, lecz konkretnym zobowiązaniem. Student, który złamie jego treść i sprzeniewierzy się regułom w nim zawartym, może nawet zostać pociągnięty do odpowiedzialności dyscyplinarnej. To również w trakcie immatrykulacji, dziekan lub rektor położy wam dłoń na ramieniu, wypowie formułę oficjalnie zapraszającą do udziału w życiu uczelni i wręczy indeks (jeżeli jeszcze wasza uczelnia posługuje się tymi papierowymi). Immatrykulacja to niezwykła tradycja o pięknej historii, która pozwala przynajmniej w niewielkim stopniu odczuć niecodzienność i niepowtarzalność tej chwili, zwłaszcza że akt ślubowania dotyczy wszystkich studentów i każdy z nich ma równe prawo do poczuwania się członkiem akademickiej społeczności.

Indeks i Legitymacja

Po zaprzysiężeniu student otrzymuje legitymację studencką oraz indeks (album studenta). Uczelnia może zadecydować także o prowadzeniu indeksów w postaci elektronicznej i wprowadzeniu rozwiązań nowych technologii z zakresu prowadzenia dokumentacji studenta, co powoli staje się normą polskich szkół wyższych. Każdemu nowemu studentowi, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie dokumentacji przebiegu studiów z dnia 16 września 2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 1554) nadaje się kolejny, w ramach uczelni, numer albumu, który jest przypisany studentowi na wszystkich kierunkach studiów i poziomach kształcenia realizowanych przez studenta w tej uczelni. Oznacza to, że osoba studiująca więcej niż jeden kierunek ma jeden tylko numer indeksu, aczkolwiek tyle jego egzemplarzy na ilu kierunkach studiuje (jeden numer, ale różne indeksy). Indeks staje się własnością studenta dokumentującą przebieg studiów i w odróżnieniu od legitymacji nie podlega zwrotowi. Legitymacja studencka jest z kolei dokumentem poświadczającym status studenta. Prawo do jej posiadania ma każdy student do dnia ukończenia studiów (zgodnie z art.167 Ustawy — dniem ukończenia studiów jest data złożenia egzaminu dyplomowego, w przypadku kierunków lekarskiego, lekarsko-dentystycznego i weterynarii — data złożenia ostatniego wymaganego planem studiów egzaminu, a w przypadku kierunku farmacja oraz kierunków związanych z kształceniem w zakresie ratownictwa medycznego i fizjoterapii — data zaliczenia ostatniej, przewidzianej w planie studiów praktyki), zawieszenia w prawach studenta lub skreślenia z listy studentów, a w przypadku absolwentów studiów pierwszego stopnia do dnia 31 października roku ukończenia tych studiów. Tym samym należy wyraźnie zaznaczyć, że zwrot legitymacji nie dotyczy studentów, którzy uzyskali stopień licencjata lub równorzędny i kontynuują studia na drugim stopniu. Bardzo wielu absolwentów studiów I stopnia nieopatrznie niszczy dotychczasową legitymację, błędnie twierdząc, iż staje się bezużyteczna, bądź zachowując ją, w procesie rekrutacji dokonuje opłaty za nową, w sytuacji, kiedy obecna jak najbardziej pozostaje ważna.

Umowa student – uczelnia

Wraz z wejściem w życie dnia 1 października 2014 roku Ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r., poz. 1198) wprowadzono art.160a definiujący umowę student-uczelnia w brzmieniu — Warunki pobierania opłat związanych z odbywaniem studiów, o których mowa w art. 98 ust. 1 pkt 5, oraz opłat za usługi edukacyjne, o których mowa w art. 99 ust. 1 pkt 1–6, a także wysokość tych opłat określa umowa między uczelnią a studentem lub osobą przyjętą na studia, zawarta w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Ustawa nakazuje uczelniom zawarcie przedmiotowej umowy pomiędzy każdym studentem, w tym również studentem studiów stacjonarnych. Dlatego też to właśnie studenci powinny pilnować swojego interesu i wymagać, aby ten obowiązek został jak najszybciej spełniony. Również ze względu na to, że ma ona przede wszystkim zabezpieczyć studentów przed nieprzewidzianymi kosztami i wszelkimi finansowymi nieprzyjemnościami. Uczelnia nie ma prawa żądać od studenta jakichkolwiek opłat, które nie wynikają bezpośrednio z postanowień podpisanej umowy. Dzięki powyższemu zobowiązaniu student jest, między innymi, chroniony przed zwiększeniem opłat wynikających z przepisów obowiązujących na uczelni w czasie trwania roku akademickiego.

