Miara rozwoju nauki

20.12.2018 2 minuty na przeczytanie artykułu

gum.gov.pl

W tym roku stulecie istnienia obchodzi również ośrodek nazywany „polskim Sèvres”. Czym zajmuje się ta instytucja i jaki jest jej wpływ na rozwój nauki?

 

Definicja metra została określona przez Międzynarodowe Biuro Miar w Sèvres jeszcze w XIX wieku. Od tego czasu określenie „metr z Sèvres” jest używane w mowie potocznej jako określenie pewnego ideału czy wzorca. Określanie wzorów i miar nie ogranicza się jednak do działań tego francuskiego ośrodka. Polską instytucją zajmującą się określaniem miar i norm jest Główny Urząd Miar.

Polskie tradycje

Główny Urząd Miar został powołany dekretem Józefa Piłsudskiego w 1919 r., zaraz po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Twórcą i pierwszym dyrektorem GUM-u został dr inż. Zdzisław Erazm Rauszer, autor projektu polskiej ustawy o miarach z 1918 r., która była pierwowzorem późniejszego dekretu o miarach z 1919 r.

Podstawowym wyzwaniem w okresie dwudziestolecia międzywojennego było dla GUM-u ujednolicenie systemu miar, który przed 1918 r. był inny dla każdego zaboru. Dynamiczny rozwój instytucji zaowocował utworzeniem sześciu Okręgowych Urzędów Miar: Warszawskiego, Lubelskiego, Poznańskiego, Lwowskiego, Wileńskiego i Śląskiego.

Niestety, działalność GUM-u została zahamowana przez wybuch drugiej wojny światowej. W czasie powstania warszawskiego zniszczony został budynek przy ul. Elektoralnej 2, będący od 1922 r. siedzibą urzędu. W czasach powojennych placówka przeszła szereg zmian organizacyjnych i przekształceń. W 1993 r. przywrócono Głównemu Urzędowi Miar jego pierwszą historyczną nazwę oraz kompetencje.

Metr z GUM

Główny Urząd Miar nie jest wyłącznie urzędem, jak mogłaby sugerować nazwa. Strukturę urzędu tworzą w dużej mierze laboratoria i metrolodzy – badacze zajmujący się sposobem pomiarów i regułami interpretacji uzyskanych wyników pomiarowych.

Niemal każdy uczony zajmujący się naukami ścisłymi potrzebuje precyzyjnie określonych danych, aby uzyskać możliwie najdokładniejsze wyniki.  Podstawowym zadaniem Głównego Urzędu Miar jest tworzenie i utrzymywanie wzorców pomiarowych. Wzorce te posiadają najwyższą jakość metrologiczną, co oznacza, że są wzorcami najdokładniej określonymi. Na ich podstawie jest możliwe przeprowadzanie precyzyjnych badań. Przykładowo, wzorcem może być wspomniany na wstępie metr, którego określenie i zdefiniowanie pozwala na uniknięcie błędów pomiarowych w przyszłych praktycznych badaniach naukowych.

Oprócz wskazywania, utrzymywania i unowocześniania wzorca, GUM zapewnia spójność pomiarów, jednolitość miar i dokładność pomiarów wielkości fizycznych. Przekazywanie wzorców następuje w sposób stopniowy – wzorce GUM są wyznacznikiem dla wzorców niższego rzędu, które z kolei wyznaczają wzorce dla przyrządów pomiarowych używanych powszechnie w gospodarce, przemyśle czy ochronie zdrowia.

Laboratoria Głównego Urzędu Miar współpracują także z zagranicznymi centrami badawczymi. Dzięki temu polskie miary są powiązane międzynarodowym systemem miar z odpowiednimi wzorcami innych krajów.

Teoria i praktyka

O ile określanie miar brzmi nieco abstrakcyjnie, o tyle ich praktyczne zastosowanie jest powszechne. Wzorce są wręcz wszechobecne: wedle nich ustawiamy czas, badamy temperaturę, mierzymy ciśnienie czy ważymy. Zatem za każdym razem, gdy spojrzymy na zegarek czy użyjemy termometru, warto pamiętać skąd pochodzi wzór miary: z Głównego Urzędu Miar.

Źródło: https://www.gum.gov.pl

 

Piotr Znojek

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” na lata 2018-2019