Rektor/Dziekan

Rektor to formalny szef całej uczelni kierujący jej działalnością i reprezentujący ją na zewnątrz. Jest także przełożonym pracowników, studentów i doktorantów uczelni. Podejmuje również decyzje we wszystkich sprawach dotyczących uczelni, z wyjątkiem spraw zastrzeżonych do kompetencji innych podmiotów. Z perspektywy studenta najważniejsza jest świadomość tego, że to decyzje rektora są ostateczne i wiążące. Podobną funkcję, ale jedynie na terenie wydziału pełni jego kierownik, czyli dziekan. Jest on bezpośrednim zwierzchnikiem studentów poszczególnych wydziałów i zachowując określoną autonomiczność, ma największy wpływ na kształt i funkcjonowanie podległej mu jednostki organizacyjnej. Art. 70 ust.2 Ustawy stanowi dodatkowo, że – Od decyzji kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej służy odwołanie do rektora. Jest to szalenie istotne z tego względu, że rektor jest niejednokrotnie jedynym obiektywnym podmiotem mogącym rozwiązać patową sytuację, niekoniecznie zawsze zależną od studenta. Przykładowo do rektora może się odwołać student, który nie zgadza się z decyzją odmawiająca przyznania urlopu studenckiego, prawa podejścia do egzaminu komisyjnego, czy chociażby skreślenia z listy studentów.

Prawa Studenta

Z perspektywy studenta dopiero rozpoczynającego naukę na uczelni niezwykle istotna jest wiedza dotycząca jego podstawowych uprawnień. Co może, do czego ma prawo i czego wymagać powinien. Nie wymieniając tych najczęściej występujących na większości polskich uczelni, należy się chwilę zastanowić nad prawem do zrzeszania się w organizacjach i stowarzyszeniach studenckich oraz prowadzenia działalności samorządowej, społecznej i naukowej. Zgodnie z art.204 Ustawy ust.1 — Studenci mają prawo zrzeszania się w uczelnianych organizacjach studenckich, w szczególności w kołach naukowych oraz zespołach artystycznych i sportowych, na zasadach określonych w ustawie. Uczelnia to miejsce dające mnóstwo możliwości wykorzystania swojego potencjału, dlatego tak istotna jest wiedza na temat możliwych aktywności, jakich mogą się podjąć zwłaszcza najmłodsi studenci. Kontynuując, jedyną organizacją unormowaną w przepisach Ustawy jest samorząd studencki. Należy pamiętać, że każdy student jest członkiem samorządu studenckiego niezależnie od jego zaangażowania w konkretne struktury organizacyjne. Tym samym, każdy student może, zaangażować się w pracę organów samorządu studenckiego, będących wyłącznym reprezentantem ogółu studentów uczelni. W odróżnieniu od organizacji studenckich działających w strukturach uczelni zagranicznych, mogąc wymienić w tym miejscu, chociażby uczelnie Hiszpanii czy Anglii, Polska posiada bardzo rozwinięte rozwiązania w niezwykle szeroki sposób normujące granice funkcjonowania, m.in. właśnie samorządu studenckiego. Wystarczy wskazać, że do zadań samorządu należy, m.in.: uchwalenie regulaminu samorządu studentów, w którym określa zasady organizacji i tryb działania samorządu, w tym rodzaje organów kolegialnych i jednoosobowych, sposób ich działania oraz kompetencje; decydowanie w sprawach rozdziału środków finansowych przeznaczonych przez organy uczelni na cele studenckie; działalność w zakresie spraw socjalno-bytowych oraz kulturalnych studentów; opiniowanie planów i programów studiów; wyrażanie zgody lub sprzeciwu wobec kandydatury na stanowisko zastępcy kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni właściwego ds. studenckich; uzgadnianie z senatem treści zmian regulaminu studiów.

Obowiązki Studenta

Nie mniej ważne niż prawa studenta, są jego obowiązki. Ustawa wypowiada się o nich dość skąpo, niemniej praktycznie na wszystkich uczelniach są one podobne. Można jest sprowadzić do pewnego podstawowego katalogu, tj.: uczestniczenia w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów; składania egzaminów; odbywania praktyk i spełniania innych wymogów przewidzianych w planie studiów; przestrzegania przepisów obowiązujących na uczelni, w tym regulaminu studiów; postępowania zgodnie z treścią ślubowania.

Indywidualny program studiów/Indywidualna organizacja studiów

Powyższe instytucje bezpośrednio dotyczą pewnych uprawnień, które otrzymuje student studiujący na ich zasadach. Należy pamiętać, że każda uczelnia sama określa warunki odbywania studiów według indywidualnego programu studiów i inne nadzwyczajne tryby studiowana, dlatego mogą się on między sobą bardzo różnić zależenie od miejsca studiowania. Ich szczegóły są najczęściej określane przez Rady Wydziału poszczególnych podstawowych jednostek organizacyjnych, ponieważ to właśnie te kolegialne organy, co do zasady decydują o konkretnym ich kształcie i zasadach odbywania studiów na odstawie autonomicznych, bardziej szczegółowych rozwiązań. Nie wolno również mylić indywidualnego programu studiów z nierzadko spotykaną indywidualną organizacją studiów, co może prowadzi do licznych nieporozumień.

  • Indywidualny program studiów jest niezwykle ciekawym rozwiązaniem dla szczególnie uzdolnionych studentów, którzy są w stanie poza osiągnięciem przewidzianych efektów kształcenia również rozwijać swoje indywidualne zainteresowania. Zasłyszane wydziałowe historie o osobach, które kończyły swoje studia w okresie 2 lat w przypadku studiów I stopnia, czy w ciągu 4 lat studiów jednolitych, mogą być jak najbardziej prawdą, gdyż to właśnie na podstawie IPS istnieje możliwość szybszego osiągnięcia wykształcenia wyższego. Żeby jednak móc studiować w oparciu o te nadzwyczajne zasady, zainteresowany student musi jednak spełnić wszystkie ustalone wymagania. Najczęściej jest to odpowiedni próg średniej ocen, złożenie właściwego wniosku, ustalenie harmonogramu, no i przede wszystkim uzyskanie zgody dziekana z uwzględnieniem opieki naukowej będącej nieodzownym elementem IPS.
  • IOS to dużo popularniejsza i bardziej elastyczna forma szczególnej organizacji studiów. W odróżnieniu od indywidualnego programu studiów, indywidualna organizacja studiów nie musi występować na każdej uczelni. Niemniej większość regulaminów studiów najczęściej wymienia warunki, jakie musi spełnić student, by się o nią ubiegać. Prawo do zgody na indywidualną organizację studiów ma co do zasady tylko dziekan, natomiast regulacja szczegółowych unormowań tej instytucji leży po stronie Rady Wydziału i właśnie dzięki tej samodzielności procedury na poszczególnych wydziałach mogą się od siebie nieznacznie różnić. IOS najczęściej pozwala studentowi na indywidualne ustalanie terminów zaliczeń z prowadzącymi zajęcia oraz na większą liczbę dozwolonych nieusprawiedliwionych nieobecności niż dopuszcza to regulamin.

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2016-2017